Tiểu Tần kém tôi đúng hai giáp, bởi từng một thời mê văn học nên cũng từng được coi là bạn vong niên của tôi. Mười mấy năm gần đây cậu ta ngày càng xa rời văn chương, mối quan hệ với tôi theo đó mà ngày một nhạt nhòa, nhưng dẫu sao chúng tôi vẫn còn vương vấn chút tơ lòng. Đôi khi cậu ta đột ngột gọi tới một cuộc điện thoại, rõ ràng là gọi từ mạng "Toàn Cầu Thông", lại cũng rõ ràng vì dùng quá nhiều nên pin lúc nào cũng trong tình trạng sắp cạn kiệt, rè rè roẹt roẹt chưa nói trọn mấy câu, tôi còn chưa kịp hỏi rõ đang chuyển vùng ở phương nào thì đã đứt phụt. Thỉnh thoảng tôi cũng nhớ đến cậu ta, lẩm bẩm tự nhủ: "Chẳng biết giờ này Tiểu Tần có lại đang gà gật trên máy bay không?"
Mấy hôm trước Tiểu Tần bỗng nhiên ghé qua, tôi ngạc nhiên chứ chẳng mấy vui mừng, hỏi: "Cơn gió nào thổi cậu đến chỗ tôi thế này?" Cậu ta ủ rũ đáp: "Ôi dào, gió phương nào em cũng thấy chán ngắt cả rồi, nên mới lại mò đến chỗ anh." Tôi hỏi thăm tình hình mấy năm nay của cậu ta, cậu bảo chẳng qua cũng chỉ bay đi bay lại, bàn chuyện làm ăn, ăn hải sản, tắm hơi, mát-xa... ngấy đến tận cổ rồi. Cậu bảo bỗng dưng đến tìm tôi là muốn nghe tôi đàm đạo văn chương, dạo này lại xuất hiện những nhân vật tiên phong, tác phẩm tân triều nào rồi. Tôi bảo: "Xéo đi cho rảnh! Tôi là đào kép hầu chuyện của cậu chắc? Không rảnh mà làm người bồi chuyện!" Nghĩ một lát tôi lại nói: "Xe cậu đỗ dưới tầng đúng không? Vẫn là chiếc Daewoo đó chứ? Vừa khéo, tôi vốn đã muốn đi ngắm cái thế giới đại dương kia từ lâu, ngặt nỗi trăm thứ việc vặt quấn thân nên chẳng bới đâu ra lúc rảnh, giờ cậu tới rồi, đằng nào tôi cũng chẳng làm nổi việc khác nữa, thôi được, cậu chở tôi đi, bồi tôi đi xem!" Cậu ta nói: "Ái chà, xem cái đó làm gì? Trò dỗ con nít ấy mà! Hay là em đưa anh đi tắm hơi, mát-xa, xong xuôi thì ghé vũ trường uống rượu Rémy Martin..." Tôi bảo: "Bớt nói nhảm đi, thế giới đại dương có đi hay không? Cậu không đi thì tôi tự bắt taxi đi." Trông cậu ta như thể sắp cùng tôi bước lên đoạn đầu đài, đứng bật dậy, giậm chân một cái, ngửa cổ: "Đi!"
Đến Thế giới Đại dương Phú Quốc ở cửa nam Nhà thi đấu Công Nhân, trong khoảng thời gian buổi chiều hôm ấy, nơi đó lại chỉ có đúng hai vị khách là chúng tôi. Chúng tôi đứng trên băng chuyền tự động trong đường hầm nhân tạo dưới đáy biển được mệnh danh là dài nhất châu Á, ngắm nhìn vô số loài cá thật trong lòng đại dương nhân tạo ấy. Thủy cung này được thiết kế rất khéo, nhìn từ góc độ nào vào thì chiều sâu cảnh trí cũng vô cùng khoáng đạt. Rạn san hô, xác tàu đắm bài trí bên trong đều vừa vặn tinh tế, chỉ thấy những con cá tráp to như mặt quạt kết đàn bơi lượn, cá đuối lớn như cối đá lướt qua đỉnh đầu, những con cá lạc khổng lồ nặng nề nép mình trong hốc đá... Thiết bị âm thanh vòm sống động truyền nhẹ vào tai chúng tôi tiếng sóng biển, tiếng hải âu cùng những thanh âm nhạc điệu dìu dịu. Tôi nhanh chóng say sưa, thể xác lẫn tâm hồn khoan khoái tột cùng, lâng lâng như cõi tiên, gần như quên mất sự tồn tại của Tiểu Tần. Bỗng nhiên bên tai vang lên tiếng kinh ngạc "ái chà, ái chà" của Tiểu Tần, tôi ngoảnh đầu nhìn, thấy cậu ta đang chăm chú dán mắt vào... Tôi nương theo ánh nhìn của cậu ta tìm kiếm nơi "đáy biển", à, thì ra là một con cá mập lớn bên trong, nó đã khiến nét mặt và ánh mắt cậu ta khôi phục lại đôi phần "vị văn chương" thuở nào. Tôi hỏi: "Sao thế, hàm răng sắc nhọn của cá mập làm cậu liên tưởng đến cảnh cá lớn nuốt cá bé à?" Cậu ta nói: "Cái anh này! Lúc này đừng có chọc ngoáy em được không?" Rồi lại chỉ vào bên trong bảo: "Nhìn kìa, nhìn xem, bên cạnh con cá mập lớn có mấy con cá mập con." Tôi nhìn kỹ lại, con cá mập lớn kia đang ung dung bơi lượn, dưới bụng, bên thân và trên lưng nó có tất cả bảy con cá mập con đang nép chặt vào, dường như dính liền lấy nó, được nó từ ái chở che mang theo, cùng nhau tận hưởng niềm vui thú sinh tồn...
Chúng tôi cứ thế đứng trên băng chuyền tự động vòng quanh ngắm liền tù tì ba vòng mới lui ra sảnh nghỉ ngơi uống nước lạnh. Tiểu Tần không ngớt cảm thán: "Nép vào nhau, nép chặt lấy nhau... Ôi, ôi chao, lại muốn làm thơ rồi..." Tôi bảo: "Cảnh tượng ấy có gì mà kỳ lạ ghê gớm chứ? Đến vườn thú Bắc Kinh mà xem, cậu sẽ thấy khắp nơi đều là cảnh tượng nép vào nhau, nhất là loài thú có vú, giữa già và trẻ, giữa bạn tình, thậm chí giữa những con cùng giới tính, nép vào nhau vốn là hiện tượng sống bình thường nhất trên đời..." Cậu ta chỉ trầm ngâm không buồn đáp lời tôi, tôi bèn nói tiếp: "Chẳng lẽ cuộc sống của cậu lại thiếu thốn sự nương tựa, nép vào nhau đến thế sao? Cơ ngơi của cậu tuy bảo chưa hẳn là biệt thự xa hoa, nhưng trang hoàng đâu có thua gì khách sạn năm sao, người đẹp cậu giấu nơi nhà vàng lẽ nào không nép vào cậu? Huống chi, tắm hơi, mát-xa, karaoke của cậu, rồi giữa ánh đèn mờ ảo trụy lạc nơi vũ trường, nhấp từng ngụm Rémy Martin, X.O các thứ, cậu tưởng tôi không biết mấy người sống thế nào chắc? Lần nào mà chẳng trêu hoa ghẹo nguyệt với má mì, tí tởn với mấy cô đào? Đừng nói là nép vào nhau, ngay cả ôm ấp hay da thịt kề cận hơn nữa... có chuyện gì các cậu không làm ra được?..." Tiểu Tần khẽ nâng đôi mi vốn đang rủ xuống, hướng thẳng ánh mắt về phía tôi, tôi lập tức ngậm miệng, trong lòng thầm kinh ngạc — trong đôi con ngươi vừa ngước lên ấy lộ ra ánh sáng thuần khiết, mơ màng, chan chứa niềm khao khát tưởng đã mất hút từ lâu, thứ ánh sáng từng giúp chúng tôi gắn kết mối duyên vong niên thuở nào.
Tiểu Tần chỉ coi trà đá như rượu nồng, tựa hồ chếnh choáng hơi men mà giãi bày tâm can cùng tôi. Cậu nói, nhìn bề ngoài, dường như cậu đã là kiểu "người thành đạt" tiêu chuẩn như quảng cáo trên ti vi ra sức rêu rao, những thứ người đời theo đuổi cậu đều có cả. Thế nhưng hôm nay, trước cảnh tượng bầy cá mập lớn bé nép vào nhau, cậu như bị sét đánh ngang tai — cậu nhận ra, trên thực tế hiện giờ bản thân cậu chẳng có nơi nào để nương tựa, nép vào, và cũng chẳng có ai nép vào mình... Cậu bảo, đúng thế, cậu thường xuyên hưởng thụ sự "phóng túng thể xác", nhưng lần nào cũng vậy, hễ "xong chuyện" là lập tức nhạt nhẽo vô vị, đó hoàn toàn chẳng phải sự nương tựa, nép vào nhau đầy tin cậy, chở che và bồi đắp cho sinh mệnh... Cậu đấm tay xuống bàn, đau đớn lẫn chán chường nói: "Đáng sợ nhất là em chẳng biết phải từ đâu, dùng cách nào mới tìm thấy một đối tượng để em có thể nép vào họ, hoặc họ có thể nép vào em, chúng em tựa vào nhau, chưa chắc vì thế mà kiếm được chút công danh lợi lộc thực tế nào, nhưng lại thực sự có thể tận hưởng được tình yêu, tình bạn, tình thân... như thế!" Cậu ta hỏi tôi: "Anh bảo em phải làm sao bây giờ?"
Tưởng chuyện gì to tát! Nghe xong, tôi chẳng cần nghĩ ngợi liền đáp: "Dễ ợt — quay về với văn học, đúng thế, quay đầu là bờ, bờ chính là văn học!" Đây rõ ràng không phải câu trả lời cậu ta mong đợi, cậu ta ngơ ngác nhìn tôi. Tôi bèn giải thích thêm, thứ văn học mà tôi nói chính là thứ năm xưa chúng tôi từng cùng nhau bàn luận nhiều lần, thứ văn học mà chúng tôi đã lựa chọn giữa bức tranh đa nguyên muôn màu. Đó không phải thứ văn học cự tuyệt đời sống vật chất dư dả, nguyền rủa người thành đạt, đoạn tuyệt thói đời phàm tục, mà là thứ văn học gột rửa tâm hồn, cảm thông kẻ nghèo hèn yếu thế, hướng tới sự cao thượng và hào sảng. Chẳng phải đó chính là thứ văn học mang sức sống trường cửu, vượt qua rào giậu thời đại, địa phương, dân tộc, câu chữ để thể hiện vẻ đẹp gắn kết, nép vào nhau của nhân loại hay sao? Bất kể giờ cậu bận rộn đến mức nào, hãy bớt chút thời gian, như buổi đến thủy cung hôm nay, trở về với nền văn học ta từng say mê, đắm mình, ngâm vịnh, cậu không chỉ tìm thấy sự ngọt ngào của chốn nương tựa trong tinh thần, mà cả trong giao tiếp giữa người với người nơi cõi thực...
Tôi cứ ngỡ mình ghê gớm lắm, đã thuyết phục được một Tiểu Tần đang lạc lối giữa bể khổ, ngỡ rằng mình thực sự đã nối lại tình bạn vong niên với cậu ta, dường như từ nay về sau cậu ta sẽ lại thường xuyên tới đàm đạo "văn học của chúng ta" cùng tôi... Nào ngờ trên chiếc Daewoo đang lao về phía nhà tôi, Tiểu Tần đang cầm lái lại giáng cho tôi một gáo nước lạnh: "Ha, giờ ngẫm lại cảnh con cá mập lớn với lũ cá mập con kia, em thấy khéo khi đó chẳng phải là nép vào nhau đâu, mà là bám đùi đấy... Giờ phàm những kẻ muốn phất lên, chẳng phải đều đang bám víu đó sao? Gái bám đại gia, đại gia bám quan tham, quan tham cũng lại có chỗ để bám... Ngay cả đám văn nghệ sĩ, chẳng phải cũng bám doanh nghiệp, bám con buôn sách, bám truyền thông đấy ư?... Mọi người cùng cố lên, tìm một kẻ to xác mà bám lấy!... Cậu ta nghiêng đầu nhe răng cười với tôi, tôi liếc nhìn đôi con ngươi của cậu ta, chao ôi, lại sặc sụa cái mùi "người thành đạt" rồi!
Tiểu Tần bỏ tôi lại trước cửa nhà. Tôi cũng mặc kệ cậu ta văng tận đẩu tận đâu, từ nay cạch mặt không qua lại nữa cũng xong. Chỉ có điều, tôi chẳng thể nào quên được hình ảnh đàn cá mập lớn bé nép vào nhau bơi lượn trong thế giới đại dương ấy. Giữa nỗi quạnh quẽ này, biết đến ngày nào mới lại được ghé thăm?
