Luân Lý Học

Lượt đọc: 763 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
III

❊ ❊ ❊

Một vấn đề cũng được đặt ra, đó là nên tiếp tục hay cắt đứt mối Tương Giao với những người không còn như trước kia, khi mối quan hệ đã hình thành.

[1165b] Chắc chắn là chẳng có gì sai trái khi những người đến với Tương Giao vì lợi ích và vui thú sẽ cắt đứt mối quan hệ khi họ không có được những yêu cầu đó nữa; bởi họ là bạn của những yêu cầu (không phải bạn của nhau): và khi những yêu cầu ấy biến mất, điều duy nhất hợp lý là họ nên ngừng nuôi dưỡng tình cảm kia.

Tuy vậy, một người có thể bắt lỗi nếu đối phương thực sự rất gắn bó với anh ta vì lợi ích và vui thú, nhưng lại giả vờ rằng mình gắn bó bởi phẩm chất đạo đức: thật ra, như tôi đã nói từ trước, nguyên do của hầu hết các cãi vã giữa những người bạn hữu là do họ đã không làm bạn theo cách họ tưởng.

Nếu một người ngộ nhận rằng bạn hữu tương giao dành tình cảm quý mến cho mình vì phẩm chất đạo đức, mà đối phương không làm gì biểu lộ điều đó, thì anh ta chỉ có thể tự trách mình: nhưng nếu anh ta bị qua mặt bởi những vờ vịt từ đối phương, anh có quyền bắt lỗi người lừa gạt mình, thậm chí còn đáng bắt lỗi hơn cả những kẻ lưu hành bạc giả, tới chừng mực mà những hành vi sai trái ấy làm vấy bẩn những thứ còn quý giá hơn bạc tiền.

Nhưng nếu anh coi một người nào đó là tốt, để rồi nhận thấy hóa ra người đó xấu xa, liệu anh có nên tiếp tục gắn bó trong mối tương giao kia? Hay chúng ta chẳng nên nói thẳng rằng anh ta không thể tiếp tục? Bởi không phải thứ gì cũng có thể trở thành đối tượng của tình tương giao, mà chỉ có những điều tốt thôi; vậy nên không có thứ nghĩa vụ bắt ta phải làm bạn với một người xấu xa, mà thực tế cũng chẳng ai nên thế: bởi người ta không nên trở thành người yêu cái ác, cũng không nên hòa mình vào những điều đê hèn; điều này đã được gợi nhắc tới, bởi ta đã nói trước đây, yêu thích có tính tương giao.

Khi đó ta có nên lập tức rời bỏ anh ta? Không phải trong mọi trường hợp đều thế, chỉ khi bạn của ta suy đồi đến hết thuốc chữa; còn khi có một cơ hội cải đổi cho bạn, ta buộc phải giúp bạn uốn nắn phẩm chất đạo đức, thậm chí hơn cả bản chất của họ, tới chừng mực mà nó tốt lên và gắn chặt hơn tới mối Tương Giao. Nhưng không thể phán rằng những người rời bỏ bạn bè trong tình huống ấy là sai trái, bởi anh sẽ không bao giờ làm bạn với một người có nhân cách như vậy, do đó, khi đối phương không chịu thay đổi, và anh chẳng thể cứu chuộc được nữa, anh đành rút khỏi mối quan hệ.

Đặt ra một trường hợp khác: giả sử một bên vẫn vẹn nguyên là anh ta như khi mối Tương Giao mới chớm, còn bên kia thì đã cải thiện thật nhiều về đạo đức và khác biệt với bạn mình khá nhiều về phẩm hạnh, nên chăng con người tiến bộ kia vẫn coi đối phương như một người bạn?

Ta không nên nói đó là điều bất khả ư? Đây là trường hợp rõ ràng nhất cho thấy một khác biệt lớn lao, như trong mối Tương Giao của các cậu bé: giả như trong hai cậu bé, một người vẫn cứ trẻ con trong tâm trí, người còn lại thì đã trở thành một người đàn ông với phẩm tính cao nhất, họ sẽ làm bạn với nhau thế nào? Họ đã không còn chung vui cùng vì một vật, cũng không thích và ghét cùng một thứ nữa: những chuyện như quan tâm lẫn nhau sẽ không tái diễn, và thế thì họ không thể kết thành bạn hữu, bởi họ không thể sống trong sự thân mật: trường hợp về những người như vậy thì tôi đã nói trước đây.

Vậy thì phải chăng người tiến bộ nên đối mặt với bạn cũ của mình như thể mối quan hệ ấy chưa bao giờ tồn tại?

Chắc chắn là anh nên lưu giữ ký ức về sự thân mật trong quá khứ cũng như chúng ta nghĩ rằng chúng ta nên ưu tiên giúp đỡ bạn bè hơn là người dưng, vậy nên với những người bạn cũ nay không còn gắn bó nữa, anh nên dành ít nhiều sự tôn trọng cho Tương Giao năm xưa, miễn là nguyên nhân chia cắt không phải là sự suy đồi quá mức của đối phương.

Người dịch: Lê Duy Nam, Nguyễn Thế Anh Lê Thúy Ái, Minh Hùng, Nguyễn Minh Tuấn
Nguồn: tve-4u
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 12 tháng 10 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.