[1144b] Chúng ta phải xem xét một lần nữa về Phẩm hạnh. Nó có thể được phân chia thành Phẩm hạnh Tự nhiên và Phẩm hạnh Trưởng thành, mỗi cái lại có quan hệ tương tự như Tri Thức Thực Tiễn với Khôn Lỏi, dù không đồng nhất nhưng có sự tương tự. Tôi nói về Phẩm hạnh Tự nhiên, bởi vì con người cho rằng mỗi một thiên hướng đạo đức đều gắn với chúng ta một cách nào đó bởi tự nhiên: chúng ta có thiên hướng hướng tới công chính, tới sự tự chủ và dũng cảm, ví dụ như vậy, ngay khi chúng ta sinh ra. Nhưng chúng ta vẫn tìm kiếm Điều Tốt ở nghĩa cao nhất của nó như một điều gì đó khác hoàn toàn khỏi những thiên hướng vừa kể, và rằng những thiên hướng này gắn với chúng ta theo những phương cách khác nhau. Trẻ con và động vật có những trạng thái tự nhiên, nhưng chúng đều có đau đớn nếu không được kết hợp với một thành tố tri thức, ít nhất là khi xem xét tới vấn đề trải nghiệm và quan sát thực sự, rằng một cơ thể khỏe mạnh mà thiếu tầm nhìn, khi chuyển động, chắc chắn sẽ ngã gục đau đớn bởi nó không có tầm nhìn. Nếu nó có thể có được thành tố trí tuệ thì nó sẽ hành động tốt. Do đó, một Phẩm hạnh Tự nhiên, như ví dụ về một cơ thể khỏe mạnh, sẽ có Phẩm hạnh ở nghĩa cao nhất của nó khi nó được kết hợp với thành tố trí tuệ.
Vậy thì, như trong trường hợp Năng lực Quan Điểm, có hai dạng thức, Khôn Lỏi và Tri Thức Thực Tiễn; và đồng thời trong trường hợp Đạo đức cũng có hai dạng thức, Phẩm hạnh Tự nhiên và Phẩm hạnh Trưởng thành; cái thứ hai thì không thể được hình thành mà thiếu đi Tri Thức Thực Tiễn.
Điều này dẫn tới việc một vài người kết luận rằng mọi Phẩm hạnh đều là Tri Thức Thực Tiễn có trí tuệ, và Socrates đã đúng một phần và sai một phần trong luận thuyết của ông ta. Ông ta sai khi nghĩ rằng mọi Phẩm hạnh đều đơn thuần chỉ là Tri Thức Thực Tiễn có trí tuệ, còn đúng khi nói rằng chúng không độc lập khỏi năng lực đó.
Một bằng chứng của điều này đó là tất cả, trong định nghĩa Phẩm hạnh, đều có “trạng thái” và kèm theo tiêu chuẩn tương ứng “là phù hợp với Lý Trí Đúng”. Đúng ở đây có nghĩa là phù hợp với Tri Thức Thực Tiễn. Do đó tất cả các trạng thái sở hữu một điểm chung là Tri Thức Thực Tiễn thì là Phẩm hạnh; tuy nhiên, chúng ta cần thực hiện một sự thay đổi nhỏ trong tuyên bố của chúng, bởi vì một trạng thái là Phẩm hạnh, không chỉ đơn thuần vì nó tương ứng với mà còn sở hữu Lý Trí Đúng, mà cụ thể ở đây là Tri Thức Thực Tiễn. Sự khác biệt giữa chúng ta và Socrates đó là: ông ta tưởng rằng Phẩm hạnh là các quá trình lý trí (có nghĩa tất cả chúng đều là ví dụ của Tri Kiến ở nghĩa nghiêm ngặt của nó), nhưng chúng ta thì cho rằng chúng sở hữu Lý
Trí.
Từ những gì đã trình bày thì rõ ràng một người không thể tốt mà thiếu vắng Tri Thức Thực Tiễn và một người có Tri Thức Thực Tiễn thì cũng không thể thiếu đạo đức.
Và bằng sự phân biệt giữa Phẩm hạnh Tự nhiên và Phẩm hạnh Trưởng thành, một người có thể đi tới một lập luận mà người ta có thể tranh luận rằng “hai loại Phẩm hạnh này tách rời nhau bởi vì cùng một người không tự nhiên có xu hướng có tất cả phẩm hạnh cùng một lúc cho nên anh ta sẽ sở hữu cái này trước khi anh ta sở hữu cái kia”. Chúng ta sẽ đáp lại lập luận này rằng điều này là có thể đối với Phẩm hạnh Tự nhiên nhưng không thể đối với phẩm hạnh liên quan tới những người được cho là tốt. Bởi vì chúng luôn thuộc sở hữu của anh ta cùng với năng lực của Tri Thức Thực Tiễn. [1145a]
Đồng thời rõ ràng rằng dù Tri Thức Thực Tiễn không có thiên hướng hành động nhưng chúng ta vẫn nên cần nó, bởi vì nó là Phẩm hạnh của một phần Tâm Hồn; và rằng lựa chọn đạo đức không thể đúng đắn một cách độc lập khỏi Tri Thức Thực Tiễn và Phẩm hạnh; bởi Phẩm hạnh khiến chúng ta thực hiện các hành động mà Mục Đích chứa đựng trong khi lựa chọn có suy tính khiến chúng ta thực hiện các hành động xa hơn nó.
Tri Thức Thực Tiễn cũng không phải là ông chủ của Khoa Học (phần cao cấp của Tâm Hồn), giống như nghệ thuật chữa lành không phải là ông chủ của sức khỏe vậy; bởi nó không lợi dụng Khoa Học mà đảm bảo Khoa Học sẽ trở thành hiện thực; tức là nó ra lệnh vì lợi ích của Khoa Học chứ không ra lệnh cho Khoa Học. Bên cạnh đó, điều này giống như nói chính trị (πολιτική) cai quản các vị thần, bởi vì nó ra lệnh cho mọi thứ bên trong cộng đồng.
Lê Duy Nam dịch
