Giờ đây, khi chúng ta đã bàn luận về hai loại Phẩm hạnh, và cả Tương Giao trong sự đa dạng của nó, cũng như Vui Thú, đã đến lúc để đưa ra những nét chính về Hạnh Phúc, điều chúng ta luôn coi là Mục Đích cuối cùng mà con người hướng tới. Và để tiết kiệm thời gian cũng như hạn chế các vấn đề phát sinh, chúng ta sẽ tóm tắt lại những điều đã được nhắc tới.

Chúng ta đã nói nó không chỉ là một Trạng Thái, bởi nếu vậy, nó sẽ thuộc về ai đó dành cả cuộc đời để ngủ và chỉ sống đời thực vật, hay một người rơi vào thảm hoạ. [1176b] Nếu những khả năng này làm chúng ta khó chịu và ta thà đặt chúng vào một loại Hoạt Động (như đã làm trước đó), và Hoạt Động bao gồm các loại khác nhau (một số quan trọng và đáng lựa chọn vì điều khác chúng, còn một số thì vì chính bản thân chúng), rõ ràng chúng ta phải xếp Hạnh Phúc vào danh sách đáng lựa chọn vì chính bản thân nó chứ không phải vì điều gì khác: bởi hạnh phúc có khả năng đứng độc lập và không thiếu bất kỳ điều kiện gì.

Điều được coi là đáng lựa chọn vì chính bản thân nó là điều không có gì cần được tìm kiếm vượt ngoài bản thân Hoạt Động đó. Và những hành động thuộc về Phẩm hạnh là một trong số đó, bởi làm điều cao quý và có Phẩm hạnh là một trong những điều đáng lựa chọn vì chính bản thân nó.

Nhưng những sự giải trí có vẻ như cũng tương tự, bởi chúng ta không lựa chọn chúng với một mục đích xa hơn. Trên thực tế, chúng tạo ra nhiều hại hơn là lợi, dẫn đến việc bỏ bê con người và tài sản. Nhưng những người được coi là hạnh phúc lại thường dựa vào những trò tiêu khiển như vậy. Đây là lý do tại sao những kẻ đa tài trong những trò tiêu khiển lại thường được những bạo chúa đề cao. Bởi họ mang lại niềm vui mà những bạo chúa hằng hướng tới, và bởi vậy mà họ được những bạo chúa tìm kiếm.

Những điều này được coi là một phần của Hạnh Phúc bởi những người nắm quyền lực luôn dành thời gian rảnh rỗi cho nó. Dẫu vậy, chúng ta không thể khẳng định dựa trên ví dụ này. Bởi không nhất thiết phải có Phẩm hạnh hay Trí Tuệ để sở hữu quyền lực, dù chúng là nguồn gốc duy nhất của Hoạt Động tốt. Những kẻ bạo chúa này, chưa bao giờ được tận hưởng một Vui Thú thuần khiết và hào phóng, phải nương mình vào những những niềm vui thể xác, chúng ta, do đó cũng tin rằng chúng đáng được lựa chọn: giống như trẻ con cũng tin rằng điều xuất chúng nhất chính là điều mà chúng thấy quý giá qua đôi mắt.

Chúng ta có thể tin rằng trẻ em và người lớn có những định nghĩa khác nhau về việc coi điều gì là quý giá, người tốt và xấu cũng vậy. Do đó, như chúng ta từng nhiều lần đề cập, những thứ như quý giá và vui thú là những thứ tạo ra cảm giác như vậy đối với người tốt. Và vì đối với mỗi người, Hoạt Động gắn liền với trạng thái cá nhân là điều đáng lựa chọn nhất, vậy thì đối với người tốt, đó là điều gắn liền với Phẩm hạnh.

Hạnh Phúc, do đó, không phải chú trọng vào giải trí. Sẽ rất quái đản nếu coi giải trí chính là mục đích tận cùng, và mọi nỗ lực, cố gắng miệt mài của một đời người đều nhằm hướng tới mục đích giải trí. Chúng ta chọn mọi điều trên thế giới đều đi kèm một Mục đích xa hơn nào đó khác, trừ khi lựa chọn đó là Hạnh Phúc, bởi nó là mục đích tận cùng bao hàm lên tất cả. Lấy khổ đau và lao động với mục đích để giải trí sẽ thật là ấu trĩ và ngớ ngẩn. Nhưng, như Anacharis[1] nói, giải trí để sau đó hướng tới một sự nghiệp quan trọng, lại được coi là một điều đúng đắn. Bởi giải trí cũng giống như nghỉ ngơi, và con người cần nghỉ ngơi bởi chẳng ai có thể liên tục lao động không ngơi nghỉ.

Nghỉ ngơi, do đó, không phải là một mục đích, bởi nó được tận dụng để phục vụ cho Hoạt Động sau đó.

[1177a] Thêm nữa, Cuộc Sống Hạnh Phúc hẳn phải là một phần của Phẩm hạnh, vốn đi cùng nghiêm túc và không quá chú trọng giải trí. Hơn nữa, chúng ta cho rằng những điều được hoàn thành bởi sự nghiêm túc tốt hơn những điều lố bịch thường gắn với sự giải trí; Hoạt động thuộc phần tốt hơn, hay thuộc về người tốt hơn, sẽ nghiêm túc hơn; và sự Hoạt Động tốt hơn cũng sẽ tốt và xứng đáng với Hạnh Phúc hơn.

Như vậy, một lần nữa, tất cả mọi người, thậm chí là nô lệ, cũng sẽ tận hưởng niềm vui thể xác như một người tốt nhất. Bởi niềm hạnh phúc không nằm trong những trò tiêu khiển mà trong Hoạt Động của Phẩm hạnh, như chúng ta đã nói.

❀ ❀ ❀

[1] Anacharsis là một triết gia Hy Lạp sống vào khoảng thế kỷ VI trước Công nguyên.