Có phóng viên hỏi tôi và vợ đã từng cãi nhau bao giờ chưa? Tôi thấy cô ấy hỏi thật kỳ lạ, vợ chồng nhiều năm, ngày ngày bên nhau, trăng có khi tròn khi khuyết, người có lúc buồn lúc vui, va chạm đôi câu cãi vã vài lời vốn là chuyện hết sức tự nhiên, chẳng cần hỏi cũng đoán ra ắt phải có; huống chi tính tôi từ nhỏ đã tương đối nóng nảy, ương bướng, ra ngoài xã hội đối nhân xử thế trăm bề, không thể không kiềm chế nén nhịn, về đến nhà khép cửa lại, mặc cho bản tính tự do bộc lộ, đôi khi khó tránh khỏi khơi mào một trận cãi vã, thậm chí ầm ĩ suốt mấy tiếng đồng hồ, khiến cả nhà mất vui trọn cả đêm. Đương nhiên, sau đó phần lớn là tôi hối hận không thôi, bình tĩnh lại liền chủ động xin lỗi, vợ trách móc vài câu, mọi người cũng cười xòa bỏ qua, lại hòa thuận như xưa.

Người phóng viên kia chuyên theo dõi mảng đề tài hôn nhân gia đình, bèn bám riết không tha hỏi tiếp, ông thẳng thắn thừa nhận vợ chồng đôi khi cãi cọ, và nhược điểm tính cách của bản thân là nguyên nhân chính, nhưng nghe ra thì những cuộc cãi vã đó dường như không làm tổn hại đến tình cảm cốt lõi giữa hai người, cả gia đình đến nay nhìn chung vẫn hòa thuận ấm êm, tràn ngập niềm vui, rốt cuộc bí quyết là gì vậy?

Cãi nhau ắt phải to tiếng, thậm chí gào thét loạn xạ như từng tràng sấm rền, quả thực chẳng nhã nhặn gì, cho nên dẫu chuyện đã qua lâu, nhớ lại vẫn còn ấn tượng. Chẳng hạn như mùa thu năm ngoái, độ chừng vào hôm ăn bánh ú thịt, chúng tôi từng cãi nhau một trận, nửa cái bánh ú vì cãi vã mà chưa ăn hết, sau đành phải vứt vào thùng rác, thật là lãng phí. Chi tiết này nhớ lại vẫn rõ mồn một. Thế nhưng, nếu bạn hỏi vì sao mà cãi? Rốt cuộc đã cãi những chuyện gì? Tôi và vợ quả thực đều không tài nào nhớ nổi. Lời lẽ lúc cãi nhau tựa như mưa rào trút xuống, nhưng rốt cuộc chúng tôi đều không để bụng, đó chính là "nhớ sấm không nhớ mưa". Tất nhiên, điều này cũng cho thấy tôi và vợ, cùng các thành viên khác trong gia đình, dẫu tính cách có khác biệt, quan điểm có bất đồng, nhưng tư tưởng tình cảm nhìn chung vẫn hòa hợp. Giữa chúng tôi không chỉ không có xung đột lợi ích mang tính căn bản, mà ngay cả va chạm thực chất không mang tính căn bản cũng rất ít. Những cuộc tranh cãi giữa chúng tôi, xét cho cùng ngọn nguồn, phần lớn là do xung đột tính cách; hơn nữa vì đôi bên đã thích nghi nhiều năm, ngày càng hiểu rõ tâm tính của nhau, nên tự động nhường nhịn, chủ động tôn trọng, đợi khi trạng thái tâm lý đối phương tương đối tốt mới góp ý, thấy tâm trạng đối phương bực bội rối bời lại càng thêm dịu dàng chăm sóc, tất cả đã trở thành nếp quen ước lệ trong nhà. Nhờ đó, cãi vã cũng dần dà giảm bớt. Tất nhiên, chúng tôi cũng chẳng theo đuổi sự kìm nén, nhẫn nhịn một cách mù quáng, đều muốn làm người thẳng thắn sống thật với cảm xúc, nên khó tránh khỏi đôi lúc trong nhà vẫn còn tiếng sấm roi mưa.

Sống cùng người trong nhà nên nhớ sấm không nhớ mưa, suy rộng ra cách đối nhân xử thế ngoài xã hội, tôi nghĩ tốt nhất cũng nên nhớ sấm không nhớ mưa. Tôi từng đọc không ít bài viết thuộc dạng này, chuyện cách bao nhiêu năm, có người đến xin lỗi vì thời "chống phái hữu" hoặc trong "Cách mạng Văn hóa" từng tham gia phê phán theo kiểu "vô hạn thượng cương", dán những bức đại tự báo với tiêu đề rùng rợn. Tác giả bài viết bảo, ông hoàn toàn không nhớ người kia từng phê phán mình điều gì, hoặc dẫu nhớ người đó có dán đại tự báo, nhưng cụ thể vạch trần những gì thì chẳng còn chút ấn tượng nào, bởi vậy ông cảm thấy người đó thật chẳng cần xin lỗi, càng không việc gì phải cắn rứt lương tâm. Đó chính là chỉ nhớ đến sấm sét của phong trào chính trị, chứ không nhớ tới những hạt mưa mà người bình thường đã trút xuống mình trong cơn phong trào ấy; tức là đối với nguyên nhân cùng tệ hại của sấm sét thì cần phải kiểm điểm, phòng tránh tiếng nổ lại vang lên, còn đối với những sợi mưa hạt nước bình thường thì bao dung không truy cứu. Tôi cho rằng tấm lòng độ lượng này rất đáng quý. Thế nhưng, một người bạn của tôi lại bảo, thời phong trào chính trị biết bao nhiêu kẻ từng đấu tố ông, ông đều không ghi hận, bởi vì tuy họ gay gắt nghiêm nghị, gượng ép suy diễn, nhưng nhìn chung đều là trào lưu của giai đoạn đó, những gì trút xuống giữa tiếng sấm chẳng qua chỉ là vài lời sáo rỗng trên báo đài lúc bấy giờ, thời thế đổi thay thì đã theo gió tan biến, hà tất phải so đo? Thế nhưng ông lại tuyệt đối không thể tha thứ cho một kẻ từng phát biểu trong buổi đấu tố, đến nay vẫn canh cánh trong lòng, chẳng thèm đoái hoài, thậm chí nhớ lại vẫn còn muốn mắng chửi thậm tệ vài câu! Vậy thì, người đó rốt cuộc đã nói những gì trong buổi đấu tố? Người đó tôi cũng quen biết, tính cách thuộc dạng nhu nhược, trong buổi đấu tố không phải chủ trì, cũng chẳng phải người phát biểu trọng điểm, những gì gã trút xuống trong tiếng sấm sét phải nói chỉ là vài giọt mưa vô cùng nhỏ nhoi. Về sau người nọ từng than thở với tôi rằng, lúc ấy cũng thật sự vạn bất đắc dĩ, chẳng nghĩ ra được gì khác, đành phải phát biểu như vậy, dưới mắt người chủ trì hội nghị thậm chí chỉ xem là né nặng tìm nhẹ, cớ sao người kia lại ghi hận trong lòng suốt ngần ấy năm trời? Hóa ra, lời phát biểu của người đó đã đụng chạm đến chuyện riêng tư của bạn tôi. Gã bảo hồi hai người ở chung ký túc xá, thấy bạn tôi mỗi tối trước khi ngủ đều lấy ảnh bạn gái ra hôn một cái rồi mới ngủ; lại nói lúc cùng đi tắm, bạn tôi chỉ vào mảng nốt ruồi đen trên bụng dưới mà bảo, chẳng biết sau này cưới rồi cô ấy có thấy buồn nôn không, thật khiến người ta lo thắt ruột... Kẻ phát biểu nâng quan điểm chuyện này cũng chẳng quá cao, chỉ bảo ông ta đầy óc tư tưởng tư sản, tâm hồn ngập tràn thú vui tầm thường hạ đẳng đại loại thế. Ấy vậy mà những cơn bão táp mưa sa của những kẻ khác lớn tiếng quát mắng ông chống Đảng, chống chủ nghĩa xã hội, chống tư tưởng Mao Trạch Đông thì ông đều gác lại sau khi chuyện qua đi, duy chỉ có hai giọt "mưa bẩn" mà vị "huynh đài" này trút vào lòng thì ông khắc cốt ghi tâm suốt đời! Ví dụ này cho thấy khi ta đối nhân xử thế, bất kể trong hoàn cảnh nào, cũng không được làm tổn thương lòng tự trọng của người khác, đặc biệt không được lấy chuyện riêng tư của người ta ra để "lôi thôi".

Mây mù gió tuyết, tiếng sấm tiếng mưa, là những điều không thể né tránh trong đời người. Chỉ mong giữa người với người cố gắng mưa tạnh trời quang, nhớ sấm không nhớ mưa; đặc biệt là giữa người trong nhà, giữa vợ chồng với nhau, có chuyện gì đáng để nghẽn thắt nơi đáy lòng? Nương tựa chở che nhau mãi mãi!