Hiện nay trên các phương tiện truyền thông rộ lên phong trào đăng tải các bảng xếp hạng, từ top một trăm người giàu thế giới, top một trăm doanh nghiệp, cho đến giới nghệ thuật, giới văn học, thậm chí cả các loại hàng hóa tiêu dùng, vô cùng náo nhiệt.

Xếp hạng thực ra cũng là vấn đề ghế ngồi; mà ghế ngồi thực ra cũng là vấn đề thân giá. Không ít người, đặc biệt là giới trẻ, rất coi trọng và rất nhạy cảm với việc xếp hạng, ghế ngồi và thân giá. Trước tiên là họ vô cùng hào hứng bàn tán về các bảng xếp hạng. Tôi từng nghe hai chàng trai lớn tiếng tranh luận trong một toa tàu điện ngầm xem rốt cuộc dòng xe thể thao của hãng nào là số một thế giới, lại từng nghe hai thiếu nữ trong một quán cà phê ở trung tâm thương mại mới mở tranh luận xem rốt cuộc loại quần áo hàng hiệu được bày bán ở hai cửa hàng chuyên doanh của châu Âu thì loại nào được xếp hạng trước.

Kỳ thực theo tôi đoán, ít nhất là tạm thời họ đều chưa có năng lực kinh tế để tiêu dùng những món hàng đó. Vẫn chưa chạm tới được mà đã có thể kể vanh vách như đếm gia tài, lúc nào cũng "kiểm kê", nếu như có thể chạm vào được đôi chút, thì cảm giác tự hào, cảm giác ưu việt đó lại càng phơi phới, khó mà kiềm chế hơn nữa.

Tôi quen một thanh niên sành điệu, cậu ta tự xưng tốt nghiệp từ trường trung học xếp hạng số một Bắc Kinh, từng học ở trường đại học xếp hạng số một toàn quốc, mặc dù nguyện vọng sang Mỹ du học tại trường đại học xếp hạng thứ hai vẫn chưa thực hiện được, nhưng cậu ta đã làm nhân viên văn phòng tại chi nhánh ở Bắc Kinh của một công ty đa quốc gia xếp hạng thứ bảy thế giới, mức lương thu nhập xếp thứ ba trong các ngành nghề cùng loại.

Đi làm cậu ta chỉ mặc âu phục hàng hiệu xếp hạng thứ tư thế giới, tan làm chỉ đến chuỗi quán cà phê xếp hạng thứ năm thế giới để uống cà phê pha máy xay tươi xếp hạng thứ sáu thế giới.

Trở về chỗ ở, cậu ta chỉ đọc một số loại sách báo được liệt kê trong bảng xếp hạng liên tục hơn 20 tuần của chuyên mục bình sách tờ "The New York Times" (cậu ta luôn có cách kiếm được), chỉ xem VCD nằm trong top 10 bảng xếp hạng phòng vé phim Mỹ (xin lỗi, không có cách nào tìm được hàng thật, đành xem đĩa lậu), chỉ nghe các bài hát trong bảng xếp hạng nhạc pop Âu Mỹ mới nhất (cậu ta tải về từ máy tính)...

Bạn gái mới nhất của cậu ta, nghe nói ngoại hình có phần hơi giống người vợ gốc Hoa của ông trùm truyền thông xếp hạng số một thế giới, thích đọc tiểu thuyết của ba người đứng đầu trong top 50 mới được xếp hạng của văn đàn Trung Quốc, chỉ là bản thân học vấn, nghề nghiệp, bối cảnh gia đình v.v. dường như vẫn chưa tìm ra yếu tố nào lọt vào top 10, cho nên quan hệ của họ rốt cuộc có thể kéo dài bao lâu, vẫn rất khó nói.

Chàng niên thiếu sành điệu này sống rất mệt mỏi, chỉ vì tấm vé ghế hàng đầu của buổi hòa nhạc do ban nhạc xếp hạng thứ ba thế giới biểu diễn mà không mua được, người ta khuyên cậu ta mua ghế phụ ở tầng trên cùng, nói là có thể tiết kiệm được mấy lần tiền mà tai vẫn được thưởng thức như nhau, thế là cậu ta tức giận đến mức mặt đỏ tía tai, sau đó nghĩ đến việc dẫu sao địa điểm biểu diễn đó cũng xếp hạng số một ở Bắc Kinh, mới nhịn được không cãi nhau với phòng bán vé.

Sở dĩ chàng thanh niên sành điệu này qua lại với tôi, ngoài các yếu tố khác ra, thì việc tôi từng có chỗ ngồi chính là điểm cậu ta cảm thấy hứng thú nhất. Nhưng đôi khi tôi tỏ ý chê bai việc cậu ta quá coi trọng ghế ngồi, cậu ta liền phát động "phản công tự vệ".

Có lần cậu ta còn cay nghiệt nói: "Chính vì bây giờ bác đã bị loại khỏi hầu hết tất cả các bảng xếp hạng rồi, cho nên mới ra vẻ phóng khoáng như vậy chứ! Đúng rồi, cũng không phải là hoàn toàn không có trong bảng xếp hạng, nói một cách chính xác, là hễ cứ là bảng xếp hạng mang tính khẳng định, ca tụng thì bác đều trượt vỏ chuối, còn một số bảng xếp hạng mang tính tiêu cực, chế nhạo thì bác lại có tên rành rành, bảo sao bác lại bài xích bảng xếp hạng đến thế!"

Lúc nói vẻ mặt cậu ta vô cùng khoa trương, khiến tôi cười lớn.

Ghế ngồi, thứ hạng, bảng vàng, xét cho cùng toàn xã hội thì đó là chuyện khó tránh khỏi.

Xã hội hiện nay đang tiến về hướng đa nguyên hóa, không gian mà mọi người có thể hoạt động sôi nổi không chỉ có một, xét về văn học, nhà văn chuyên nghiệp được phong cấp có thể ra sách, người hoàn toàn không gia nhập hội nhà văn cũng có thể ra sách, hơn nữa thường là, người được phong cấp hưởng đãi ngộ vì viết không ra nên chẳng xuất bản được sách, còn người chẳng có học hàm đãi ngộ gì vì quá đắt bút lại được đón nhận nên ào ạt ra sách; tác phẩm trước đây chỉ có con đường thông qua ấn phẩm giấy mới ra mắt công chúng, lại phải qua ba cấp kiểm duyệt mới được, bây giờ ai cũng có thể vứt tác phẩm lên internet, xuất hiện một chủng loại hoàn toàn mới mẻ như văn học mạng;

Chính quyền có trật tự văn học, ghế ngồi văn học, bảng giải thưởng văn học của chính quyền, trong khi dân gian lại có thị trường văn học, mảnh đất văn học, bảng xếp hạng văn học của dân gian, hơn nữa dân gian lại chia thành rất nhiều loại, truyền thông là một loại, tiếng lành đồn xa trong đại chúng lại là một loại khác.

Những ghế ngồi, thứ hạng, bảng vàng muôn hình muôn vẻ này đã cấu thành nên cảnh quan văn học đang chuyển động và phát triển, vô cùng náo nhiệt, kích thích tiêu dùng văn học, thúc đẩy sản xuất văn học, có điểm đáng mừng của nó.

Nhưng xét về cá nhân người viết, tôi cho rằng, nên xem nhẹ các chuyện ghế ngồi, thứ hạng, lên bảng, đạt giải, hoan hô, bao gồm cả việc la ó phản đối, lọt vào bảng bét, bị huýt sáo chê bai, chịu cảnh đóng băng tuyết tàng v.v., bởi vì suy cho cùng, sở dĩ bạn viết là vì tâm can bạn muốn thổ lộ, đã có thể tuôn trào từ trong tim thì đã thu hoạch được niềm vui rồi, "cọc nhà mình tiếc", tự tìm niềm vui cho mình, chuyện đến đây là hết, cũng có thể không hối tiếc.

Đương nhiên, phàm là những thứ tuôn chảy tự nhiên từ trong tim, vì nhân tính thông nhau, thì giữa biển người mênh mông thế nào cũng sẽ gặp được tri kỷ, tri kỷ chốc lát mà đông lên, tạo thành tiếng vang lớn, thế là có người mời bạn ngồi ghế trên, xếp bạn vào hàng top đầu, lên bảng tuyên dương, đó là niềm vui lớn, nhưng cũng muôn phần phải hiểu rằng, ghế ngồi, thứ hạng, lên bảng, phần lớn chỉ là sự phồn hoa chốc lát, rốt cuộc thời gian lão nhân, lịch sử nữ thần đến cuối cùng định vị bạn ở mức nào, thì rất khó nói.

Có người nói rất cay nghiệt nhưng lại như rót nước lạnh điểm tỉnh con người ta: "Đừng tưởng rằng bạn đã khai mở thời đại, kỳ thực thời đại đã sớm gạch tên bạn rồi!"

Một trường hợp khác là tri kỷ thưa thớt, lạnh lẽo vô cùng, không có chỗ ngồi phải đứng nép một góc, không có tên trong bảng xếp hạng, đứng chầu chực ngoài bảng, nhưng ở góc đó có thể cùng hai ba tri kỷ tâm sự nương tựa vào nhau, cuộc đời này, trang văn này, há chẳng giống như đóa hoa cỏ dại chốn đồng nội, vốn dĩ có tôn nghiêm và giá trị của nó, hà cớ gì phải ngưỡng mộ cái chốn huyên náo đông đúc kia?

Đương nhiên, đôi khi sẽ gặp phải tình huống bị la ó phản đối, điều đó trước tiên nên hiểu rằng, sự phản đối chính là một thứ tiếng vang, bạn không có tiếng động nào, hà cớ gì lại sinh ra tiếng la ó? Tiếng la ó có thể khiến bạn kiểm điểm, sửa đổi, điều chỉnh, nâng cao, đương nhiên, nếu là vừa có tiếng hoan hô vừa có tiếng la ó, bảng chính lẫn bảng phụ đều ghi tên bạn, điều đó chứng tỏ bạn đã đạt được một thành công thực sự, xin hãy tiếp tục nỗ lực nhé!

Tôi và chàng thanh niên sành điệu đó dần dần có nhiều tiếng nói chung hơn.

Tôi bảo cậu ta rằng, theo kinh nghiệm nhân sinh của tôi, cảnh giới vui sướng nhất, chính là không cần phải đến bất kỳ "sân đấu" nào để tranh giành chỗ ngồi, không phải lo lắng người ta sẽ xếp mình ở thứ hạng nào, đặc biệt là không phải lo âu vì chẳng dính dáng gì đến bất kỳ bảng xếp hạng nào.

Vừa rồi lấy văn học làm ví dụ, kỳ thực trong bất kỳ lĩnh vực nào của cuộc đời, việc có thể "ngồi hàng ghế đầu", lọt vào "top một trăm", "top mười", thường xuyên được đề tên trên bảng vàng, đều chỉ là "bữa tiệc thành công" mà ít người mới có thể tận hưởng được, hơn nữa, thường thì người cuối cùng được dự tiệc lại không phải là kẻ mưu cầu tâm cơ khổ trí, "trồng hoa cố ý hoa chẳng nở, giâm cành vô tình cành lại xanh" vốn là một quy luật.

Thanh niên hỏi tôi: Lẽ nào không cần có lòng tiến thủ nữa sao? Lẽ nào đời người cứ phải đứng nép một bên mãi mà không được ngồi xuống cho thoải mái hay sao?

Tôi trả lời rằng, đương nhiên phải có lòng tiến thủ. Nhưng tiến thủ cái gì? Tiến thủ một công việc trong khả năng sức lực của mình, tiến thủ một cuộc sống cơm ăn áo mặc không phải lo âu, vì điều đó mà trả giá một khoản chi phí nhất định, đặc biệt là khi còn trẻ, là chuyện thuộc về cần thiết, nhưng quan trọng hơn nữa, chính là tiến thủ một cảnh giới cuộc sống đối xử tử tế với mọi người, làm bạn với tự nhiên, mộc mạc thanh sạch.

Tôi nói tôi nỗ lực nhiều năm, vẫn chưa dám nói đã tiến thủ được đến cảnh giới đó, thế nhưng lão Bùi hàng xóm, ông ấy chỉ là một thủ kho bình thường, bàn về ghế ngồi, thứ hạng, lên bảng, hoàn toàn chẳng có gì, thế nhưng sau khi tan làm, ông ấy luôn xách theo một chiếc ghế đẩu nhỏ — chính là chiếc ghế đẩu nhỏ đơn giản có thể gập lại không có tựa lưng — tự đắc tận hưởng cuộc sống của mình.

Ghế dài trong công viên bố trí không đủ, ghế ngồi trên thảm cỏ cũng thường xuyên kín chỗ, thế nên ông ấy tuyệt nhiên không có sự lo âu khi phải tranh giành chỗ ngồi với các cặp đôi hay người rảnh rỗi, đi đến đâu, dưới bóng cây, bên bờ hồ, muốn ngồi thì giở ghế đẩu ra, thong thả tự tại.

Tết năm nay, ông ấy về quê, chỉ mua được vé ghế cứng không có số ghế, thế nhưng ông ấy xách theo chiếc ghế đẩu nhỏ, ngồi ngay ở cửa ra vào toa tàu, vừa ngâm nga câu hát, mười mấy tiếng đồng hồ trôi qua rất đỗi thảnh thơi, hoàn toàn không hề nghĩ đến việc có kẻ nào đó đang ở trong phòng hạng sang hay trên máy bay lớn.

Quê nhà ông ấy không còn người thân ruột thịt nào nữa, người đến thăm là hai đứa trẻ ở trường tiểu học hy vọng do ông ấy tài trợ cùng gia đình chúng.

Ông ấy cũng không cầu mong truyền thông đưa tin về việc làm thiện nguyện của mình, hơn nữa bàn về những việc ông ấy làm nếu đem ra xếp hạng thì cũng chẳng thể lọt vào top đầu, chẳng có quá nhiều tình tiết sinh động hay yếu tố kích thích.

Tôi mấy lần muốn lấy chuyện của ông ấy làm chất liệu để cấu tứ thành một tiểu thuyết, nhưng lại không đào bới ra nổi những chi tiết lay động lòng người, ông ấy chỉ là một sinh mệnh xách ghế đẩu ngồi ở bất cứ đâu như thế, thế nhưng, ông ấy giống như một tia sáng, có thể chiếu rọi tâm hồn tôi hơn bất kỳ vị anh hùng tuấn kiệt nào trên các bảng xếp hạng.

Tôi nhìn thấy ngay trong sâu thẳm nội tâm mình sự lo âu tuy có chút co cụm lại nhưng vẫn chưa hề tiêu tan: Tại sao những chỗ ngồi đó không mời tôi đến ngồi? Tại sao lần này xếp hạng lại bỏ sót tôi? Tại sao những kẻ lập bảng đó lại gạt bỏ tôi? Đến bao giờ tôi mới có thể giống như lão Bùi, thực sự sở hữu một tâm hồn bình yên điềm đạm, chỉ xem việc cho đi là niềm vui?

Chiều hôm ấy, người bạn trẻ cùng tôi đi xuống lầu, từ xa xa, nhìn thấy lão Bùi đang ngồi trên chiếc ghế đẩu nhỏ của ông ấy, đó là bên lề thảm cỏ, một người thợ sửa xe đạp đang bày hàng ở đó đang "nắn" chiếc vành xe (khôi phục nó về hình tròn chuẩn), lão Bùi có vẻ đang nói chuyện phiếm lơ là với ông ta, khiến cho quá trình sửa chữa ấy bớt đi phần khô khan tẻ nhạt.

Tôi chỉ cho người bạn trẻ xem, cậu ta nghiêng đầu nhìn một lát, gật đầu nói: "Ừm, quả thực nên vẽ thành một bức tranh! Xách chiếc ghế đẩu nhỏ ngồi ở bất cứ đâu — bức tranh này mà đem đến Triển lãm nghệ thuật Venice, chắc chắn xếp hạng nằm trong top sáu!"

Tôi không kìm được khóe môi cong lên.