Sắc xanh ấy khiến tôi chấn động.
Đó là một cây hòe nước to bằng đùi người bên bờ hào thành, vì một chiếc xe cẩu chạy đến công trường xây dựng gần đó sơ suất đâm phải, khiến nó gãy ngang từ chỗ phân nhánh. Tôi đi dạo mỗi ngày đều đi qua bên cạnh nó, nó bị đâm vào cuối đông, tôi vô tình chứng kiến từ xa khoảnh khắc kinh tâm động phách ấy. Hôm đó rất lạnh, khi tôi bước đến gần, nhìn thấy nhựa rỉ ra từ vết gãy, giống như nước mắt, nhưng chưa kịp chảy xuống đã đông cứng lại trên vỏ cây, khiến tôi kinh hãi ngột ngạt. Tôi nghĩ chắc chắn nó không sống nổi nữa. Nhưng đội cây xanh sau đó không hề đào gốc rễ tàn lụi của nó đi. Sau khi vào xuân, xung quanh các cây đều lần lượt xanh trở lại, nó vẫn lặng lẽ đứng khô khốc. Nào ngờ một ngày cuối xuân, tôi chợt phát hiện, từ phần thân tàn ấy, nó vậy mà mọc vọt lên mấy nhành cây xanh, khiến người ta mừng rỡ bất ngờ. Vài ngày sau đến xem lại, chà, nó mọc ra càng nhiều nhánh mới hơn, những nhánh mới đó và phần gốc bên dưới rất mất cân đối về tỷ lệ, dường như không đợi được sự vươn duỗi từ từ, nên đã gắng sức vươn lên, mảnh khảnh, thẳng tắp, phần ngọn chỉ hận không thể chọc trời chạm mây, hai bên nảy ra những chiếc lá hình lông chim mềm mại...
Đến đầu hè, chiều cao mà các nhánh đỉnh của nó đạt tới, gần như ngang bằng với tán cây sum suê của năm trước, tôi vòng quanh nó ngắm nhìn trái phải, chỉ cảm thấy tâm hồn như đang được sạc đầy năng lượng.
Điều này tất nhiên không phải là cảnh tượng hiếm hoi gì. Tôi nhớ hơn 30 năm trước, sau một trận dông bão lớn, đã đánh gãy một nửa cây liễu cổ bên bờ Thập Sát Hải, nhưng nửa phần còn lại kiên cường xốc lại những cành xanh, tiếp tục cuộc chiến đấu sinh tồn của nó, từng đem lại cho tôi - kẻ đang chìm trong nỗi buồn khổ cùng cực sống ở gần đó - sự khích lệ vô cùng lớn, trở thành một trong những chất dinh dưỡng tinh thần nâng đỡ tôi vượt qua những năm tháng hoang đường khó lòng thấu hiểu ấy. Sau đó, tôi từng nhiều lần dùng hình thức tranh màu nước và sơn dầu để khắc họa tư thế anh dũng của nửa gốc liễu cổ đó, đáng tiếc kỹ năng vẽ của tôi kém cỏi, chỉ có thể phô bày vẻ bề ngoài mà khó lòng truyền tải được thần vận của nó. Bước vào thời kỳ cải cách mở cửa, tôi từng nhìn thấy trong các triển lãm mỹ thuật lớn những bức tranh lấy chủ đề tương tự; sau này lại có cơ hội đến thăm các bảo tàng mỹ thuật khác nhau ở nước ngoài, và phát hiện ra rằng từ cổ chí kim, các nghệ sĩ ở các dân tộc khác nhau, với nhiều phong cách đa dạng, đều từng sáng tác những tác phẩm về cây tàn mọc lại nhánh mới chồi non. Điều này khiến tôi tin chắc rằng, dẫu giữa các dân tộc, các tôn giáo, các nền văn hóa tồn tại một số quan niệm khó lòng dung hợp, nhưng toàn nhân loại, ở một số tình cảm, suy nghĩ và khát cầu cơ bản nhất, lại có sự đồng điệu từ tận đáy lòng.
Gần đây tôi thường xuyên tiếp cận các bức tranh biếm họa của Phong Tử Khải, trong đó có một bức ông sáng tác năm 1938, đề bốn câu thơ trên bức tranh thủy mặc đơn thuần: "Đại thụ bị trảm phạt, sinh cơ cũng không tuyệt, xuân lai nộ trừu điều, khí tượng hà bồng bột." Bức tranh này kích thước cực nhỏ, chất liệu sử dụng cực kỳ đơn giản, bố cục lại càng không phức tạp, nhưng lại là bức tranh có thần vận nhất, khiến tôi liên tưởng phong phú nhất trong số rất nhiều tác phẩm cùng đề tài mà tôi từng xem. Đúng vậy, bất kể là thiên tai như cuồng phong bão táp, hay nhân họa như xe cẩu đâm va, phần gốc tàn chịu đả kích nặng nề nhưng "mùa xuân đến lại hừng hực đâm chồi", tái hiện lại khí tượng bồng bột, tuyên cáo sức mạnh nội tại không dễ gì khuất phục của sự sống thiện lương tốt đẹp vượt lên trên tai họa tà ác; chữ "nộ" trong bài thơ của Phong Tử Khải, cũng như cảm giác "phẫn nộ, mạnh mẽ" được thể hiện qua các cành nhánh vẽ bằng mực của ông, đều tựa như điểm nhãn cho rồng, khiến dòng suy tưởng vốn đã vô cùng phong phú của tôi bỗng chốc được nâng lên một tầm cao mới.
Hôm nay khi đi dạo, lại đến chiêm ngưỡng cây hòe đang gắng sức hồi sinh bên bờ hào thành, mắt tôi sáng lên, ngoài những yếu tố vốn có từng làm tôi xúc động, tôi phát hiện ra sắc xanh của những cành mới lá mới trên đó, tựa như những thực thể có thể được cô đọng một cách độc lập, sắc xanh ấy là một sắc xanh phi tầm thường, nếu nhất định phải đặt tên cho nó, thì chỉ có thể gọi là sắc xanh phẫn nộ! Đúng vậy, sắc xanh phẫn nộ!
Sắc xanh ấy khiến tôi kính ngưỡng.
