Họa sĩ trẻ tuổi tình cờ gặp ông cụ nọ trên tảng đá lớn nơi đỉnh núi. Họa sĩ dựng giá vẽ, đang ngồi ký họa. Ông cụ leo lên đến đỉnh núi, bèn ngồi xuống một chỗ nhô lên tự nhiên trên tảng đá lớn. Người già hỏi người trẻ: "Tôi có làm phiền cậu không?" Người trẻ đáp: "Cụ đến thật đúng lúc, cứ việc ngồi đấy ngắm cảnh ạ. Bức tranh của cháu vừa khéo đang thiếu một cận cảnh thú vị, cháu vẽ cụ vào nhé, cụ không phiền chứ?" Hai người già trẻ sau đó chẳng ai nói thêm câu nào, mỗi người đều chìm sâu vào thế giới nội tâm của riêng mình.

Xung quanh bốn bề đều là núi xanh. Dưới chân núi là thung lũng biếc. Trong thung lũng biếc có dòng sông nhỏ uốn lượn lấp lánh những đốm sáng. Tiếng chim chóc ríu rít, nhưng lại chẳng thấy bóng dáng chúng bay lượn nơi nao. Duy chỉ có tảng đá trên đỉnh núi này, ngoài vài nhánh cỏ dại trồi lên từ kẽ nứt, thì chính là một mảng màu nâu đỏ giữa trời xanh và núi biếc. Ve sầu dế giun kêu càng làm cho núi thêm tĩnh mịch, là loài sâu bọ nào đang trốn trong khe đá mà cất lên tiếng ngâm nga đứt quãng? Liệu chúng có những niềm vui nỗi buồn hay không?

Ông cụ đặt chiếc gậy chống vào giữa hai chân, hai tay xếp chồng lên đầu gậy, ngắm nhìn cây cối ngút ngàn khắp chốn xa gần, trong mắt ánh lên tia lệ. Họa sĩ vừa phác thảo bóng dáng ông cụ ở một góc khung vẽ, vừa bất giác hỏi: "Sao cụ lại buồn thế ạ?" Ông cụ chậm rãi nói: "Là buồn, mà cũng là vui. Buồn, là bởi tôi từng làm rất nhiều chuyện sai lầm ở nơi này. Còn vui, là vì ở chốn này tôi đã từng làm đúng được một việc." Họa sĩ trẻ hỏi: "Hẳn cụ là một cán bộ lão thành chứ ạ?" Ông cụ gật đầu: "Coi như là thế đi. Nhưng người ở đây, bao gồm cả cán bộ thời nay, đều chẳng còn ai nhận ra tôi nữa rồi. Chuyến này tôi đi từ ngàn dặm xa xôi tới đây." "Để thăm bạn bè sao cụ?" "Để ngắm nhìn những cánh rừng bạt ngàn bao quanh chốn này." Hai người lại tạm ngừng trò chuyện. Một dải mây lững lờ trôi qua, mảng sáng mảng tối của rừng núi chuyển dịch thay nhau, trên tầng trời rất cao, hiện ra hình bóng một cánh đại bàng.

Ngồi trên tảng đá Vọng Lâm ấy, ông cụ hồi tưởng lại cuộc đời mình. Năm xưa ông từng có biết bao vinh quang, giờ đây ngoài những dấu vết còn lưu lại trên bản sơ yếu lý lịch, đều là những chức danh đã phai màu thậm chí đáng ngờ mà ngay cả với con cháu ông cũng tuyệt nhiên không nhắc tới, như phó tổ trưởng tổ thông báo trong phong trào "Chống cánh hữu", quyền tổ trưởng tổ công tác "Tứ thanh", phó chủ nhiệm Ủy ban Cách mạng huyện gì đó, dĩ nhiên, cũng có một vài chức danh mà đến nay vẫn thuộc về phạm trù vẻ vang rực rỡ. Chuyện xưa rốt cuộc là như làn khói thoảng qua, hay vốn chẳng hề như khói? Đối với ông, nó tựa như một thước phim chiếu trên màn nước, như khói như sương nhưng lại hiện rõ mồn một từng khung hình sắc nét. Từng thật lòng làm chuyện sai lầm, từng bán tín bán nghi mù quáng hùa theo làm chuyện sai lầm, từng trái với lương tâm mà đâm lao đành phải theo lao... Nhưng vào đầu những năm 70 của thế kỷ trước, ông chỉ chuyên tâm làm duy nhất một việc, đó là xắn tay áo quyết liệt chỉ đạo phát động trồng cây gây rừng trên toàn huyện. Khi ấy cũng gặp muôn trùng trở ngại, thậm chí còn bị chỉ trích là "mượn chuyện trồng cây để cản trở phong trào phê Lâm phê Khổng". Bước sang thập niên 80, khó khăn khác lại nảy sinh, chẳng còn đồng liêu nào bảo ông cản trở định hướng chính trị lớn nữa, nhưng lại có vô số dân làng lén vào rừng chặt trộm cây chỉ để đổi lấy chút tiền mặt. Ông đã dùng quyền mưu lợi cho cây, đi trước đón đầu bằng những chính sách địa phương sắp được cấp trên ban hành để ổn định lại cục diện... Từ lúc điều chuyển đến huyện này cho đến khi rời đi, vừa tròn ba mươi năm, việc đúng đắn duy nhất ông làm được, chính là trồng cây. Giờ đây ngồi trên tảng đá Vọng Lâm, ông cảm thấy ý nghĩa của đời người kỳ thực chính là kiên trì làm cho bằng được một việc đúng đắn. Những nhân tố phức tạp của xã hội có thể khiến một người làm sai vô số chuyện, nhưng lại rất khó dập tắt hoàn toàn cơ hội để một người làm một việc đúng. Mấu chốt nằm ở chỗ, liệu vào một ngày nào đó, bạn có thể hạ quyết tâm không buông bỏ, vượt qua muôn vàn khó khăn, bền bỉ kiên trì làm trọn vẹn việc ấy hay không.

Tâm tư của ông cụ, chỉ sau khi họa sĩ trẻ vẽ xong bức tranh, mang qua cho ông xem, hai người ngồi đối diện nhau chuyện trò rôm rả, mới khiến đối phương hiểu được đại khái. Chàng trai trẻ nói rằng mình rất hiếm khi dùng khái niệm đúng và sai để suy nghĩ về vấn đề. Anh không cảm thấy mình từng làm sai chuyện gì cần phải hối hận, cũng chẳng cảm thấy nhất thiết phải làm đúng chuyện gì để đổi lấy sự thỏa mãn trong tâm lý. Không chỉ có đúng sai, mà cả những mô thức tư duy đối lập nhị nguyên như đẹp xấu, thiện ác, nhã tục, anh cũng rất ít khi vướng vào. Anh nói với ông cụ rằng, xin cụ đừng vì thế mà nghĩ lớp trẻ chúng cháu hoang đường, từ khi chúng cháu biết nhận thức thì xã hội đã đa nguyên hóa rồi, những sự vật ở hai thái cực dĩ nhiên rất dễ phân định thị phi, đẹp xấu, thiện ác, nhã tục, cao thấp... Thế nhưng giữa hai cực ấy vẫn còn một khoảng trung gian vô cùng rộng lớn, sự vật bên trong đó đều phức tạp, thậm chí là mập mờ, cháu rong chơi giữa chốn ấy, nương theo trực giác, thuận theo cá tính, chắt lọc những nhân tố có thể khiến bản thân vui vẻ; dĩ nhiên, cháu cũng phải lưu ý, niềm vui của mình không được gây đau khổ cho người khác, bởi vậy cần phải tuân thủ khế ước chung của xã hội. Chàng trai nói với ông cụ: Cảm ơn cụ đã dốc biết bao tâm huyết để nơi này có được những rừng non khe suối hùng vĩ tú lệ nhường này, cháu yêu những cánh rừng ấy, bản thân cháu cũng sẽ đích thân tham gia trồng cây và bảo vệ rừng, nhưng đối với cháu, đây chẳng phải chuyện đừng làm điều sai mà phải làm điều tốt, đây là logic tất nhiên cho sự tồn tại sinh mệnh của cháu. Họa sĩ lại bảo ông cụ ngắm bức tranh mình vừa vẽ. Ông cụ vốn dĩ chẳng quen với phong cách hội họa mang hơi hướng ấn tượng của anh, nhìn mãi chẳng thấy đẹp ở chỗ nào, nhưng sau khi nghe anh giãi bày, bèn cầm lấy bức tranh cẩn thận ngắm nghía, dẫu vẫn còn đôi chút xa cách khó hiểu, nhưng cũng dần dà nảy sinh đôi phần thấu hiểu, cuối cùng trong lồng ngực dâng lên biết bao niềm an ủi ngọt ngào. Còn họa sĩ trẻ thì nghiêng đầu tự thưởng thức bức tranh của mình, chỉ cảm thấy con người trong tranh lẫn ngoài đời đều là những linh hồn do trời xanh ban tặng, khiến cho cuộc đời vốn đã muôn màu muôn vẻ của anh lại tăng thêm muôn phần thi vị.

Gió thổi qua, núi rừng khẽ khàng nhấp nhô lay động, mang theo từng đợt sóng biếc ngút ngàn thấm sâu vào lòng hai tâm hồn già trẻ hữu duyên tương ngộ.