Sau khi được Benita Odam tả lại tỉ mỉ và chính xác vị trí cùng những dấu vết để nhận biết nơi người chủ tội nghiệp của cô đang yên nghỉ, ngay sáng hôm sau, tôi vội vã lên đường đến Watchett từ lúc mặt trời chưa mọc, khi phố xá còn chưa ai thức giấc. Nhờ vậy, tôi tới được nghĩa địa xứ này đúng lúc bình minh lên mà không gặp phải bất kỳ trở ngại nào.

Nằm ở một góc xa xôi và u tối nhất, cỏ dại mọc tùm lum và được che bóng bởi một cây liễu rủ, một nấm đất nhỏ đánh dấu nơi kết thúc của một kiếp người bất hạnh. Chẳng có lấy một dòng chữ nào ghi lại địa vị, giàu sang, tình yêu hay thậm chí là niềm thương xót; vô danh như một người nông dân, người cuối cùng (như người ta vẫn tưởng) của một dòng họ lẫy lừng đang nằm tại nơi đây. Chỉ có ai đó vụng về — có lẽ là Bác Odam theo sự chỉ dẫn của vợ — đã khắc một chữ L. thô kệch và một chữ D. còn thô kệch hơn lên một viên sỏi lớn lấy từ bờ biển, rồi dựng lên làm bia mộ.

Tôi ngắt một ít cỏ cùng một nhánh liễu rủ mang về cho Lorna, rồi quay lại quán "Con Mèo Rừng", tên quán trọ hẻo lánh của Benita. Bởi vì chặng đường từ Watchett về Oare rất dài; dù người ta có thể cưỡi ngựa phi nhanh như gia tộc Doone từng làm trong đêm định mệnh ấy, nhưng đi bằng xe kéo chỉ có một con ngựa lại là chuyện đòi hỏi thời gian và sự cẩn trọng. Thế nên, chúng tôi lên đường khá sớm, gồm ba người lớn và một đứa bé sơ sinh — đứa nhỏ thì chẳng thể bỏ lại được. Vợ của người chủ xe kéo đã nhận lời coi sóc quán xá và những đứa trẻ khác, với điều kiện là toàn bộ chìa khóa các thùng rượu phải giao lại cho cô ta.

Chuyện đi lại trên đầm lầy tôi đã kể nhiều rồi nên xin phép không nhắc lại nữa, chỉ biết rằng tất cả chúng tôi đều về đến Plover's Barrows an toàn trước khi hoàng hôn của ngày hè chập chạng buông xuống. Thím Benita vô cùng mừng rỡ khi thoát khỏi cuộc sống tẻ nhạt, vất vả trước đây; thím thốt ra nhiều nhận xét rất tinh tế, đúng kiểu một người từ xa mới đến nhìn ngắm quê hương chúng tôi.

Thật may mắn làm sao, người đầu tiên ra cổng đón chúng tôi lại là Lorna. Giữa thời tiết mùa hè ấm áp, nàng để trần mái đầu, chỉ có mái tóc tuyệt đẹp xõa tung quanh vai; nàng mặc một chiếc váy trắng xinh xắn được xếp nếp gọn gàng, tôn lên trọn vẹn vóc dáng mỹ miều. Trong niềm hân hoan, nàng chạy thẳng tới chiếc xe; rồi bất chợt khựng lại, đăm đăm nhìn Benita. Chỉ qua một ánh nhìn, người vú nuôi cũ đã nhận ra nàng ngay lập tức: "Ôi, đôi mắt ấy, chính là đôi mắt ấy!" thím thốt lên rồi leo phắt qua thành xe trong chớp mắt, bất chấp thân hình đồ sộ của mình. Ngược lại, Lorna nhìn thím với vẻ hoài nghi và ngỡ ngàng, như thể nàng biết mình có quyền nhận ra người này, nhưng lại chẳng thể nhớ ra là ai. Nhưng đến khi người phụ nữ ngoại quốc thốt lên vài tiếng bằng tiếng La Mã, rồi bốc một nắm cỏ khô trên xe ném về phía nàng như trò đùa thời thơ ấu, thiếu nữ liền reo lên: "Ôi, Nita, Nita!" rồi gục vào ngực thím khóc nức nở; sau đó mới quay lại nhìn chúng tôi.

Thế là đã rõ, giờ đây chẳng còn nghi ngờ gì về khả năng chứng minh thân thế và quyền lợi của Tiểu thư Lorna, bằng cả nhân chứng lẫn vật chứng. Dù không còn chiếc vòng cổ nữa — nhờ vào sự khôn khéo của Annie — chúng tôi vẫn còn chiếc nhẫn vàng nặng trịch, một di vật cổ xưa mà người thiếu nữ của tôi (theo cách đơn sơ của nàng) đã dùng làm vật đính ước với tôi. Benita biết rõ chiếc nhẫn này như chính những ngón tay của thím vậy, vì thím từng được nghe kể một câu chuyện dài về nó; hình chạm con mèo rừng trên mặt nhẫn chính là huy hiệu của dòng họ Lorne.

Bởi tuy cha của Lorna là một quý tộc thuộc dòng dõi cao quý, nhưng mẹ nàng còn xuất thân từ một gia tộc cổ xưa và lừng lẫy hơn thế, là người hậu duệ trực hệ cuối cùng của các thủ lĩnh xứ Lorne vĩ đại như những bậc quân vương. Đó là một dòng họ ngông cuồng và ngang ngạnh, lúc nào cũng muốn mọi chuyện phải theo ý mình. Dòng máu nóng luôn sục sôi trong người họ, ngay cả giữa những người cùng một mái nhà; và chủ quyền của họ (vốn đã hơn một lần thách thức Nhà vua Scotland) đã suy tàn và sụp đổ ngay trong nội bộ bởi những cuộc tranh chấp triệt hạ lẫn nhau. Việc gia tộc Doone (vốn là một nhánh phụ bên họ ngoại, cùng đứng tên sở hữu một khối tài sản lớn thừa kế từ bên nữ, như người ta vẫn thường nói) nảy sinh mâu thuẫn với Bá tước xứ Lorne — người đời áp chót giữ tước vị đó — cũng từ cái tính nết ấy mà ra.

Con gái của vị bá tước này đã kết hôn với Ngài Ensor Doone; nhưng điều đó chẳng những không xoa dịu được tình hình mà còn dẫn đến cuộc xung đột dữ dội hơn. Tôi chưa bao giờ hiểu hết những lắt léo ngõ ngách trong chuyện này; có lẽ chỉ có thầy kiện mới gỡ nổi mà không bị điên đầu. Động cơ của con người ta bao giờ cũng dễ hiểu hơn những hành động do nó gây ra. Nhất là khi lòng vị tha (như thường thấy ở làng quê chúng tôi) đứng ra phán xét động cơ thì chẳng bao giờ biết mệt; trong khi lý trí lại chẳng buồn đi tìm hiểu những rắc rối phát sinh, trừ phi có thù lao hay tước vị.

Vì thế chỉ cần nói thế này là đủ: biết Lorna là người thừa kế hợp pháp trực tiếp của khối tài sản khổng lồ, lại mang lòng thù hận đặc biệt với dòng họ mà nàng là hậu duệ cuối cùng, gia tộc Doone đã nuôi dưỡng nàng với ý định chắc chắn sẽ gả nàng theo đúng pháp luật; đồng thời cẩn thận cách ly nàng khỏi những gã công tử ngông cuồng nhất của chúng. Dĩ nhiên, nếu chúng là hàng thừa kế kế tiếp, đứa trẻ chắc chắn đã bị ném xuống thác nước để khỏi sinh chuyện về sau; nhưng ở giữa lại có một nhánh gia đình tử tế khác xen vào; mà bọn chúng lại là kẻ ngoài vòng pháp luật, nên cơ hội tranh chấp (dù pháp luật đôi khi lại ưu ái kẻ ngoài vòng pháp luật) là rất mong manh. Chỉ có Lorna là mang dòng máu chính thống; và chúng bắt buộc phải cưới Lorna. Mọi chuyện sẽ là một chiến thắng oai hùng biết bao chống lại vị bá tước già, nếu một gã Doone khốn kiếp kế thừa cơ nghiệp của ông!

Còn về chuyện chúng bị tước quyền công dân, những vụ cướp bóc táo tợn và những vụ giết người dã man, thì ngay cả đứa trẻ con thời nay cũng biết rằng tiền bạc có thể dàn xếp êm đẹp tất cả. Cho dù chúng có giết những người có vị thế trong xã hội, thì cùng lắm cũng chỉ tốn gấp đôi tiền để chứng minh động cơ của chúng là lòng trung thành. Nhưng chúng chưa từng sát hại ai vượt quá tầng lớp nông dân tự do; người ta thậm chí còn bảo cha tôi là nạn nhân có địa vị cao nhất của chúng; bởi cái chết của mẹ và anh trai Lorna chưa bao giờ được tính cho chúng.

Nghĩ về những chuyện này, bất kỳ người đàn ông nào cũng cảm thấy một niềm cay đắng vô cùng. Chúng ta nhận thức về công lý rõ ràng biết bao, và thực thi nó "công minh" biết chừng nào! Nếu một kẻ nghèo khổ trộm một con cừu vì có mười đứa con đang chết đói, và coi đó như mồi săn trên núi (như kẻ giàu coi con thỏ rừng), thì tống cổ hắn lên giàn giáo ngay. Còn nếu một kẻ có tước vị phá cửa xông vào, đánh vào đầu gia chủ rồi giễu cợt người vợ, thì đó lại là điều đáng phải biết ơn, và cái đầu bị đánh càng phải cúi thấp hơn nữa.

Trong khi chúng tôi còn đang mải suy nghĩ về những chuyện này, không biết điều gì sẽ xảy ra tiếp theo hay bản thân nên làm gì, thì một việc rất quan trọng khác lại đòi hỏi sự chú ý của chúng tôi. Đó không gì khác chính là đám cưới của Annie với Điền chủ Faggus. Chúng tôi đã cố hoãn lại lần nữa; vì bất chấp mọi lợi ích, cả mẹ tôi lẫn tôi đều không thực sự mặn mà với cuộc hôn nhân này. Không phải vì chúng tôi bận tâm về những khuyết điểm của Tom, hay đúng hơn là những việc gã đã đi quá giới hạn vào thời còn hành nghề trên con đường cái. Tất cả những chuyện đó đều đã được ân xá bởi Lệnh của Nhà vua và sự kính trọng của cả vùng. Nhưng nỗi băn khoăn của chúng tôi là thế này — và càng nói chuyện thì nỗi lo ấy càng lớn dần — cả hai chúng tôi đều rất e ngại về sự đứng đắn của gã trong tương lai.

Chúng tôi bảo nhau rằng, thật là tiếc đứt ruột nếu một cô gái ngoan ngoãn, phổng phao và xinh xắn (như Annie nhà mình), lại tháo vát đủ đường, vui vẻ, chân thành, lại có trong tay 500 bảng Anh, lại đi uổng phí đời mình cho một gã đàn ông có tật mê rượu trà. Nếu chỉ cần bóng gió nói đến điều đó thôi, Annie sẽ đùng đùng nổi giận, mặt đỏ như gấc mà hỏi xem đã có ai từng thấy Thầy Faggus say khướt bao giờ chưa? Bản thân cô ấy lại nghĩ rằng, sau tất cả những công việc vất vả, những chuyến cưỡi ngựa đường dài, và băng qua những ngọn đồi để rồi nhận lại sự xúc phạm, gã uống thế vẫn còn là quá ít! Và nếu như cô ấy có quyền quyết định, không ai cằn nhằn gã vì một ly rượu nhỏ chẳng đáng là bao, cô ấy sẽ chăm sóc để Tom tội nghiệp có đủ chất dinh dưỡng cho cơn ho và lá phổi của gã.

Lá phổi của gã vốn lành lặn chẳng kém gì phổi tôi, nên chuyện này chẳng còn gì để tranh cãi; mẹ và tôi nhìn nhau như muốn nói: "Lại cho nó lên tầng, nó khóc chán rồi xuống sẽ biết điều hơn." Và trong lúc cô ấy vắng mặt, chúng tôi lại lặp đi lặp lại những lời ấy, nhưng chẳng tìm ra cách nào chữa trị. Và lần nào chúng tôi cũng kết thúc bằng một suy ngẫm, khi thì thốt ra từ miệng mẹ, khi thì từ miệng tôi: "Thôi thì, chẳng biết đâu mà lần. Chẳng ai nói trước được một người đàn ông sẽ thay đổi thế nào khi bước vào đời sống vợ chồng. Giá mà chúng ta có thể bắt Annie hứa sẽ cứng rắn với nó một chút!"

Tôi e rằng tất cả những cuộc nói chuyện ấy của chúng tôi chỉ càng làm mọi việc tiến triển nhanh hơn, vì mỗi lần chúng tôi thương hại là Annie lại càng thêm quyết tâm. Cuối cùng, Tom Faggus đến và nói năng như thể gã đang ở trên đại lộ của Nhà vua, chĩa một khẩu súng ngắn vào đầu tôi và một khẩu vào đầu mẹ. "Chẳng việc gì phải ỡm Ờ mãi nữa," gã giận dữ nói. "Hoặc thế này hoặc thế khác. Tôi yêu cô ấy, và cô ấy cũng yêu tôi; chúng tôi sẽ lấy nhau, dù có sự đồng ý của hai người hay không. Tôi còn phải lặn lội qua những ngọn đồi khốn kiếp này bao nhiêu lần nữa, bỏ dở công việc làm ăn, để rồi chẳng nhận lại được gì ngoài một tiếng thở dài hay một nụ cười, cùng câu nói 'Tom ơi, em phải đợi mẹ'? Nhà Ridd các người nổi tiếng là thẳng thắn mà. Hãy đối xử với tôi như cách tôi đang đối xử với các người đi."

Tôi nhìn mẹ; vì chỉ cần một ánh mắt của mẹ là tôi sẽ tống cổ Tom qua cửa sổ ngay; nhưng bà giơ tay ngăn tôi lại và nói: "Cậu có lý do để than phiền, thưa cậu; tôi không phủ nhận điều đó. Bây giờ tôi sẽ thẳng thắn với cậu, đúng như người nhà Ridd vẫn làm. Tôi và con trai tôi từ đầu đã không thích cuộc hôn nhân của cậu với Annie. Không phải vì những gì cậu đã làm trước đây, mà vì những gì chúng tôi e sợ cậu sẽ trở thành trong tương lai. Xin vui lòng kiên nhẫn một chút. Chúng tôi không sợ cậu quay lại con đường cướp bóc; vì cậu quá khôn khéo để làm điều đó khi đã có tài sản trong tay. Nhưng chúng tôi sợ cậu sẽ sa đà vào rượu xè, rồi nướng sạch tiền bạc. Xung quanh đây có biết bao nhiêu gương như thế; và chúng tôi biết số phận của người vợ sẽ ra sao. Thật khó để nói ra những điều này ngay dưới mái nhà của chúng tôi, với chính những..." Đến đây mẹ tôi ngập ngừng.

Tôi xen vào: "Rượu mạnh, rượu táo và rượu beer. Mẹ cứ nói thẳng ra như một người nhà Ridd đi, vì thế nào anh ta chẳng húp bằng sạch."

Mẹ tôi rất quả quyết nhắc lại theo tôi: "Rượu mạnh, rượu táo và rượu beer." Nhưng rồi bà đành nhượng bộ và nói: "Cậu biết đấy Tom, cậu cứ tự nhiên dùng từng giọt rượu ở đây, có tốn thêm nữa cũng chẳng sao."

Lẽ ra Tom phải là người tính tình dịu dàng hơn tôi rất nhiều; bởi nếu là tôi, tôi đã gạt phắt ly rượu ra và không bao giờ uống thêm một giọt nào trong cái nhà đã giội gáo nước lạnh vào mặt mình như thế. Nhưng ngược lại, Thầy Faggus lại mỉm cười dễ chịu và đáp:

"Tôi biết mình luôn được đón tiếp, mẹ hiền ạ; và để chứng minh điều đó, tôi sẽ uống thêm một ít nữa."

Thế là gã tự pha cho mình một ly rượu hollands khác với chanh và nước nóng, rót từng giọt rất từ tốn.

Mẹ tôi trao chai rượu cho gã và nói: "Ôi, tôi khổ tâm quá — uống thêm chút nữa đi Tom."

"Phải đấy, uống thêm chút nữa đi," tôi nói; "anh pha hơi nhẹ rồi đấy, Tom."

Tom làm theo yêu cầu của chúng tôi rồi thốt lên: "Nếu trên đời này có một người đàn ông tỉnh táo, nếu trong toàn bộ giới Kitô giáo có một người hoàn toàn không nghiện ngập, thì người đó đang đứng trước mặt hai người đây. Ta chốt hạ vào ngày này tuần sau nhé, mẹ? Vừa đúng vào ngày giặt giũ của nhà mình."

"Cậu thật chu đáo làm sao, Tom! Chẳng bù cho John, có đứng đắn đến mấy nó cũng chẳng bao giờ nghĩ ra được điều đó."

Tôi tự hào trả lời: "Dĩ nhiên rồi; khi đến lượt tôi cưới Lorna, tôi sẽ không cần phải bận tâm đến Betty Muxworthy làm gì."

Bằng cách đó, gã Điền chủ đã thuyết phục được chúng tôi; và Nông dân Nicholas Snowe được mời đến để bàn bạc với mẹ về chuyện này, cũng như giao việc may vá cho hai cô con gái của ông.

Khi thời điểm diễn ra đám cưới đến, một bầu không khí xôn xao náo nhiệt chưa từng thấy ở giáo khu Oare kể từ sau đám cưới của cha tôi. Bởi vì vẻ đẹp và lòng nhân hậu của Annie đã khiến cô trở thành niềm tự hào của cả vùng; và quà tặng gửi đến cho cô từ khắp nơi nhiều đến mức đủ để mở một cửa hàng. Thầy Stickles, giờ đây đã đi lại được và chắc chắn nhờ có sự chăm sóc của Annie (cùng với ơn trên ban phước) mới phục hồi được, đã tặng cô một cuốn Kinh Thánh đồ sộ, bọc bạc rất sang trọng, vượt xa cuốn Kinh Thánh của ông mục sư, vốn được thầy gửi mua tận Taunton. Ngay cả những người lính thường, sau nhiều lần được thưởng thức món ăn do cô nấu (để cải thiện khẩu phần ăn đạm bạc của họ), cũng đã góp tiền lại, chắc hẳn mỗi người phải bỏ ra ít nhất một tuần lương để làm tặng cô một món quà. Đó là một chiếc ấm bằng bạc chế tác rất tinh xảo, nhưng xem ra hợp với sở thích của chú rể hơn là của cô dâu. Nói tóm lại, ai ai cũng tặng quà cho cô ấy.

Và rồi Lorna của tôi bước đến bên tôi, mắt đẫm lệ đầy vẻ ngập ngừng — bởi nàng vẫn còn đôi chút trẻ con, hay đúng hơn phải nói là giờ đây nàng lại trẻ con hơn cả hồi còn sống trong cảnh khổ cực — nàng đặt bàn tay nhỏ nhắn vào tay tôi, nửa muốn nói nửa lại e sợ, ánh mắt rủ xuống chờ tôi cất lời hỏi.

Tôi hỏi khi thấy nhịp thở của nàng dồn dập, bởi một cảm xúc nhỏ nhất cũng làm thân hình nàng rung động: "Có chuyện gì thế, em yêu?"

"Anh John này, anh có nghĩ... anh có nghĩ là anh có thể cho em vay ít tiền không, anh yêu?"

"Tất cả những gì anh có," tôi đáp; "em cần bao nhiêu, em yêu?"

"Em đã tính toán rồi; và em sợ rằng nếu không có ít nhất mười bảng thì em chẳng làm được việc gì cả, anh John ạ."

Đến đây nàng ngước nhìn tôi, kinh hãi trước sự lớn lao của số tiền ấy, và không biết tôi sẽ nghĩ sao. Nhưng tôi quay đi không nhìn vào mắt nàng. "Mười bảng cơ à!" Tôi cất giọng trầm nhất có thể, cố tình trêu cho nàng sợ rồi mới dỗ dành sau; "Em cần mười bảng để làm gì hả đứa trẻ này?"

Lorna lấy lại tinh thần trước câu hỏi đó, đáp: "Đó là chuyện riêng của em; khi một quý cô hỏi vay tiền, không một người quý tộc nào lại đi xói mói lý do cả."

Tôi trả lời với vẻ mặt vô cùng nghiêm nghị: "Chuyện đó tính sau; mười bảng hay hai mươi bảng em cũng sẽ có. Nhưng anh phải biết mục đích là gì."

"Thế thì anh sẽ không bao giờ biết được đâu, anh John. Em rất tiếc vì đã hỏi anh. Chuyện đó chẳng có gì quan trọng cả. Ôi, không có gì đâu." Nói rồi nàng định bỏ chạy.

Tôi đáp: "Ôi, có đấy chứ; chuyện đó vô cùng quan trọng; và anh đã hiểu toàn bộ rồi. Em muốn tặng cho cái cô Annie ngốc ngếch ấy — người đã làm em mất cả trăm ngàn bảng, lại còn đòi cưới trước chúng ta nữa chứ, em yêu, Chúa mới biết tại sao cô ấy là em gái anh mà lại làm thế — em muốn tặng cô ấy một món quà cưới. Và em sẽ làm điều đó, em yêu; bởi vì em thật tốt bụng. Em không biết tước vị của mình sao, em yêu? Em thật khiêm nhường biết bao khi ở bên những người dân tiệm tiến như chúng anh. Cho đến nay theo anh biết thì em là Tiểu thư Lorna gì đó; và em thậm chí còn không nên thèm nói chuyện với chúng anh nữa cơ. Em rồi sẽ ra đi và coi thường chúng anh thôi."

Lorna nài nỉ: "Xin anh đừng nói như thế, anh John. Em sẽ không nhận số tiền đó nữa nếu nó làm ảnh hưởng đến tình cảm giữa anh và em, anh John."

"Em không cưỡng lại được đâu," tôi nói. Và rồi nàng thề thốt rằng nàng có thể và sẽ làm như vậy. Thế là địa vị và dòng dõi lập tức biến mất khỏi môi chúng tôi trong chớp mắt.

Nàng hỏi: "Em có thể mua gì đủ tốt cho cô ấy đây? Em thật sự không biết nữa. Cô ấy đã quá tốt và dịu dàng với em, cô ấy thật là một người đáng yêu. Rồi em sẽ nhớ cô ấy biết bao! Nhân tiện, hình như anh nghĩ rằng sau này em sẽ giàu có phải không, anh John?"

"Dĩ nhiên rồi. Giàu như Đức Vua Pháp, người nuôi sống Đức Vua chúng ta ấy chứ. Lẽ nào Ngài Đại chưởng ấn lại bận tâm đến em nếu em là kẻ nghèo hèn?"

"Thế thì nếu em giàu, có lẽ anh cho em vay hai mươi bảng nhé, anh John thân yêu. Mười bảng thì đối với một người giàu có trao tặng dường như keo kiệt quá."

Tôi đồng ý với điều kiện là chính tôi sẽ đứng ra mua món đồ đó, bất kể nó là gì. Bởi chẳng có gì dễ hơn là qua mặt Lorna về giá cả, cho đến khi thời điểm nàng trả lại tiền cho tôi đến. Và điều này vẫn tốt hơn là lừa nàng vì lợi ích của gia đình chúng tôi. Vì mục đích này, và vì nhiều việc khác nữa, tôi lên đường đi Dulverton, mang theo nhiều lời ủy thác, nhiều lời nhắn gửi và nhiều câu hỏi hơn cả một người có trí nhớ gấp ba lần tôi có thể mang nổi đến tận góc đường có hố cưa. Và để mọi chuyện tồi tệ hơn, hết cô này đến cô khác cứ liên tục chạy đến bên tôi, hoặc thậm chí đuổi theo tôi (khi tôi đã xuất phát) với một vài món đồ họ vừa mới nghĩ ra, những món đồ mà họ không thể sống thiếu được, và tôi bắt buộc phải nhớ như là việc quan trọng nhất trong tất cả.

Đối với người mẹ thân yêu của tôi, người đã qua cái thời coi trọng những chuyện vặt vãnh, việc quan trọng nhất có vẻ như là đảm bảo sự ủng hộ và có mặt của Bác Reuben tại đám cưới. Và nếu tôi thành công trong việc này, tôi hoàn toàn có thể quên đi tất cả những thứ đồ lặt vặt của mấy cô gái. Lẽ ra bà nên nói điều này với tôi khi bọn họ không có mặt ở đó thì khôn ngoan hơn; bởi tôi đã để bà tự chiến đấu với họ; và vừa cười nhạo tình cảnh của bà, vừa hứa sẽ làm hết sức mình cho tất cả mọi người, trong tầm hiểu biết của tôi.

Bác Reuben không có ở nhà, nhưng Ruth, người đón tiếp tôi rất nồng hậu mặc dù không tỏ ra quá vui mừng, quả quyết rằng ông sẽ về vào buổi chiều, và thuyết phục tôi ở lại chờ ông. Và đến khi tôi hoàn thành tất cả những mệnh lệnh mà tôi có thể nhớ được, ngay cả khi có giấy tờ trợ giúp, vị ông già đã cưỡi ngựa vào sân, và tỏ ra ngạc nhiên hơn là vui mừng khi nhìn thấy tôi. Nhưng nếu ông ngạc nhiên thì tôi còn hơn thế nữa — tôi hoàn toàn kinh ngạc trước sự thay đổi trong dáng vẻ của ông kể từ lần cuối tôi gặp ông. Từ một người đàn ông khỏe mạnh, có phần nặng nề, tóc xám nhưng hồng hào và mập mạp, ông đã biến thành một thân hình teo tóp, nhăn nheo, run rẩy và gần như kiệt sức. Thay vì những lọn tóc xoăn và đẹp đẽ, tuy đã điểm bạc nhưng còn dầy dặn, ông chỉ còn lại vài sợi tóc trắng xơ xác rủ xuống và bết lại trên trán. Nhưng sự thay đổi lớn nhất lại nằm ở thần thái của đôi mắt, vốn từng rất sắc sảo, không nghỉ, sáng ngời và có phần mỉa mai. Rõ ràng chúng vẫn còn sáng, nhưng với một ánh hào quang chậm chạp, bệnh tật; sự sắc sảo của chúng đã biến thành sự ngóng chờ khắc mỏi, sự bất an của chúng biến thành một sự thiếu hụt gầy guộc. Còn về sự hài hước từng lóe lên ở đó (điều mà những người sợ hãi nó gọi là sự mỉa mai) thì đã được thay thế bằng những cái nhìn chằm chằm đầy kinh hãi, rồi đến sự nghi ngờ và co rúm lại. Chẳng còn chút hứng thú nào với loài người, thứ vốn cần thiết ngay cả đối với sự châm biếm.

Tôi tự nghĩ: "Chuyện này là thế nào nhỉ? Lẽ nào ông lão đã mất hết tài sản, hay là đã uống quá nhiều rượu mạnh?"

Ông nói: "Vào trong đi, John Ridd; ta sẽ nói chuyện với cậu. Mùa này ngoài này lạnh lắm; và trời lại quá sáng. Vào trong đi, cậu bé John Ridd."

Tôi đi theo ông vào một phòng nhỏ u tối, hoàn toàn khác với phòng của Ruth Huckaback. Nó được ngăn cách với cửa hàng bằng một vách ngăn gỗ cũ kỹ giăng bạt đã thuộc da; và mùi hương rất bí bách, nhạt nhẽo. Ở đây có một bàn sổ sách, vài chiếc ghế và một chiếc ghế đẩu chân cao.

Bác Reuben dẫn tôi vào rất khẽ khàng và nói: "Lấy chiếc ghế đẩu mà ngồi, John; nó hợp với chiều cao của cậu hơn. Chờ một chút; không việc gì phải vội."

Sau đó ông lẻn ra bằng một cánh cửa khác, nhanh chóng đóng lại sau lưng, rồi bảo người quản lý cùng những người phục vụ rằng công việc trong ngày đã xong. Họ nên về nhà ngay lập tức; ông sẽ tự lo việc đóng cửa. Dĩ nhiên là họ quá vui mừng khi được về; nhưng tôi lại ngạc nhiên khi ông cho họ về sớm như vậy, trong khi trời vẫn còn ít nhất hai tiếng đồng hồ ánh sáng nữa.

Tuy nhiên, đó không phải là việc của tôi, và tôi ngồi chờ, tự hỏi liệu cô Ruth xinh đẹp có bao giờ bước vào cái phòng bẩn thỉu này không, và nếu có thì làm sao cô giữ cho tay mình không bị bẩn. Bởi vì Annie sẽ đảo lộn nó lên chỉ trong khoảng hai phút, rồi chà xát, chải chuốt, lau chùi cho đến khi nó biến thành một nơi hoàn toàn khác; ấy vậy mà tất cả những việc đó lại được làm mà không hề có sự gắt gỏng hay cằn nhằn; thứ vốn là lời nguyền của những người phụ nữ sạch sẽ, và còn tồi tệ gấp mười lần loại bụi bẩn nhất.

Bác Ben loạng ạng bước vào, không phải vì tác dụng của rượu, mà vì ông bị cứng người do cưỡi ngựa, và yếu ớt vì công việc cùng những lo âu.

Tôi định tiến lại giúp ông thì ông nói: "Mặc kệ ta, John, cứ mặc kệ ta; đây là một nơi lạnh lẽo ảm đạm; nhưng đã có hàng trăm đồng Carolus bằng vàng tốt được quay vòng ở cái nơi này đấy, John ạ."

Tôi đáp lại bằng giọng to lớn và vui vẻ của mình: "Chắc chắn là như vậy rồi, thưa bác; và sẽ còn hàng trăm đồng khác nữa, thưa bác; mong bác sẽ còn được tận hưởng chúng lâu dài!"

Ông tiến lại gần chiếc ghế đẩu của tôi, nhìn tôi bằng ánh mắt sắc sảo nhưng đờ đẫn, hỏi: "Cậu bé, cậu có muốn ta chết không? Nhiều người muốn thế lắm. Cậu có muốn không, John?"

Tôi nói: "Thôi nào, đừng hỏi những chuyện vô lý như thế. Bác biết rõ hơn thế mà, Bác Ben. Nếu không thì tôi thấy tiếc cho bác đấy. Tôi muốn bác sống càng lâu càng tốt, vì..." Đến đây tôi khựng lại.

"Vì cái gì hả John? Ta biết là không phải vì bản thân ta rồi. Vì cái gì hả cậu bé?"

Tôi đáp: "Vì Ruth, nếu bác nhất định muốn biết toàn bộ sự thật. Ai sẽ chăm sóc cô ấy khi bác không còn nữa?"

Ông nhìn tôi như thể không muốn bỏ sót một hạt bụi nào trong mắt tôi: "Nhưng nếu cậu biết rằng ta có vàng, hoặc một cách kiếm vàng, nhiều hơn xa những gì các thủy thủ từng lấy được từ những chiến thuyền Tây Ban Nha, nhiều hơn xa những gì người ta từng nghe nói; và bí mật đó sẽ thuộc về cậu, John; thuộc về mình cậu sau khi ta qua đời chứ không thuộc về ai khác — thế thì cậu sẽ muốn ta chết chứ, John?"

"Bác sai rồi, Bác Ben; hoàn toàn sai rồi. Vì tất cả số vàng từng được nghe nói hay mơ tới, không một ước muốn nào lướt qua tim tôi để cướp đi của bác dù chỉ một ngày sống."

Cuối cùng ông mới dời mắt khỏi tôi; nhưng không nói một lời, cũng không có một dấu hiệu nào cho thấy ông tin hay không tin. Rồi ông đi đến một chiếc ghế, ngồi gục cằm xuống bàn sổ sách; như thể sự nỗ lực dò xét tôi đã quá sức đối với bộ não mệt mỏi của ông. Ông thầm thì: "Mơ tới! Tất cả số vàng từng được mơ tới! Như thể nó chỉ là một giấc mơ!"; rồi ông nhắm mắt lại suy nghĩ.

Tôi nói với ông: "Bác Reuben tốt lành, hôm nay bác đã đi một quãng đường dài rồi, thưa bác. Để tôi đi lấy cho bác một ly rượu ngon nhé. Em họ Ruth biết chỗ tìm nó đấy."

Ông hỏi với một cái nhìn đầy ác cảm về phía tôi: "Làm sao cậu biết ta đã đi xa đến mức nào? Lại còn Em họ Ruth nữa chứ! Cậu gọi tên cháu gái ta ngọt xát nhỉ, chàng trai trẻ!"

"Thật là khó cho tôi, thưa bác, nếu không biết tên của em họ mình."

"Rất tốt. Mặc kệ chuyện đó đi. Cậu đã đối xử rất tệ với Ruth. Nó yêu cậu; còn cậu thì không yêu nó."

Trước điều này, tôi hoàn toàn ngạc nhiên — ý tôi không phải là bản thân sự việc, mà là việc ông lại biết điều đó — đến mức tôi không thể nói nổi một lời nào; mà chỉ nhìn, chắc chắn là với vẻ mặt rất ngu ngốc.

Ông đắc thắng đả kích tôi: "Cậu có quyền thấy hổ thẹn đấy, chàng trai trẻ; cậu là kẻ ngu ngốc nhất trong tất cả những kẻ ngu ngốc, lại còn là một gã tự cao tự đại. Cậu còn muốn gì hơn ở Ruth nữa? Nó đúng là một cô gái nhỏ nhắn; nhưng những người đàn ông tuyệt vời hơn cậu, John Ridd ạ, với tất cả sự sức mạnh và khả năng vật lộn mà cậu tự hào, cũng đã cưới những cô gái nhỏ nhắn hơn thế. Còn về phẩm chất và giá trị — hừ! một phân của Ruth cũng đáng giá bằng cả bảy bộ của cậu cộng lại đấy."

Thực ra tôi không cao đến bảy bộ; cũng chưa từng cao đến sáu bộ tám phân ngay cả trong thời kỳ sung sức nhất của đời mình; và không có gì làm tôi tức giận bằng việc biến tôi thành một gã khổng lồ, vượt xa sự đồng cảm của con người và quy chuẩn về sự yếu đuối của con người. Tôi đã phải rất khó khăn mới giữ được vắng tiếng; may mắn là nó không tỷ lệ thuận với vóc dáng của tôi. Và chỉ vì Ruth nên tôi mới nhẫn nại. Nhưng Bác Ben (vì đã già và kiệt sức) lại cảm thấy khó chịu khi không nhận được câu trả lời, gần như một người phụ nữ vậy.

Ông tiếp tục với một cái nhìn đầy ác ý về phía tôi: "Cậu muốn ta nói tiếp chứ gì, về tình yêu của Ruth tội nghiệp dành cho cậu, để nuôi dưỡng sự tự cao khốn kiếp của cậu. Bởi vì một đám lừa gọi cậu là người đàn ông tuyệt vời nhất nước Anh; nên chẳng có cô gái nào (ta đoán thế) là không yêu cậu. Ta tin rằng cậu vừa sâu hiểm lại vừa dài ngoẵng đấy, John Ridd. Liệu ta có bao giờ nhìn thấu bản chất của cậu không đây?"

Điều này có phần quá đáng đối với tôi. Bất kỳ sự xúc phạm nào tôi cũng có thể vui vẻ chấp nhận từ một người đàn ông tóc trắng, lại là bà con của mình; trừ phi nó chạm đến tình yêu của tôi dành cho Lorna, hoặc sự khiêm tốn trong nhận thức của tôi. Giờ đây cả hai điều này đều bị những câu nói của ông lão chạm đến tự ái. Vì vậy, không nói một lời nào, tôi đứng dậy ra đi; chỉ cúi đầu chào ông.

Nhưng phụ nữ — những người (không còn nghi ngờ gì nữa) là nguồn gốc của mọi rắc rối — cũng lại là người ru đứa trẻ đó ngủ khi nó quá ồn ào. Và kia rồi, khi tôi dắt ngựa ra (với một thùng đồ lặt vặt trên lưng), Ruth bé nhỏ tội nghiệp đang đứng ở dây sọc, làm hoen gỉ tất cả những cái nút trên bộ yên ngựa đi thị trấn của chúng tôi bằng những giọt nước mắt.

Tôi nói khi cô ấy quay đầu né tránh tôi: "Tạm biệt em yêu; anh bế em lên gác yên nhé, em yêu?"

Ruth quay hẳn lại nhìn tôi và nói: "Anh Ridd, anh có thể coi nhẹ chuyện đó; và rất có thể anh đúng, theo đúng bản chất của anh" — đây là điều cay đắng duy nhất mà tâm hồn bé nhỏ ấy từng nói với tôi — "nhưng ôi, Anh Ridd, anh không thể hình dung được nỗi đau mà anh sẽ để lại sau lưng đâu."

"Làm sao có thể như thế được hả Ruth, khi anh gần như bị đuổi ra khỏi nhà thế này?"

"Trước hết, Anh Ridd ạ, ông nội sẽ tự giận bản thân mình vì đã đối xử tệ với anh. Và giờ đây ông đã quá yếu ớt và đau ốm, nên lúc nào ông cũng hối hận. Tiếp theo, em sẽ mắng ông trước, cho đến khi ông thừa nhận sự hối hận của mình; và khi ông đã thừa nhận rồi, em sẽ tự mắng mình vì đã mắng ông. Và rồi ông sẽ quay lại bình thường, và nghĩ rằng em đã quá khắt khe với ông; rồi cuối cùng có lẽ ông sẽ ghét anh — vì giờ đây ông giống như một người phụ nữ vậy, anh John ạ."

Sự thấu hiểu bản thân nhỏ bé ấy ở Ruth, vốn được cô ấy thốt ra với một ánh sáng của sự vui vẻ kín đáo nào đó, đã làm tôi dừng lại và nhìn kỹ cô ấy: nhưng cô ấy vờ như không biết. Tôi nghĩ: "Có một điều gì đó ở đứa trẻ này rất khác biệt so với những cô gái khác. Đó là gì thì tôi không thể nói được; vì hiếm khi người ta chạm tới được nó."

Dù sao thì kết cục là con ngựa ngoan ngoãn đã quay lại chuồng, và được ăn thêm một bữa ngô nữa, trong khi cơn giận của tôi dịu đi bên trong. Theo kinh nghiệm của tôi (điều này có thể không đúng với người khác), có hai điều phù hợp hơn bất kỳ điều nào khác để dập tắt những tính khí nóng nảy của chúng ta. Điều thứ nhất là nhìn những con vật yêu thích của chúng ta ăn uống, liếm giọt thức ăn của chúng, và sung sướng hít hà nó, nhưng vẫn dành thời gian để tỏ lòng biết ơn, tỏ ra có gu thẩm mỹ và sự nhận thức; điều thứ hai là dũng cảm đi làm vườn vào mùa xuân của năm, không chút nghi ngờ về điều đó, và hy vọng vào tất cả mọi thứ. Nếu có một chất giảm đau thứ ba tiến gần đến hai điều này về sức mạnh, thì đó là hút thuốc lá ngon cho thật đã, và ngắm mặt trăng lặn; và nếu điều này diễn ra trên biển thì kết quả là không thể cưỡng lại được.

Bác Huckaback không tỏ ra vui mừng đặc biệt nào khi tôi quay lại; mà đón tiếp tôi bằng một tiếng cằn nhằn nhỏ, điều đó có vẻ như muốn nói với tôi rằng: "Chà, ta nghĩ hắn khó mà ngu đến mức bỏ đi." Tôi nói với ông rằng tôi rất tiếc vì đã làm ông phiền lòng theo một cách nào đó; và ông trả lời rằng tôi đã làm tốt khi đau buồn vì ít nhất một trong những tội lỗi của mình. Đối với điều này, tôi không đáp lại, như một người đàn ông cư xử với những người gắt gỏng và hay tự ái; và ngay sau đó ông trở nên vui vẻ hơn, rồi sai Ruth bé nhỏ đi lấy một chai rượu. Cô ấy trao cho tôi một nụ cười cảm ơn tuyệt đẹp vì sự nhẫn nại của tôi khi cô ấy đi qua; và tôi biết qua cách cư xử của cô ấy rằng cô ấy sẽ mang lên chai rượu ngon nhất trong toàn bộ hầm rượu.

Vì tôi không có nhiều thời gian rảnh rỗi (mặc dù ban ngày dài và sáng), chúng tôi buộc phải uống rượu một cách nhanh chóng và khẩn trương; và liệu điều này có làm thả lỏng cái lưỡi của bác tôi hay không, hay ông đã có ý định nói từ trước, thì giờ đây hầu như không thể biết chắc chắn được. Nhưng đúng là ông đã dời chiếc ghế của mình lại rất gần chiếc ghế của tôi, sau ba hoặc bốn ly rượu, rồi sai Ruth đi làm một việc vặt nào đó xem ra chẳng mấy quan trọng. Mặc dù điều này làm tôi khó chịu, vì căn phòng nhìn luôn rất khác nếu không có cô ấy.

Ông nói: "Nào Jack, chúc sức khỏe cậu, chàng trai trẻ, và chúc cậu có một người vợ ngoan ngoãn. Không phải là vợ cậu sẽ bao giờ nghe lời cậu đâu; cậu quá dễ tính. Ngay cả một người phụ nữ cay đắng và sóng gió cũng có thể sống hòa bình với cậu đấy, Jack. Nhưng đừng bao giờ cho cô ta cơ hội thử. Hãy cưới một cô gái nhỏ nhắn ngọt ngào nếu cậu có thể. Nếu không thì đừng cưới ai cả. Chà, chúng ta có một cô gái phù hợp với cậu đấy, chàng trai của ta, ngay tại thị镇 Dulverton cũ kỹ này."

"Thế cơ ạ, thưa bác? Nhưng có lẽ cô gái đó lại không có mong muốn phù hợp với tôi."

"Cậu cứ tin lời ta đi, nó có đấy. Màu sắc của chai rượu này sẽ chứng minh điều đó. Cô nàng ranh mãnh bé nhỏ đã đến tận vòm hầm rượu đầy mạng nhện, nơi mà nó không có quyền đến đối với bất kỳ ai dưới cấp quan tòa. Tuy nhiên, ta rất vui khi thấy điều đó, và chúng ta sẽ không phung phí nó, John ạ. Sau thời của ta, ai đó cưới Ruth bé nhỏ sẽ tìm thấy một số loại rượu hiếm ở đó, ta tin chắc thế, và có lẽ còn không nhận ra sự khác biệt."

Nghĩ đến điều này, ông lão thở dài, và mong tôi cũng thở dài theo ông. Nhưng một tiếng thở dài không giống như một cái ngáp, nó không có tính lây lan; và tất cả chúng ta đều dễ bị đưa vào giấc ngủ hơn là vào sự đau buồn bởi một người khác. Không phải là đôi khi một tiếng thở dài không thể làm chúng ta nghĩ đến việc thở dài.

Tôi hăng hái thốt lên theo cách vui vẻ nhất của mình, cách mà hầu như mọi người đều tỉnh táo lại: "Chà, thưa bác, chúc sức khỏe bác và Ruth bé nhỏ thân yêu: và mong bác sẽ sống để phủi sạch mạng nhện khỏi từng chai rượu dưới vòm hầm. Bác Reuben, chúc cuộc sống và sức khỏe của bác, thưa bác?"

Với điều đó, tôi đầm trầm uống ly rượu của mình, vì nó ngon một cách kỳ lạ; và Bác Ben rất vui khi thấy tôi suy ngẫm một cách dễ chịu về chủ đề này với sự ngắt quãng, sự tự trò chuyện và sự phán xét bằng lời chưa được thốt ra, mặc dù mang hương vị của một quyết định tinh tế. "Curia vult advisari," như các luật sư vẫn nói; có nghĩa là: "Chúng ta hãy uống một ly khác nữa, rồi sau đó mới suy nghĩ về nó."

Bác Ben đặt bàn tay nhăn nheo của mình lên gối tôi khi thấy không ai chú ý đến chúng tôi, nói: "Nào John, ta biết cậu có một sự yêu thích lén lút dành cho cháu gái Ruth của ta. Đừng ngắt lời ta bây giờ; cậu có đấy; và phủ nhận nó chỉ càng làm ta tức giận thêm thôi."

Tôi dũng cảm nói vì sợ bị hiểu lầm: "Tôi có thích Ruth, thưa bác; nhưng tôi không yêu cô ấy."

"Rất tốt; điều đó không tạo ra sự khác biệt nào cả. Thích có thể rất nhanh chóng trở thành yêu (như một số người vẫn gọi) khi cô gái đó có tiền để hỗ trợ cô ấy."

"Nhưng nếu có, như trong trường hợp của tôi..."

Bác Ben coi thường tất cả nông dân, nói: "Một lần và mãi mãi, John, không một lời nào nữa. Ta không cố gắng đưa cậu vào bất kỳ sự cam kết nào với Ruth bé nhỏ; ta cũng sẽ không trách cậu (mặc dù ta có thể thất vọng) nếu không có sự cam kết nào như vậy xảy ra. Nhưng cho dù cậu sẽ lấy cháu gái ta hay không — và một cơ hội như vậy hiếm khi được trao cho một gã có vị thế như cậu — trong bất kỳ trường hợp nào, ta cũng đã quyết định cho cậu biết bí mật của ta; và vì hai lý do tốt đẹp. Lý do thứ nhất là việc gặm nhấm nó một mình làm ta kiệt sức, và lý do thứ hai là ta có thể tin tưởng cậu sẽ giữ một lời hứa. Hơn nữa, cậu là người bà con gần nhất của ta, ngoại trừ giới phụ nữ; và cậu chính là người đàn ông ta cần để giúp ta trong công việc kinh doanh của ta."

Tôi đáp vì sợ một âm mưu nào đó: "Và tôi sẽ giúp bác, thưa bác, trong bất kỳ điều gì là chân thật, trung thành và phù hợp với pháp luật của vương quốc."

Ông lão cười lớn đến mức nước mắt giàn giụa, xòe gầy gộc những bàn tay của mình trên chiếc quần chẽn bóng loáng, reo lên: "Ha, ha! Ngươi cũng đi theo con đường ngu ngốc như những kẻ khác; ngay cả khi gã gián điệp Stickles đã đi, và tất cả những người lính quý giá của hắn. Việc bốc dỡ vũ khí tại Glenthorne, và Lynmouth, những chiếc xe kéo được hộ tống qua đầm lầy, tiếng kim loại và những tiếng động ầm ầm! Ồ, nhưng chúng ta đã xử lý nó một cách khéo léo, để đánh lừa ngay cả những người ở rất gần chúng ta. Sự bất mãn tại Taunton, những dấu hiệu của cuộc nổi dậy tại Dulverton, gã thợ thuộc da cách mạng tại Dunster! Chúng ta đã loan truyền tất cả ra ngoài rất tốt. Và ngay cả cậu cũng không nghi ngờ công việc của chúng ta; mặc dù có lúc chúng ta nghĩ cậu đang theo dõi chúng ta. Giờ đây, cậu đoán xem, ai là người đứng sau tất cả cuộc nổi dậy tại Exmoor này, tất cả cuộc nổi dậy ở phương Tây này — không phải là ta nói là không có đâu nhé — nhưng ai là người đứng sau nó?"

Tôi giờ đây hơi giận dữ nói: "Hoặc là Mẹ Melldrum, hoặc là chính Quỷ Sa-tăng."

Nói đoạn, Thầy Huckaback cởi áo khoác ra, đứng dậy và cố làm cho mình trông oai phong nhất: "Không, là Bác Reuben già này đấy!"

Tôi thốt lên khi đã hoàn toàn chạm đến giới hạn trí tuệ của mình: "Chà! Thế thì sau tất cả, Đội trưởng Stickles đã đúng khi gọi bác là kẻ nổi loạn, thưa bác!"

"Dĩ nhiên là hắn đúng rồi; một kẻ sắc sảo như thế lẽ nào lại sai về một ông già ngu ngốc như ta sao? Nhưng hãy đến và xem cuộc nổi dậy của chúng ta, John. Giờ đây ta sẽ tin tưởng cậu với mọi thứ. Ta sẽ không lấy lời thề nào từ cậu; chỉ cần lời nói của cậu để giữ im lặng; và nhất là từ mẹ cậu."

Tôi nói mặc dù không thích những lời hứa như vậy, thứ làm cho một người đàn ông phải suy nghĩ trước khi nói trong một nhóm người bình thường, đi ngược lại những thói quen thông thường của anh ta: "Tôi sẽ trao cho bác lời nói của mình." Tuy nhiên, giờ đây tôi quá tò mò nên không nghĩ đến điều gì khác; và hầu như không thể tin được rằng Bác Ben hoàn toàn tỉnh táo.

Ông thốt lên với một nét mặt vui vẻ, điều đó làm ông trông trẻ hơn mười tuổi: "Hãy uống một ly rượu khác nữa đi, con trai của ta; cậu sẽ trở thành đối tác với ta: sức mạnh của cậu sẽ tiết kiệm cho chúng ta hai con ngựa, và chúng ta luôn sợ công việc của ngựa. Hãy đến và xem cuộc nổi dậy của chúng ta, cậu bé của ta; cậu là một người đàn ông được tạo ra từ đêm nay."

"Nhưng tôi phải đến đâu để xem nó? Tôi có thể tìm thấy nó ở đâu, thưa bác?"

Ông đáp lại, nhưng chắp tay lại và nhăn trán vì nghi ngờ: "Hãy gặp ta, dĩ nhiên là đi một mình; và gặp ta tại Đầm lầy Phù thủy, vào lúc mười giờ sáng mai."