Cách đây ít hôm xem tivi phát lại giải đấu nghệ sĩ không chuyên kinh kịch, một nữ sĩ trẻ tuổi đã hát phân đoạn trong vở kịch kinh điển phái Trình "Xuân Khuê Mộng", giọng ngân nga uyển chuyển nghẹn ngào ấy vô cùng có sức hút. Người dẫn chương trình hỏi cô học từ ai? Cô bảo không có ai dạy cả, chỉ có một cuộn băng cassette, nghe đi nghe lại, ngâm nga xuôi ngược, thế là cũng hát được.
Người dẫn chương trình tỏ ra kinh ngạc, lối hát phái này, phân đoạn nặng ký như thế, vậy mà dựa vào việc nghe băng cassette là đã làm chủ được, bèn hỏi bí quyết thành công của cô là gì? Cô mỉm cười đáp: "Bởi vì thích."
Một trong những ý nghĩa sinh mệnh của chúng ta chính là thẩm mỹ. Điểm này thường bị không ít người bỏ qua. Dù cho bạn có phát tài lớn đến đâu, nếu suốt đời không thể ý thức tận hưởng niềm vui thẩm mỹ, thì cuộc đời bạn tồn tại khuyết điểm trọng đại. Mà cảnh giới thẩm mỹ chân chính lại mang tính phi công lợi. Vị nghệ sĩ không chuyên hát phân đoạn "Xuân Khuê Mộng" đó, tuy tham gia đại tái, lên tivi, lại còn có thể cùng diễn viên chuyên nghiệp đương hồng đồng đài ca hát phân đoạn trong một vở kịch phái Trình nổi tiếng khác là "Hoang Sơn Lệ", giành được giải thưởng, thu về tiếng vỗ tay, nhưng ngoài thân thích bạn bè láng giềng đồng nghiệp của cô ấy ra, phỏng chừng chẳng có mấy người xem tivi nhớ nổi tên họ của cô. "Giấc mộng xuân theo mây tản mát, hoa bay theo nước chảy", vật đổi sao dời rồi, phần lớn cô ấy vẫn trở về trạng thái sinh hoạt thường nhật, tiếp tục đóng vai trò một người yêu thích nghiệp dư để đến gần kinh kịch.
Một diễn viên kinh kịch chuyên nghiệp nói với tôi rằng, cô rất hâm mộ những nghệ sĩ không chuyên như thế, bởi vì hoàn toàn xuất phát từ sự yêu thích trong lòng mà đến gần kinh kịch. Còn cô thì sao? Đương nhiên bản thân cũng thích ngành này, nhưng đối mặt với việc phòng vé ế ẩm, áp lực bình bầu giải thưởng đánh giá chức danh, những đồng môn rẽ hướng đi đóng phim truyền hình nổi lên phất phờ, những màn biểu diễn hời hợt đành phải tham gia để phù hợp với ánh mắt săn lùng cái lạ của khách du lịch... liền thường xuyên khiến cho bản thân chẳng còn sự yêu thích nữa, chỉ còn lại sự chán ghét và phiền muộn.
Người có thể dung hòa công việc chính và sở thích của mình thành một thể chính là người có phúc khí lớn. Nhưng nói chung, trong công việc chính luôn khó tránh khỏi việc công lợi đặt lên hàng đầu, nói cao lên là trách nhiệm xã hội, nói thấp lên là kiếm tiền nuôi gia đình, cho dù không danh lợi phảng phất, thì cũng không thể không tính đến đầu tư và hồi báo, e rằng rất khó có thể cứ mãi chỉ có niềm vui thẩm mỹ. Do đó, ngoài công việc chính ra, khai phá một khoảng không gian sở thích nghiệp dư không mang yếu tố công lợi, liền trở thành một vòng không thể thiếu trong sinh mệnh chúng ta. Thế nhưng sở thích nghiệp dư của người bình thường, vẫn chỉ dừng lại ở tầng lớp rèn luyện thân thể dưỡng sinh, điều tiết tâm lý, vẫn chưa hiểu được thông qua trải nghiệm sinh mệnh thẩm mỹ để thu hoạch sự thích thú lớn, sự tự tại lớn.
Phòng sách ở ngoại ô của tôi cách trung lưu Ôn Du Hà phía đông bắc Bắc Kinh không xa, nhân lúc trời thu trong xanh sảng khoái, tôi đến bờ sông vẫn còn chút nét hoang dã đó, vẽ không ít tranh phong cách màu nước. Tôi chưa từng qua huấn luyện chuyên nghiệp liên quan, không dám nhận là kỹ thuật vẽ, toàn là tùy hứng mà làm, nhưng lúc vẽ lại cảm thấy toàn thân thư thái, tựa như những sợi liễu buông rủ sát mặt đất, đóa lau đung đưa, rau liêu hồng rậm rạp bên bờ Ôn Du Hà... tất cả đều đang thì thầm to nhỏ với tôi; vẽ xong quay về liền tùy ý đặt những bức tranh màu nước chưa khô hẳn ở khắp các nơi trong phòng sách, vừa nghe những khúc nhạc yêu thích phát ra từ dàn âm thanh vừa tỉ mỉ thưởng thức, tự đắc vui vẻ, như bay lên chín tầng mây.
Hôm qua xem tivi, tình cờ thấy một bộ phim tài liệu của Đài truyền hình Thượng Hải, giới thiệu một nhóm phụ nữ độ tuổi trung bình khoảng 50, phần lớn là những công nhân đã nghỉ hưu và mất việc làm, họ tổ chức một đội múa, mời một giáo viên khiêu vũ là một nam thanh niên hơn 30 tuổi. Vị giáo viên khiêu vũ này vốn không phải xuất thân chính tông, cũng không có kinh nghiệm biểu diễn chuyên nghiệp, ban đầu là nhân viên bán hàng phụ trách quầy hoa quả trong một cửa hàng thực phẩm. Vì thích khiêu vũ, anh ta tự mình noi theo các chương trình khiêu vũ trên tivi và băng hình liên quan, đối diện với gương soi quần áo ở nhà để bắt chước nghiền ngẫm, vậy mà không những có thể nhảy được những điệu múa người ta từng biểu diễn, mà còn có thể biên soạn ra một số điệu múa, dạy cho nhóm phụ nữ đó. Họ đều cảm ơn người thầy nam trẻ hơn họ đó, khiến họ hoàn thành được giấc mơ thời thiếu niên; hiện nay giáo viên khiêu vũ đó chỉ dựa vào khoản thù lao không nhiều do họ góp tiền để duy trì sinh sống, đó là một cuộc sống nghèo khó mà có tôn nghiêm. Từ ống kính có thể thấy được, mặt và lòng anh ta đều ngập tràn sự thích thú.
Thế là tôi nghĩ, tôi đối với hội họa, cũng giống như anh ta đối với khiêu vũ, đều không có công phu cơ bản do trường lớp chính quy ban tặng, nhưng vì thực sự thích thú, cho nên có lẽ những bức tranh vẽ ra, những bước nhảy nhảy ra rốt cuộc cũng thoát khỏi vẻ thợ thuyền mà hàm chứa sự thuần chân, giống như âm giọng của người phụ nữ nghe băng cassette rồi hát được vở "Xuân Khuê Mộng" kia, ngoài việc tự đắc vui vẻ ra, cũng có thể mang lại chút ít niềm vui cho người khác.
Thế là tôi quyết tâm nhân lúc sắc thu rực rỡ, vẽ thêm dăm cảnh sắc Ôn Du Hà, hôm nào hẹn vài tri kỷ đến phòng sách thôn quê tụ họp nhỏ, mở một buổi triển lãm tranh tư nhân để làm vui mình đẹp người. Bên bờ sông tôi gặp một cán bộ nghỉ hưu đang tản bộ, ông hái một đóa hoa nhỏ màu bạc giắt ở túi ngực áo khoác, tôi hỏi ông: "Đóa hoa bác hái tên là gì thế?" Ông cười khiến những nếp nhăn trên mặt cũng tựa như đóa hoa trong gió, đáp tôi rằng: "Đóa hoa này ư... cứ gọi nó là thích hợp nhé!"
Thật hiếm có sự thích thú! Trong lòng bạn có đóa hoa như thế này không?
