Bài văn đầu tiên của tôi được in thành chữ chì là vào năm 1958, cũng chính là bài bình luận "Đàn " hiện đang được "bêu mặt" ở đây. Toàn bài dài khoảng hơn 1700 chữ, được đăng trên tạp chí số 16 của năm đó. lúc bấy giờ là nguyệt san nửa tháng, khổ 16, bài văn này chiếm khoảng một trang giấy, khá thu hút sự chú ý. Năm đó tôi mới 16 tuổi, là một học sinh năm hai cấp ba. Trước đó, tôi từng gửi bản thảo cho một số báo chí và đều bị trả về, nhưng bài này lại được đường đường chính chính đăng lên.
Các độc giả hiện nay khi đọc bài viết này, chắc chắn sẽ cảm nhận được bối cảnh văn hóa Trung Quốc lúc bấy giờ. Lập luận cơ bản trong bài viết của tôi là giữa những kẻ thù giai cấp không thể có nhân tính chung, đây là diễn ngôn chủ đạo của thời đại đó. Ngày nay, quan điểm như vậy dường như đã bị gạt ra biên giới, nhưng vẫn không mất đi sự nghiêm túc của một loại quan điểm. Hồi đó, biên tập viên của tạp chí nhận được bài viết tự phát này đã nhanh chóng biên tập và cho phát hành, tôi nhớ trên trang bìa mục tóm tắt còn dùng chữ đậm in to để đánh dấu, coi như là một trong những bài trọng tâm của kỳ đó.
Khi gửi bản thảo mẫu đến, biên tập viên còn kèm theo thư, thoạt nhìn tưởng tôi là người trưởng thành, thậm chí là một học giả, bày tỏ hy vọng tôi "tiếp tục không tiếc ban ơn bản thảo". Tôi dĩ nhiên là "không tiếc" rồi, tôi viết rất chăm chỉ, lập tức lại gửi bản thảo đi, nhưng đành phải nói rõ thân phận thật của mình, kết quả là bản thảo đó đã bị khách khí trả về.
Mãi 21 năm sau, khi tôi 37 tuổi, tức là sau khi trải qua kiếp nạn "Cách mạng Văn hóa" và tạp chí được khôi phục xuất bản, tôi mới đăng bài trên đó. Lúc bấy giờ, tôi đã chính thức bước chân vào văn đàn.
Với một thiếu niên 16 tuổi mà có thể viết ra bài "Đàn " này, ít nhất là hội đủ ba điều kiện sau: Một là đọc rộng, tiếp xúc nhiều, tầm nhìn tự nhiên rộng mở; hai là sau khi nắm vững lý thuyết, có thể đem ra vận dụng thực tiễn. Công cụ chủ đạo trong lý thuyết văn nghệ thời bấy giờ là văn luận của Mác, Ân, Liệt, Mao. Nguyên tắc sáng tác hiện thực chủ nghĩa "tính cách điển hình trong hoàn cảnh điển hình" do Ăn-ghen đề ra trong bức thư gửi Hắc-na-xơ chính là kim chỉ nam bình luận được sử dụng nhiều nhất. Những lý thuyết như thế chỉ có trên giảng đường đại học mới được giảng dạy, ngữ văn cấp ba còn chưa chạm tới nội dung sâu sắc nhường ấy, tôi đã tự mình tìm đọc ngoài giờ học, đọc xong liền kết hợp với tác phẩm cụ thể để suy ngẫm, suy ngẫm chín muồi liền viết thành bài văn.
Ba là thiếu niên 16 tuổi viết ra bài văn như thế, dám gửi cho tạp chí , dĩ nhiên là biểu hiện của sự "khí thịnh tuổi trẻ", nhưng cũng chính vì khí thịnh, cho nên bài văn tự tròn trịa, một mạch hoàn thành, biên tập viên không sửa gì nhiều mà cho đăng toàn văn. Trong ba điểm này, khí thịnh là quan trọng hơn cả. Viết văn tối kỵ là rụt rè sợ sệt, thiếu tự tin, run lẩy bẩy, đặt bút như đạo tặc. Tôi hồi 16 tuổi không hề cho rằng mình chỉ có thể viết mấy bài "tập làm văn" gửi cho "vườn trẻ" trên các báo chí.
Tôi nhớ năm 17 tuổi, sau khi đọc các tác phẩm của nhà văn Pháp Rô-man Rô-lăng như , và hai tập cùng của ông, vậy mà lại viết ra một bài "Luận Rô-man Rô-lăng" dài hơn vạn chữ, cũng từng gửi đi và bị trả về, nhưng hoàn toàn không nản lòng. Các nhà văn lớn há có giống nòi sẵn ư? Nghĩ đến những đại văn hào lợi hại nhất thời đó, chắc chắn hằng ngày cũng phải đi đại tiện, thế nên tôi không tin văn chương chỉ có thể do họ viết, sách cũng chỉ có thể in của họ.
Sau đó, đem những "tâm đắc" như vậy kể cho một hai bạn học cũng có ý định làm nhà văn nghe, họ thoạt đầu thì kinh ngạc, sau đó cũng cười lớn ngây ngô, thế là mọi người cùng nhau cổ vũ, hăng hái đọc, hăng hái viết. Khí thịnh xuất văn, thực ra cũng xuất nhân — xuất nhà văn, hoặc những bậc danh gia nào đó.
Thuyết Nho gia Trung Quốc giáo dục chúng ta phải khiêm tốn, trong đó có tinh hoa, nhưng thường khiến cho chúng ta trở nên vô cùng hèn m trước các bậc uy quyền, điều này cho thấy trong đó cũng có cặn bã. Tôi đau xót cảm nhận rằng Trung Quốc hiện nay, phẩm đức quan trọng hơn sự khiêm tốn chính là dám làm người đi đầu, dũng cảm đột phá.
Gần đây thường có các phóng viên truyền thông đến hỏi tôi, nghĩ thế nào về các nam thanh nữ tú viết văn hiện nay? Tôi ngưỡng mộ họ. Họ bây giờ không chỉ có thể đăng tác phẩm trên báo chí, mà còn có thể xuất bản sách. Hồi đó tôi là vì bị hiểu lầm là "phi thiếu niên" nên mới có thể đăng bài viết này trên , một khi chân tướng phơi bày liền khó lòng duy trì.
Thêm nữa, bạn nhìn văn bản của tôi khi ấy xem, tuy văn xuôi câu thuận, nhưng chỉ là nỗ lực bước vào diễn ngôn chủ đạo, vẫn chưa biết cách làm nổi bật cá tính để khác biệt với số đông. Sau lần đó, tôi tỉnh ngộ rằng với thân phận trẻ tuổi như vậy, chỉ có thể tranh thủ cơ hội đăng "khối đậu phụ" trên trang phụ san báo chí trước, viết những bài văn nhỏ gần gũi với cuộc sống của chính mình, tích lũy kinh nghiệm, lặng lẽ chờ đợi cơ hội.
Đến trước Cách mạng Văn hóa, tôi đại khái đã xuất bản được 70 bài văn, có tản văn, tạp văn, tiểu tiểu thuyết, bình luận phim ảnh kịch nghệ, văn học thiếu nhi v.v.. Đương nhiên, sau đó Cách mạng Văn hóa bùng nổ, đành phải kinh hãi kẹp đuôi làm người; thời kỳ cuối Cách mạng Văn hóa, "cơn nghiện viết" tái phát, cũng từng đặt bút trong khung khổ được cho phép thời bấy giờ; cho đến khi "Bè lũ bốn tên" sụp đổ, một thời kỳ mới khởi đầu, thế là nắm bắt cơ hội, viết ra và xuất bản bài , cuối cùng từ đó bước lên con đường sáng tác chân chính, từng bước đi cho đến ngày hôm nay.
Đối với những người viết trẻ tuổi ngày nay, những gì tôi muốn nói khái quát lại chỉ là ba chữ: Phải tự tin. Trải rộng ra mà nói, chính là: Đừng để uy quyền dọa sợ, đừng để danh gia dọa sợ, đừng để chức tước dọa sợ, đừng để vai vế dọa sợ, đừng để kinh điển dọa sợ, đừng để lý thuyết dọa sợ, đừng để bình luận dọa sợ, đừng để bảng xếp hạng dọa sợ, đừng để giải thưởng dọa sợ, đừng để trào lưu dọa sợ, đừng để quảng cáo dọa sợ... Trời sinh ngươi tài tất hữu dụng, ngươi đã có cảm xúc chân thật, có cảm hứng bừng bừng, có ý tưởng tuyệt vời cấu tứ hay, vậy thì hãy cứ khí thịnh mà viết văn, một mạch hoàn thành đi!
