Buổi chiều tản bộ, không biết thế nào lại bước đến gần tiểu viện của lão Kỳ. Cây hạnh trong tiểu viện nông thôn nhà ông ấy vươn một khoảng tán lớn ra khỏi đầu tường. Mùa xuân tôi ngại dùng câu "hồng hạnh xuất tường" để trêu ông ấy, nhưng bây giờ mỉa mai ông ấy một câu "vô quả dã cuồng" (không quả cũng cuồng) thì chắc cũng chẳng sao. Tôi mỉm cười gõ nhẹ cánh cửa sơn son vốn chưa khép chặt của nhà ông ấy. Ông ấy lớn tiếng gọi tên tôi từ trong sân, cười tôi sao mà khách sáo thế.

Vừa bước vào sân, tôi đã thấy ông ấy lại đang chôn hạt quả ở sát chân tường bên kia. Chưa đợi tôi bình luận, thím Kỳ đi ra đón đã nói: "Đoán xem ông ấy lại giở chứng ngốc nghếch gì đi! Đang chôn hạt quả sa bô chê (nhân tâm quả) mà hồi đó anh mang từ Hải Nam về đấy!" Tôi không kìm được phì cười.

Lão Kỳ lớn hơn tôi hai tuổi, sau khi về hưu thì chuyển đến thôn này sinh sống lâu dài. Tôi vì mở một phòng làm việc ở thôn nên dần dần quen biết thêm vài người dân cũ lẫn cư dân mới trong thôn, và lão Kỳ là một người dạo này qua lại khá thân thiết. Lần đầu tiên bị ông ấy mời vào sân, ngồi dưới bóng cây hạnh hóng mát trò chuyện, ông ấy nói với tôi: "Mới gặp mặt, mọi người luôn không tránh khỏi hỏi tôi hai câu, một câu là 'Trước kia anh ở đơn vị nào?', câu nữa là 'Anh làm gì ở đó?'. Tôi trả lời câu đầu tiên, phần lớn mọi người đều kính cẩn nể trọng, có người còn tỏ ra kinh ngạc; nhưng khi tôi trả lời câu thứ hai, phần lớn mọi người liền lộ ra vẻ mặt 'thật không ngờ tới', và hầu như cũng chẳng nói gì nữa." Hóa ra từ hồi còn là một thanh niên tráng kiện, ông ấy đã gia nhập một cơ quan nghiên cứu quan trọng, đơn vị công tác vẫn luôn không thay đổi, còn công việc cụ thể chính là làm thợ đốt lò. Ông ấy lấy làm lạ vì tôi trò chuyện với ông ấy nửa ngày trời mà không hề đưa ra hai câu hỏi này, chỉ hỏi ông ấy có sở thích gì. Ông ấy bảo mình thích chơi cờ tướng, cảm thán bây giờ ngay cả thanh niên cũng ít có ai chơi loại cờ này nữa. Vừa vặn thím Kỳ bưng bình trà lài đã pha ra, cười nói với tôi: "Nghe lời ổng kìa! Cờ tướng không phải là sở thích số một của ổng đâu, sở thích của ổng á, kỳ lạ đến mức không ai ngờ tới hay đoán nổi: ổng thích chôn hạt quả!"

Quả thật, lão Kỳ thích nhất là chôn hạt quả. Có lẽ gọi đây là sở thích quái đản, thậm chí là dị tật thì thích hợp hơn. Theo lời ông ấy kể, hình như là vào khoảng thời gian không lâu sau khi kết hôn, có lần ông ấy ăn xong một quả đào, cũng chẳng suy nghĩ sâu xa gì, tiện tay chôn luôn hạt đào đó vào một chậu hoa chỉ có toàn đất. Không ngờ qua mấy ngày, ông ấy đã quên sạch chuyện này, thế rồi có hôm vợ ông ấy bất ngờ hỏi: "Anh trồng cái gì vào chậu hoa thế này?" Ông ấy lại xem thử, liền thấy buồn cười, vội vàng đem cây đào con ấy đi trồng sang bồn hoa dưới chân cửa sổ. Cây đào ấy lớn lên từng ngày, cũng nở hoa ra lá, chỉ có điều chưa từng ra quả đàng hoàng bao giờ. Thế nhưng nhìn sinh mệnh mới sinh ra từ hạt quả ấy, trong lòng lại thấy vô cùng sảng khoái, từ đó ông ấy đâm nghiện việc chôn hạt quả. Từ nhà trệt chuyển lên nhà lầu, ngoài ban công lúc nào cũng chuẩn bị sẵn một dãy chậu hoa đầy đất. Bất kể gia đình ăn loại trái cây gì, những hạt quả sót lại, ông ấy luôn chọn những hạt mẩy, đầy đặn, sau đó phơi khô rồi chôn vào chậu hoa. Hạt nào mọc thành cây con, có hạt thì để lại trong chậu cho lớn, có hạt lại đem chuyển ra khoảng đất trống ở khu tập thể. Có một cây táo sau đó đã trở thành báu vật của khu tập thể, năm nào cũng kết ra những quả táo ngọt to, dài, màu xanh trắng. Mùa thu, lũ trẻ hái xuống đựng đầy trong những chiếc chậu lớn, chia cho từng nhà từng hộ, nhà nào cũng không chê bai, đều nói đó là "táo cụ Kỳ"; thế nhưng phần lớn những cây ăn quả do ông ấy chiết cấy không những chẳng kết quả mà còn sống không lâu; trong chậu hoa ở ban công nhà ông ấy lại càng có một cây nhỏ mọc lên từ hạt quýt ngọt nhưng lại kết ra trái cam chua chát xấu xí. Khỏi cần khách khứa cười chê, chính bản thân ông ấy cũng thường toét miệng cười trừ khi đối mặt với nó. Dù sao đi nữa, ông ấy chính là không tài nào bỏ được cái tật "ngứa tay" thích chôn hạt quả ấy. Điểm buồn cười nhất là, ngay cả những hạt quả mà ông ấy thừa biết là không thể nào trồng được ở miền Bắc theo cái cách đơn giản như thế, tuyệt đối không thể nảy mầm nổi, chẳng hạn như hạt vải, ô liu hay thậm chí là sa bô chê, ông ấy vẫn cứ chọn lấy vài hạt để chôn xuống đất.

Tôi đang thầm ngẫm nghĩ trong lòng, cái sở thích quái gở này của lão Kỳ có phải là một dạng bệnh lý tâm lý hay không? Thím Kỳ đi tới giữ tôi lại ăn cơm, cười nói là mời tôi làm khách đi kèm đây mà, chẳng phải cái nghề anh làm là thích nghe người ta kể chuyện nhất sao, chủ khách hôm nay chính là một "Lý Thúy Liên mồm nhanh" đấy nhé! Lão Kỳ cũng nài nỉ giữ lại, thế là tôi bước vào nhà ăn bữa cơm gia đình đạm bạc của họ. Hóa ra vị khách đến trước tôi là một nữ kế toán vẫn đang đương chức ở đơn vị họ, "gái một con trông mòn con mắt, nét duyên xưa vẫn còn", có vẻ như là quá mức chú trọng vệ sinh, ngay cả lúc ăn cơm cũng đeo găng tay lụa trắng. Vị "Lý Thúy Liên" kia đặc biệt từ trong thành phố tới thăm họ, trong bữa tiệc cũng không thấy có vẻ gì là "mồm nhanh" cả. Lúc sau tôi và cô ấy cùng nhau cáo biệt, vợ chồng lão Kỳ cứ nằng nặc đòi tiễn cô ấy ra trạm xe buýt. Tôi bảo tôi tiện đường nên sẽ đưa cô ấy đi luôn, vợ chồng lão Kỳ vì thế cũng không miễn cường nữa, chỉ dặn dò cô ấy lần sau cùng chồng con đến chơi. Tôi và "Lý Thúy Liên" vừa đi vừa trò chuyện trên đường, chủ động nhắc đến sở thích chôn hạt quả của lão Kỳ, bảo rằng cô xem cây hạnh trong tiểu viện nhà họ đấy, hạt hạnh ấy chôn xuống mới năm năm mà đã lớn cao nhường này, chỉ có điều toàn ra hoa ra lá chứ không kết quả hạnh đàng hoàng; còn cả dây nho mọc lên từ hạt nho được chôn xuống, leo giàn ở mảnh đất trồng rau cạnh nhà họ, đẹp thì đúng là đẹp thật, nhưng trái trên những giàn nho ấy mấy năm trời mà chỉ to bằng hạt đậu xanh; lão Kỳ này nếu thực sự thích làm vườn, sao không mua vài cuốn sách chuyên ngành về đọc, hỏi thăm nông dân trồng cây ăn quả, để vượt qua cái trạng thái non nớt chỉ biết chôn hạt quả đơn thuần này chứ?

"Anh nói ông ấy non nớt ư?" "Lý Thúy Liên" có vẻ vô cùng không hài lòng nhìn tôi, rồi bỗng nhiên hỏi: "Anh có biết tại sao trời nóng thế này mà tôi lúc nào cũng đeo găng tay không?" Tôi chưa kịp lên tiếng, cô ấy đã tháo găng tay ra. A, cô ấy đã bị cụt ngón giữa bàn tay phải! Tiếp theo đó, cô ấy quả nhiên đúng là "mồm nhanh", kể cho tôi nghe sự thấu hiểu của cô ấy đối với lão Kỳ: Lão Kỳ chôn hạt quả, là vì ông ấy luôn cảm thấy mỗi một hạt quả đều là một sinh mạng đấy! Cái "sở thích" "trân trọng sinh mạng" này của ông ấy lại càng thể hiện rõ qua thái độ đối với những người xung quanh trong suốt mấy chục năm giông bão cuộc đời. Ví dụ như, 20 năm trước khi cơ quan chuyển nhà lớn, cô ấy vì sơ sẩy trong quá trình tham gia khiêng bàn làm việc nên đã gây ra thương tật thế này. Lúc đó cô ấy vẫn đang ở độ tuổi đẹp như hoa, đả kích này lớn nhường nào chứ! Ai còn muốn cưới cô ấy cơ chứ? Đúng vào lúc tâm trạng cô ấy suy sụp đến mức không muốn sống tiếp nữa, có hôm lão Kỳ đặc biệt đi đến trước mặt cô ấy, nói với cô ấy rằng: "Cái này có đáng là gì đâu. Trong lòng không thiếu thứ gì, thì những ngày tháng sau này chắc chắn sẽ ngọt ngào thôi!" Lão Kỳ luôn không kìm được mà cứ muốn xáp lại gần những con người "gặp vận đen", buông ra những lời mà ông ấy đã nghiền ngẫm kỹ càng. Có người nghe xong lời của người thợ đốt lò này thì chẳng phản ứng gì; có người nghe xong lúc đó cảm động, sau này rồi cũng quên bẵng đi; nhưng giống như cô ấy, nhờ có "hạt quả" khích lệ đầy thiện ý mà bác Kỳ đã chôn xuống để vượt qua khủng hoảng tâm lý, khốn cảnh cuộc đời, khắc ghi mãi trong tâm can, thì tính riêng trong đơn vị thôi đã có rất nhiều người rồi. Một vị mới gần đây được bầu làm viện sĩ Viện Hàn lâm Kỹ thuật, mười mấy năm trước từng bị vu oan giáng họa, lúc ăn cơm ở nhà ăn chẳng ai thèm đếm xỉa, thợ lò họ Kỳ liền cố tình đến ngồi cùng một chỗ với ông ấy, chia thuốc lá cho hút, rồi nói với ông ấy rằng: "Than đen đốt cháy đỏ lên mới trông đẹp mắt cơ." Số lượng ví dụ thế này, e rằng còn vượt qua cả số hạt quả mà thợ lò họ Kỳ từng chôn...

Tiễn "Lý Thúy Liên" đi xong, tôi không lập tức quay về phòng làm việc mà tha thẩn đi lại hồi lâu trong rừng liễu bên bờ mương.