[1140a] Hãy tạm chấp nhận khái niệm của Tri Kiến ở đây. Những thứ có thể thay đổi khác đi so với hiện hữu thực sự của chúng trong bất kỳ một trường hợp nào (thường được gọi là Ngẫu nhiên) thì gồm hai loại, một là đối tượng của Tạo, và một là đối tượng của Làm; Tạo và Làm là hai thứ khác nhau (như chúng ta đã chỉ ra trong luận thuyết thông thường), và do đó trạng thái tâm trí kết hợp với Lý Trí để Làm thì khác trạng thái tâm trí kết hợp với Lý Trí để Tạo: và vì lý do này chúng không bao hàm lẫn nhau, tức là, Làm thì không Tạo, và Tạo cũng không Làm. Bởi Kiến trúc là một Nghệ Thuật, và giống với “một trạng thái tâm trí nhất định kết hợp với Lý Trí để Tạo,” và bởi không có môn Nghệ Thuật nào mà không ở trong trạng thái này, và cũng không có trạng thái nào như vậy mà không phải là một Nghệ Thuật; Nghệ Thuật, theo nghĩa phù hợp và nghiêm ngặt của nó, phải là “một trạng thái tâm trí kết hợp với Lý Trí Đúng để Tạo”.

Bởi mọi Nghệ Thuật thì đều liên quan tới kiến tạo, và sáng chế, và nắm bắt cách thức những thứ có khả năng được tạo ra mà có thể hiện hữu hoặc không hiện hữu, và nguồn gốc của chúng nằm ở người tạo ra chứ không nằm ở sản phẩm.

Bởi vì cả những thứ tồn tại hoặc xuất hiện một cách hiển nhiên, hoặc những thứ vốn thuộc về tự nhiên, thì đều không thuộc vào địa hạt của Nghệ Thuật, bởi vì chúng đều có nguồn gốc tự thân. Và bởi vì Tạo và Làm khác nhau, Nghệ Thuật phải liên quan tới cái trước chứ không phải là cái sau. Và trong một nghĩa nhất định, Nghệ Thuật và Vận May đều quan tâm tới những thứ giống nhau, như Agathon đã nói:

“Nghệ Thuật yêu Vận May, và Vận May yêu Nghệ Thuật.”

Do đó, Nghệ Thuật là “một trạng thái tâm trí kết hợp với Lý Trí Đúng để Tạo;” ngược lại, thiếu vắng nó là trạng thái tương tự kết hợp với Lý Trí Sai và cả hai đều liên quan tới vật chất Ngẫu nhiên.

V

Đối với Tri Thức Thực Tiễn, chúng ta sẽ tái khẳng định bản chất của nó bằng cách xem xét những loại người nào sở hữu nó.

[1140b] Người ta cho rằng tài sản của một người mang tính Tri Thức Thực Tiễn là có khả năng suy tính cẩn thận về điều gì là tốt và thiết thực cho anh ta, dù không phải theo nghĩa rõ ràng, ví dụ như điều gì là tốt cho sức khỏe hoặc sức mạnh, mà là điều gì giúp sống tốt. Một bằng chứng cho điều này đó là chúng ta gọi một người là Thông Thái trong trường hợp này hoặc nọ, khi họ tính toán tốt để đạt được một mục đích tốt nào đó trong một trường hợp không hề có quy tắc rõ ràng nào. Thế thì, nói một cách tổng quát, một người giỏi suy xét cẩn thận sẽ có Tri Thức Thực Tiễn. Biết rằng không ai suy tính cẩn thận đối với những thứ không thể thay đổi, hoặc những thứ không nằm trong phạm vi hành động của anh ta, do đó, vì Tri Kiến đòi hỏi lập luận chứng minh nghiêm ngặt, một thứ không phù hợp với vật chất Ngẫu nhiên (tôi gọi là vật chất Ngẫu nhiên bởi vì mọi vật chất yêu cầu suy tính cẩn thận phải Ngẫu nhiên và suy tính cẩn thận không thể xảy ra với những thứ Hiển nhiên), Tri Thức Thực Tiễn không thể là Tri Kiến hay Nghệ thuật; không thể là Tri Kiến bởi vì những thứ thuộc địa hạt Làm phải Ngẫu nhiên; không thể là Nghệ thuật bởi vì Làm và Tạo khác nhau về loại.

Như vậy, Tri Thức Thực Tiễn phải là “một trạng thái tâm trí kết hợp với Lý Trí Đúng để Làm, với đối tượng là những thứ tốt hoặc xấu đối với Con người” bởi Mục Đích của Tạo luôn là một cái gì đó xa hơn bản thân sản phẩm, còn Mục Đích của Làm thì luôn nằm ở bản thân hành động.

Vì lý do này chúng ta nghĩ rằng Pericles[1] và những người giống ông là có Tri Thức Thực Tiễn, bởi vì họ có thể nhìn thấy điều gì tốt cho bản thân họ và cho con người nói chung, và chúng ta cũng cho rằng những người như vậy có đủ kỹ năng trong quản lý gia đình hoặc chính quyền công dân. Trên thực tế, đây là lý do tại sao chúng ta gọi thói quen Hoàn Toàn Tự Chủ bằng một từ Hy Lạp với nghĩa là “điều bảo tồn Tri Thức Thực Tiễn” bởi điều nó thực sự bảo tồn chính là Tri Thức Thực Tiễn mà tôi đã nhắc tới, tức là thuộc về lợi ích đích thực của bản thân mỗi người. Bởi những thứ vui thú hay đau đớn thì không phá hủy được các Hiểu biết, ví dụ như không thể phá hủy một thực tế là “một tam giác thì không thể có hai góc vuông”, nhưng chúng có thể phá hủy những thứ thuộc về hành động đạo đức.

Bởi Nguyên tắc đạo đức của các hành động đạo đức chính là nguyên nhân cuối cùng của chúng, đối với một kẻ đã bị phá hủy bởi vui thú hoặc đau đớn thì cái Nguyên tắc đó ngay lập tức trở nên tối tăm, đồng thời anh ta cũng không nhận ra rằng trách nhiệm của anh ta là lựa chọn và hành động, trong mỗi trường hợp, vì nguyên nhân cuối cùng này. Sự đồi bại có thiên hướng phá hủy Nguyên tắc đạo đức, do đó Tri Thức Thực Tiễn phải là “một trạng thái kết hợp với Lý Trí Đúng, có đối tượng là điều tốt con người, và thiên về Làm.”

Thêm nữa, Nghệ Thuật có một mức độ nào đó phẩm hạnh, nhưng Tri Thức Thực Tiễn thì không. Trong Nghệ Thuật, kẻ đi sai có mục đích thì được ưa thích hơn so với kẻ thực hiện điều sai đó một cách vô ý, nhưng điều này không đúng đối với Tri Thức Thực Tiễn hoặc các Phẩm hạnh khác. Nó rõ ràng là một loại Phẩm hạnh chứ không phải là một loại Nghệ Thuật.

Bởi vì có hai phần của Linh Hồn có Lý Trí, nó phải thuộc về phần Quan Điểm (mà chúng ta đã gọi là tính hay suy tính cẩn thận) bởi vì cả Quan Điểm và Tri Thức Thực Tiễn đều có đối tượng là vật chất Ngẫu nhiên. Thêm nữa, nó không phải đơn giản là một trạng thái kết hợp với Lý Trí, như đã được chứng minh rằng loại trạng thái như vậy có thể bị lãng quên và biến mất trong khi Tri Thức Thực Tiễn thì không.

❀ ❀ ❀

[1] Pericles (khoảng 495 TCN - 429 TCN. Athens), chính trị gia người Athens đóng vai trò chủ yếu cho sự phát triển toàn diện ở cuối thế kỷ V TCN đối với cả vương quốc và nền dân chủ Athens, khiến cho Athens trở thành tâm điểm văn hóa và chính trị của Hy Lạp.