[1128a] Tiếp theo, bởi cuộc sống có những lúc chững lại và trong đó có những thời gian giải trí kết hợp với sự Đùa cợt, và trong đó cũng có những quan hệ xã hội phù hợp, và các quy tắc cho việc nói và cách nói sao cho phù hợp; tương tự cũng đúng với việc lắng nghe (và sẽ có một sự khác biệt giữa nói và nghe những điều này). Rõ ràng khi xem xét tới những thứ như vậy thì cũng sẽ có sự thừa và thiếu cùng với sự trung đạo.

Những kẻ thái quá trong việc cố gắng gây hài một cách lố bịch được xem là Gã hề và Tục tĩu, làm mọi thứ và bằng mọi cách, và trả mọi giá, đồng thời chỉ nhắm tới gây cười hơn là nói điều gì phù hợp và tránh pha nỗi đau vào trò hề của họ. Mặt khác, những kẻ bản thân không bao giờ pha trò hề và không hài lòng với những người hài hước thì được cho là Thô lỗ và Hà khắc. Nhưng những người gây hài với gu tốt thì được gọi là Dí dỏm bởi khái niệm Hi Lạp (eutrapeloi) cho người như vậy có nghĩa là họ đáp lại (eutropoi) nhanh chóng và phù hợp. Những điều này được cho là chuyển động của tính cách đạo đức; và khi cơ thể được đánh giá qua chuyển động của chúng thì tính cách đạo đức cũng được đánh giá bằng cách này.

Sự lố bịch thì nằm ở bề mặt, và phần đông con người vui thú quá độ trong Đùa cợt và Trò hề, và Gã hề cũng Khôi hài Dễ dãi vì được cho là tế nhị và lịch thiệp. Tuy nhiên chúng khác nhau khá đáng kể, và cũng rõ ràng từ những gì đã được trình bày.

Một phẩm cấp thuộc về trạng thái trung đạo đó là Khéo. Đặc tính của một người Khéo là nói và nghe những thứ phù hợp mà người tốt và một người lịch thiệp nên nói và nghe. Bởi vì có những thứ phù hợp với nói và nghe trong Đùa cợt, nhưng có sự khác biệt giữa Đùa cợt của một người Lịch thiệp và của một kẻ Tục tĩu; cũng có sự khác biệt như vậy giữa một người có học thức và một người không có học thức. Bạn có thể thấy điều này qua so sánh Hài kịch Cũ và Mới[1]: trong Hài kịch Cũ những ngôn từ tục tĩu tạo ra hài hước; còn trong Hài kịch Mới thì sự ẩn dụ làm điều đó, và rõ ràng đây không phải là một khác biệt nhỏ khi xét tới sự chỉnh tề.

Vậy thì chúng ta có nên mô tả một người pha trò giỏi là biết nói những thứ phù hợp với một người lịch thiệp, hay là một người biết tránh gây đau đớn cho người nghe của anh ta, hay thậm chí biết mang lại cho anh ta vui thú? Hay những định nghĩa như vậy quá mơ hồ, bởi những thứ khác nhau thì đáng ghét và đáng yêu đối với những người khác nhau.

Dù thế nào đi chăng nữa, bất cứ điều gì anh ta nói thì anh ta cũng phải nghe, bởi thường thì một người sẽ nói những gì anh ta thích nghe. Tuy nhiên, điều này có giới hạn. Một người sẽ không nói tất cả những thứ anh ta sẽ nghe, bởi vì pha trò là một loại hành vi tục tĩu và có những loại tục tĩu bị cấm bởi luật pháp; có một số loại pha trò nên bị cấm. Do đó một người tế nhị và lịch sự sẽ biểu hiện phù hợp với pháp luật. Đó là một nhân cách trung đạo, có thể gọi người đó là Khéo hoặc Khôi hài Dễ dãi.

Nhưng Gã hề không thể kháng cự lại sự lố bịch, không tiếc điều gì kể cả bản thân hay người khác để gây hài, nói những loại mà không một người tế nhị nào muốn nói và cả những thứ mà chính anh ta cũng không thể chấp nhận được nếu phải nghe từ người khác nói. [1128b] Người Thô lỗ chẳng có một ích gì trong những tương tác như vậy, bởi anh ta chẳng đóng góp điều gì khôi hài và anh ta cũng gay gắt với những người làm điều đó.

Nhưng một số loại nghỉ ngơi và đùa cợt trong cuộc sống thường được cho là không thể thiếu.

Ba trạng thái trung đạo đã được mô tả xảy ra trong cuộc sống, và nội hàm của chúng đều là sự trao đổi ngôn từ và hành động. Chúng khác nhau ở chỗ cái thì quan tâm tới sự thật, hai cái còn lại thì là sự vui thú, và một trong hai cái đó thì một cái liên quan tới đùa cợt trong cuộc sống, cái còn lại thì là tất cả các điểm khác trong quan hệ xã hội.

❀ ❀ ❀

[1] Old Comedy: Hài kịch Cũ, còn được biết với tên gọi “Hài kịch Aristophanic”. Đây là giai đoạn đầu của hài kịch Hy Lạp, tồn tại trong khoảng thế kỷ V TCN, nổi tiếng với các tác phẩm của Aristophanes. Đặc trưng của các vở kịch hài cũ là tinh thần châm biếm mãnh liệt với những người nổi tiếng và các vấn đề công. Thất bại của Athens trong Cuộc chiến Peloponnesian đã báo hiệu sự kết thúc của Hài kịch cũ, khi cảm giác vỡ mộng với các anh hùng và thần thánh được làm rõ trong các vở kịch này. New Comedy: Hài kịch Mới, xuất hiện vào khoảng thế kỷ IV – III TCN. Các vở hài kịch mới mang đến cái nhìn châm biếm nhẹ nhàng về xã hội Athens thời đó, đặc biệt là ở khía cạnh quen thuộc và nội bộ. Không có các nhân vật nổi tiếng và sự kiện công như Hài kịch cũ, các nhân vật trong Hài kịch mới là những người dân bình thường, có thật hoặc hư cấu. Hài kịch mới cũng không mang âm hưởng anh hùng, thần thánh.