Đó là một buổi chiều vào mùa thu năm ngoái, bên bờ sông Ôn Du thảm thực vật tươi tốt, tôi ngồi trên chiếc ghế vải gấp vẽ tranh ký họa màu nước, lão Đỗ đi tới đi lui thu thập lá cây, còn anh Vượng thì ngồi trong chiếc xe Honda Accord của anh, mở toang bốn cánh cửa xe, ngả người ra sau, hai tay gối sau đầu, tận hưởng cơn gió xuyên qua thân xe.
Ba chúng tôi tình cờ quen nhau bên bờ sông Ôn Du. Tôi dựng một phòng sách ở ngôi làng cách sông không xa, những lúc rảnh rỗi viết lách lại thích ra bờ sông vẽ phong cảnh; lão Đỗ vừa nghỉ hưu không lâu, sở nghỉ hưu của họ nằm ngay trấn Thiên Trúc ở phía đông con sông, ông thích thu thập hoa lá thực vật để làm tiêu bản; anh Vượng thì ai nấy đều gọi là tổng giám đốc Vượng, có một căn biệt thự phong cách Âu lục ở khu biệt thự cao cấp bên bờ sông, thỉnh thoảng lái xe ngang qua sông Ôn Du lại rời khỏi đường lớn, cho xe trượt vào bãi cỏ ven sông, anh ta bảo là "hít thở đổi gió bổ sung dưỡng khí", nhưng tôi qua ánh mắt nheo lại trầm ngâm của anh ta, đoán rằng phần lớn anh ta vẫn đang tính toán chuyện làm ăn, bởi vì hỏi ra mới biết anh ta kém tôi và lão Đỗ hơn hai giáp, thế nên chúng tôi chỉ gọi anh ta là anh Vượng, lần nào anh ta cũng kéo dài giọng đáp lời, nghe có vẻ rất hưởng thụ.
Chúng tôi lại gặp nhau, nhiệt tình chào hỏi xong ai lại lo việc nấy. Chợt nghe tiếng "be be", một đàn cừu khoảng ba bốn mươi con, đang di chuyển theo một người chăn cừu. Người chăn cừu là một người đàn ông hơn 40 tuổi, chúng tôi đều chào hỏi anh ta, thế là anh ta dừng chân trò chuyện cùng chúng tôi. Tôi, lão Đỗ, anh Vượng tuy trong lúc hỏi đáp cũng có đôi chút giới thiệu bản thân, suy cho cùng đều chừa lại cho nhau khoảng trống nhất định, thế nhưng người chăn cừu kia nghe qua mấy câu hỏi nhạt, trong lúc chúng tôi vốn chẳng hề gặng hỏi tận gốc rễ, lại tự động bộc bạch tường tận mọi chuyện nhà cửa lẫn trong thôn của anh ta. Hóa ra chăn thả một đàn cừu thế này, thu nhập tính ra trong một năm khoảng một vạn hai nghìn nhân dân tệ. Anh ta bảo cừu rất thích ăn thức ăn đụng đầu, cho nên bắt buộc phải lùa ra khỏi chuồng mỗi ngày để thả cho chúng đi ăn. Cùng một loại thực vật ấy, bạn đi cắt đem về bỏ vào chuồng cho chúng ăn, chúng không thích ăn, nhất định phải để chúng vừa đi vừa tự tìm kiếm thức ăn, ăn mới vừa thơm vừa ngon. Đương nhiên, bước sang mùa đông, những con cừu giống giữ lại chỉ có thể nuôi nhốt trong chuồng, cho ăn thức ăn dự trữ, rủi ro khi đó sẽ cực kỳ lớn, chưa nói đến chuyện nhiễm bệnh, chỉ riêng việc chán ăn, miệng không thấy ngon, không muốn giao phối thôi cũng đủ khiến người ta đau đầu rồi.
Đàn cừu vui vẻ tìm kiếm thức ăn đụng đầu thơm ngon, dần dần đi xa, người chăn cừu cũng chào tạm biệt chúng tôi rồi đi theo đàn cừu. Ánh chiều tà bao trùm lấy cơ thể, ấm áp dễ chịu, tôi đã vẽ xong tranh, lão Đỗ đã kẹp xong tiêu bản, anh Vượng xuống xe xem tranh và tiêu bản, ba người bắt đầu trò chuyện phiếm, ai nấy đều bày tỏ những cảm khái rút ra từ thức ăn đụng đầu.
Tôi bảo nhà văn khi viết lách, tốt nhất vẫn là nên lấy dưỡng chất từ "thức ăn đụng đầu". Argentina có một nhà văn nổi tiếng tên là Borges, làm việc lâu năm trong thư viện, đọc sách muôn vàn, suy tưởng miên man, cảm hứng tiểu thuyết của ông hầu như đều đến từ "thức ăn trong chuồng", tuy kỳ lạ tinh tế nhưng rốt cuộc vẫn thiếu đi nhịp đập thời đại và hơi thở cuộc sống. Rất nhiều năm, rất nhiều người vẫn luôn nói đáng lẽ ông nên đạt giải thưởng văn học Nobel, nhưng cho đến tận mấy năm trước khi ông tạ thế về cõi tiên, vẫn duyên mỏng với giải thưởng đó, ngược lại những người như Günter Grass thích ăn "thức ăn đụng đầu" tức là nhiệt tình theo đuổi quỹ đạo phát triển của hiện thực, chắt lọc những chất liệu tươi mới, tuy tranh cãi rất lớn nhưng lại có thể "bẻ quế cung trăng". Đương nhiên giải thưởng cũng chẳng phải là tiêu chuẩn duy nhất để đánh giá thành tựu cao thấp của nhà văn, xét từ góc độ độc giả, cải bẹ củ cải mỗi người một sở thích, sáng tác văn học mà bản thân tôi yêu thích, chủ yếu vẫn là sản phẩm theo cái lối ăn "thức ăn đụng đầu" ấy.
Lão Đỗ lại bảo ây da đừng nhắc đến "thức ăn đụng đầu" nữa, hồi còn tại chức, suốt ngày ăn "thức ăn đụng đầu", bữa này là tiệc thết đãi người khác, bữa kia là người khác thết đãi, nên đi đâu ăn cơm, hoàn toàn nghe theo thư ký nhắc nhở, cho dù là "bữa ăn công việc", thường thì cũng phải nhờ tài xế đưa đến nơi, thư ký dẫn vào mới biết được người ta đặt chỗ ở đâu, tính ra cả năm khó khăn lắm mới được ăn một bữa "thức ăn trong chuồng" ở nhà. Cho đến tận sau khi nghỉ hưu, lúc này mới biết "thức ăn trong chuồng" ngon miệng hơn bất kỳ loại hải sản tươi sống hay đại tiệc kiểu Pháp nào, cái "bụng tướng quân" tròn vo hình thành do liên tục ăn "thức ăn đụng đầu" trước kia, giờ nhờ vào "thức ăn trong chuồng" kết hợp đi bộ thu thập tiêu bản thực vật, cuối cùng cũng xẹp xuống đến trạng thái có thể chụp ảnh góc nghiêng được rồi.
Anh Vượng nghe xong lời của chúng tôi thì cười ha hả, bảo hai bác chắc đều không đoán được tâm tư của tôi đâu. Anh ta nói đối với anh ta, mấu chốt để nắm bắt sự nghiệp là vừa phải có đầy đủ "thức ăn trong chuồng", lại càng phải giỏi ăn "thức ăn đụng đầu". Làm kinh tế, không có "vòng tròn" thì sẽ thành "công ty da trắng", không có "lương thực trong vòng" thì chỉ đành suốt ngày nghĩ đến chuyện "tay không bắt giặc", không những khó đạt được thành công, mà còn dễ gây ra đại họa. Thế nhưng nếu chỉ biết "giữ vòng", chỉ trông chờ vào "lương thực trong vòng" thì không thể nào ăn thành "hán tử lực lưỡng" được, bắt buộc còn phải giỏi ăn "thức ăn đụng đầu", nghĩa là tuyệt đối không được bỏ lỡ cơ hội, nhất định phải bẻ hoa còn đọng sương sớm, luôn giữ được sự tươi mới. Anh ta bảo hoạt động kinh tế đều mang một mức độ đầu cơ nhất định, ăn "thức ăn đụng đầu" quả thực là một hành vi đầu cơ, nhưng đầu cơ phải lấy phạm vi do "quy tắc trò chơi" vạch định làm giới hạn, cừu thì tự nhiên biết cái gì ăn được cái gì có độc tuyệt đối không được dây vào, người làm kinh tế ăn "thức ăn đụng đầu" lại chẳng có cái "bản năng" đó, thế cho nên, phải rèn giũa trong thực tế, trưởng thành trong năm tháng... Toàn bộ câu nói khiến tôi và lão Đỗ nghe đến ngẩn ngơ.
Tối hôm đó, dưới ánh đèn trong phòng sách, tôi kiểm tra lại bức tranh ký họa màu nước của mình, trên tranh có đàn cūu đang tìm kiếm thức ăn trong đám cỏ cao dưới rặng liễu, tôi không nhịn được bèn đề ba chữ "Thức ăn đụng đầu" vào góc tranh.
