Cứ mỗi độ cuối thu, tôi lại lên vùng núi ngoại thành xa xôi để thăm lão Triệu. Lão Triệu vốn là công nhân dân công vào thành phố đào rãnh đặt cáp điện, sau này tuổi tác xấp xỉ hoa giáp, sức lực không còn kham nổi nữa thì trở về quê mở một tiệm tạp hóa nhỏ. Nhà lão nằm ngay sát đầu làng, đục thông bức tường sau gian nhà phía nam là thành mặt bằng mở tiệm, người trong làng cùng cánh tài xế qua đường đều là khách quen của lão. Nhà lão có một cây hồng, vị trí mọc rất kỳ lạ, không ở trong sân mà lại sừng sững bên ngoài cổng, từ ngày mở tiệm, cứ mỗi bận giữa hè, bóng cây ấy lại biến thành chiếc lán che mát tự nhiên. Cây hồng đó là một trong những món của hồi môn mà bố vợ tặng cho vợ lão, tuổi cây tính ra cũng phải ngoài ba mươi năm. Cớ sao của hồi môn này chẳng được trồng trong sân mà lại đứng chơ vơ ngoài cổng? Tôi từng gặng hỏi hai vợ chồng nhiều lần, chẳng ai chịu giải thích, chỉ nhìn nhau cười xòa. Mấy năm liền, cớ tôi lên chỗ lão vào độ cuối thu đều mang danh nghĩa "thu hoạch", nhưng thực chất chủ yếu là hái những quả hồng chín vừa to vừa vàng ươm trên cái cây cao hơn mái nhà tới nửa tầm ấy. Cây hồng ấy dáng đẹp, sai quả, kỳ lạ nhất là hồng hễ chín vàng thì chẳng cần giấm chát, cứ hái xuống lấy lòng bàn tay xoa xoa là ăn được ngay, không chát chút nào, lại thơm giòn ngọt miệng. Cây tuy mọc ngoài cổng nhưng hiếm khi có kẻ hái trộm, lúc quả chín, lũ trẻ háu ăn trong làng kéo đến dưới gốc, lão Triệu đều chủ động phát cho từng đứa; có người qua đường, phần lớn là tài xế lái xe, ngỏ ý muốn mua, lão Triệu liền bảo đồ trong tiệm thích mua gì cũng được, riêng hồng này thì không bán, đã thích thì cứ giật vài quả, thậm chí bẻ cả cành lá mang đi, xin cứ tự nhiên!

Năm nay tôi đi sớm hơn một chút, cây cối dọc đường lá đáng vàng thì mới chỉ trút nửa lớp áo xanh, lá đáng đỏ vẫn còn e ấp chưa kịp ửng hồng trọn vẹn. Xe khách đường dài có một trạm dừng ngay trước làng của lão Triệu, vừa bước xuống xe, tôi liền phóng mắt ngó về phía tiệm tạp hóa, bỗng thấy trong tầm mắt dường như thiếu mất thứ gì. Mỗi độ thu về nhìn từ đằng ấy sang, bao giờ cũng có một chiếc tán lọng khổng lồ màu đỏ thẫm điểm xuyết ánh vàng sừng sững nơi đó như đang ngóng đợi, cớ sao hôm nay lại biến mất tăm? Tôi kinh ngạc thốt lên một tiếng "kỳ lạ", chẳng lẽ lão Triệu đã chặt phăng nó rồi?

Tôi rảo bước về phía trước, chỉ thấy lão Triệu cũng đang bước vội về phía tôi. Hai bàn tay vừa siết chặt lấy nhau, tôi đã thở hổn hển hỏi dồn: "Hồng đâu rồi?" Lão vội đáp: "Hồng vẫn còn, vẫn còn chứ... Bác mà đến muộn tí nữa là tôi chẳng giữ lại đâu!" Tôi cùng lão rảo bước về phía cổng nhà, bỗng giật nảy mình nhận ra cây hồng vẫn còn đó, chỉ có điều nó đã đổ rạp xuống mặt đất, bị gãy ngang từ thân chính cách mặt đất chừng một mét. Tán cây đổ rạp cuộn tròn thành một khối sum sê, cành nhánh vẫn còn đượm hơi ẩm tươi tốt, lá non rậm rạp mà phần lớn vẫn mang sắc xanh biếc. Thế nhưng, đập vào mắt người ta đến thắt nghẽn cả tâm can lại là những cành nhánh bên tán lá ấy đang trĩu chịt lúc lỉu những quả hồng xanh ngắt, vỏ quả vẫn còn căng mọng bóng bẩy, tựa hồ như vẫn đang gắng gượng phồng mình để chuyển sang sắc vàng, ửng thành màu đỏ...

Buổi trưa, ngồi trên phản gạch nhà lão Triệu nhâm nhi chén rượu Nhị Oa Đầu, lão mới tường thuật ngọn ngành cho tôi nghe. Chuyện xảy ra vào buổi chập tối mấy hôm trước, bỗng nhiên nổi lên một trận gió quái đản, cây hồng thét lên một tiếng "rắc" rồi ầm ầm gãy gập từ phía dưới. Trong làng cũng có mấy cây cao bị quật ngã, đều là những cây không có tường hay nhà che chắn, bị ngọn gió xoáy dữ dội từ phía tây bắc thốc tới chém đứt. Vợ lão bưng đĩa trứng xào lên, chen vào bảo thật là điềm gở, sao không dọn dẹp phứt cho xong đi, cứ khăng khăng để mặc ở đó ngần ấy ngày, bộ chỉ để đợi lão Lưu đến xem chuyện lạ hay sao? Lão xua tay bảo vợ đi đi, mê tín vớ vẩn cái gì? Lão lại quay sang giãi bày với tôi, bảo sở dĩ giữ lại một dạo là vì tiếc nó quá, mấy ngày nay người trong làng lẫn khách qua đường xúm lại xem rồi bàn ra tán vào không ít. Mấy bác tài và người ngồi trên xe qua đường bảo, tất cả là do dải rừng phòng hộ mạn tây bắc bị thủng một lỗ lớn, gọi là phá hoại sinh thái, sa mạc đang lấn dần về nam, thế nên mới nổi lên trận cuồng phong quái ác kia, bẻ gãy cả cái cây đang xanh tốt nhường này. Cán bộ quản lý kế hoạch hóa gia đình trên thị trấn lại đưa ra cách giải thích khác, bảo rằng năm nay cây này kết trái nhiều quá. Mà cũng đúng thật, ban nãy bác cũng thấy rồi đấy, năm nay cớ sao nó lại đậu lắm quả đến thế cơ chứ? Dày đặc hơn hẳn mọi năm, số lượng khéo phải gấp đôi, tán cây nặng trĩu thế kia, gặp gió lớn bảo sao chẳng dễ gãy? Tính ra cái cây của tôi khéo lại thành giáo cụ trực quan để tuyên truyền kế hoạch hóa gia đình cũng nên! Cũng có người bảo cây này đã đến tuổi thọ rồi, số mệnh phải thế, nhưng tôi không phục, cây già cỗi thì lẽ ra không đơm hoa kết trái nữa, đằng này bác nhìn chỗ vết gãy của cây tôi mà xem, từ vỏ đến lõi thớ nào thớ nấy đều còn dai ngoét, nhựa cây thì sánh đặc, hương thơm vẫn còn nồng nàn sực cả mũi...

Tôi mang từ chỗ lão Triệu về một cành hồng trĩu quả xanh ngắt, chúng tỏa ra khắp thư phòng của tôi từng làn hương khí thật đặc biệt. Như dạo trước, nếu mượn cành hồng xanh này để viết tạp văn, tôi sẽ dồn mọi cảm khái vào một điểm nào đó, chẳng hạn như cảnh giác trước sự suy thoái sinh thái, hay như bất kỳ sự sản xuất nào cũng không nên tham lam thái quá đến mức vượt ngưỡng chịu đựng, hay ví như tuổi già chớ nên gượng gạo học đòi thói ngông cuồng của tuổi trẻ, hoặc giả như đời người mong manh, vận mệnh khôn lường... Thế nhưng giờ đây, ngắm nhìn chùm hồng xanh này, ngửi mùi hương mộc mạc đặc trưng của chúng, tôi lại cảm thấy cứ bình thản thuật lại sự thật, để dành không gian liên tưởng cho độc giả, mới chính là cách làm thỏa đáng nhất.