Nhưng những lý do đã nêu ra không chứng minh được điều đó là không tốt hay là Điều Tốt Nhất là rõ ràng từ những nhận xét sau đây.

Đầu tiên. Điều Tốt dù là tuyệt đối hay tương đối, tất nhiên các bản chất và trạng thái đại diện cho nó cũng sẽ như vậy; do đó các sự chuyển hóa[1] và quá trình sáng tạo cũng như thế. Vì vậy, trong số những người được cho là xấu, một số người sẽ xấu một cách tuyệt đối, cũng có những người không hoàn toàn là xấu, thậm chí có thể đáng lựa chọn; một số thậm chí không đáng lựa chọn so với bất kỳ cá nhân cụ thể nào, mà chỉ trong một số thời điểm nhất định hoặc trong một thời gian ngắn còn về bản chất thì không đáng lựa chọn.

Ngoài ra, những cái khác thậm chí không phải là Vui Thú mặc dù chúng tạo ra ấn tượng đó trong tâm trí: ý tôi là những gì bao hàm khổ đau và mục đích của chúng là đi tìm phương cứu chữa; ví dụ những thứ người ốm phải trải qua.

Tiếp theo, vì Điều Tốt có thể là một hoạt động hoặc một trạng thái đang diễn ra, [tiếng Hy Lạp: kinaeseis hoặc geneseis] những gì có xu hướng đưa chúng ta vào một trạng thái tự nhiên sẽ trở nên rất dễ chịu một cách tình cờ do xu hướng đó [1153a]: nhưng hoạt động đang diễn ra thật sự nằm trong những ham muốn được kích thích trong phần (lành lặn) còn lại của trạng thái hoặc bản chất của chúng ta, vì có những Vui Thú không liên quan đến khổ đau hay ham muốn; ví dụ, những hành vi trí tuệ mang tính chiêm nghiệm, ở trường hợp này không có sự thiếu hụt trong bản chất hoặc trong trạng thái của người thực hiện các hành vi.

Một bằng chứng cho điều này là cùng một thứ dễ chịu không tạo ra cảm giác khoái cảm khi trạng thái tự nhiên được lấp đầy hoặc hoàn thành như khi nó ở trong tình trạng bình thường; trong trường hợp sau, những gì tạo nên khoái cảm là những điều dễ chịu về bản chất; còn trong trường hợp trước, họ thích thú cả những điều trái ngược nữa. Ý tôi là, bạn thấy người ta thích thú với những thứ gay gắt hoặc cay đắng mà tự bản thân chúng không dễ chịu chút nào; tất nhiên không phải là vì vậy mà những Vui Thú phát sinh từ chúng, vì rõ ràng là đã phân loại những điều dễ chịu thì cũng phải phân loại những Vui Thú phát sinh từ đó.

Tiếp theo, điều này không dẫn đến việc nhất thiết phải có một cái gì đó tốt hơn bất cứ một vui thú nào đã có, bởi vì (như một số người nói) Mục Đích phải tốt hơn quá trình tạo ra nó. Bởi không phải tất cả mọi Vui Thú đều là các quá trình hoặc bao hàm trong đó một quá trình nào đó, mà (một số) là các hoạt động đang diễn ra hoặc thậm chí là các Mục Đích: thực tế chúng không phải kết quả của việc chúng trở thành cái gì đó, mà là từ việc chúng ta sử dụng những năng lực của mình. Thêm nữa, không phải Mục Đích, trong mọi trường hợp, đều biệt lập với quá trình: nó chỉ đúng trong trường hợp mà những quá trình này dẫn đến trạng thái tự nhiên hoàn toàn.

Vì lý do đó, sẽ là sai lầm khi nói rằng Vui Thú là “một quá trình hợp lẽ của sự tạo tác”. Bởi vì “quá trình vv...” nên được thay thế bằng “hoạt động đang diễn ra của trạng thái tự nhiên”, và thay “hợp lẽ” bằng “không bị cản trở”. Lý do cho việc Vui Thú được cho là một “quá trình vv...” là bởi nó tốt đẹp theo nghĩa cao nhất: mọi người nhầm lẫn giữa “hoạt động đang diễn ra” và “quá trình”, trong khi chúng thực sự khác biệt nhau.

Tiếp theo, với lập luận rằng có những Vui Thú xấu vì một số điều dễ chịu cũng gây hại cho sức khỏe, cũng giống như nói rằng một số điều lành mạnh có hại cho “kinh doanh”. Tất nhiên là theo nghĩa này, cả hai đều có thể được coi là xấu, nhưng chúng không xấu một cách hiển nhiên: việc sử dụng Trí Tuệ thuần túy đôi khi cũng làm tổn hại sức khỏe của một người: nhưng điều cản trở Tri Thức Thực Tiễn hay bất kỳ trạng thái nào khác, không phải là Vui Thú nào đặc thù, mà lại là một số Vui Thú xa lạ với nó: những Vui Thú phát sinh từ việc rèn luyện Trí Tuệ thuần túy hoặc từ học tập chỉ thúc đẩy chúng ta rèn luyện và học tập thêm.

Kế tiếp. “Vui Thú không bao giờ là tác phẩm của bất kỳ Nghệ Thuật nào.” Bạn còn mong chờ gì nữa? Không hoạt động đang diễn ra nào là tác phẩm của bất kỳ loại hình Nghệ Thuật nào cả, chỉ cái năng lực thực hiện hành động đó mà thôi. Nhưng nghệ thuật của người thợ làm nước hoa hoặc đầu bếp vẫn được xem là thuộc về Vui Thú.

Kế tiếp. “Người Hoàn Toàn Tự Chủ tránh được Vui Thú.” “Người có Tri Thức Thực Tiễn hướng đến việc thoát khỏi Khổ Đau hơn là đạt được Vui Thú.”

“Trẻ em và kẻ Thú Tính theo đuổi Vui Thú.” Một câu trả lời sẽ giải đáp tất cả.

Chúng ta đã nói theo nghĩa nào thì tất cả các Vui Thú tự bản thân chúng đều tốt và theo nghĩa nào thì không phải tất cả đều tốt: Trẻ em và kẻ Thú Tính theo đuổi những Vui Thú thuộc nhóm thứ hai, như thể đi kèm với chúng là ham muốn và khổ đau, đó là những Vui Thú thuộc về thể xác (tương ứng với mô tả này) và sự thái quá của chúng; tóm lại, chúng liên quan đến việc người thiếu Tự Chủ trở nên thiếu Tự Chủ. Và người có Tri Thức Thực Tiễn nhắm đến sự vắng mặt của khổ đau phát sinh từ những Vui Thú này. Theo sau đó, những Vui Thú này là điều mà người Hoàn Toàn Tự Chủ tránh được: vì rõ ràng anh ta có các Vui Thú đặc biệt của riêng mình.

❀ ❀ ❀

[1] Movements: một phạm trù sẽ được nhắc tới kỹ trong Quyển X, có thể xem ghi chú Tr. 290, d. 21.