Luân Lý Học

Lượt đọc: 702 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
II

❊ ❊ ❊

Nhưng đối tượng nghiên cứu của chúng ta là Công Chính, theo nghĩa nó là một phần của Phẩm hạnh (có một thứ như vậy, như ta thường nói), và tương tự như vậy đối với Bất Chính. Và về sự tồn tại của trường hợp sau, nhận xét này có thể làm chứng: có nhiều đồi bại mà người thực hành chúng trở nên Bất Chính, nhưng không tham lam; ví dụ, nếu vì hèn nhát, anh ta vứt bỏ tấm khiên của mình, hoặc vì nóng tính, anh ta sử dụng ngôn ngữ lăng mạ, hay vì keo kiệt, anh ta không giúp đỡ bạn bè về tiền bạc; nhưng bất cứ khi nào anh ta làm một hành động tham lam, thường là không theo cách của những sự đồi bại vừa được liệt kê, chắc chắn không theo cách của tất cả, thì vẫn có thể theo cách thức của đồi bại này hay đồi bại khác (vì chúng ta đổ lỗi cho anh ta), và theo cách thức của Bất Chính. Có một loại Bất Chính khác biệt với loại Bất Chính cùng quy mô với Đồi Bại và liên hệ đến nó như thể một bộ phận với toàn thể, và một loại Bất Chính liên hệ với Bất Chính mà có cùng quy mô với sự vi phạm luật pháp như một bộ phận với toàn thể.

Một lần nữa, giả sử một người đàn ông quyến rũ vợ của một người đàn ông khác để chiếm đoạt và lợi dụng từ việc đó, và một người khác cũng làm như vậy do sự thôi thúc của ham muốn, với chi phí tiền bạc và tổn thương; người có hành vi thứ hai sẽ được gọi là kẻ thiếu tự chủ hơn là tham lam, và kẻ thứ nhất là Bất Chính chứ không phải thiếu tự chủ: Tại sao lại như vậy? Rõ ràng vì những gì anh ta chiếm được.

Một lần nữa, trong số tất cả các hành vi Bất Chính khác, chúng ta đều quy đến một số trạng thái suy đồi nào đó, như, nếu một người đàn ông thực hiện hành vi ngoại tình, đó là sự thiếu tự chủ; nếu anh ta bỏ rơi đồng đội của mình, đó là sự hèn nhát; nếu anh ta tấn công người khác, đó là sự tức giận; nhưng nếu anh chiếm đoạt được lợi ích nào đó, thì đó không phải sự đồi bại nào khác ngoài Bất Chính.

[1131b] Vì vậy, rõ ràng có một loại Bất Chính khác biệt nhưng bên cạnh đó lại bao hàm tất cả Đồi Bại, có cùng một tên gọi vì định nghĩa của chúng nằm trong cùng một nhóm; vì cả hai đều tác động lên những người khác, nhưng một người quan tâm đến danh dự, hoặc của cải, hoặc sự an toàn, hoặc bất cứ thứ gì có thể bao gồm được những phạm trù này, và được thôi thúc bởi sự vui thích được chiếm đoạt cái gì đó, trong khi người kia quan tâm đến những điều mà một người tốt quan tâm.

Bây giờ rõ ràng là có nhiều hơn một loại Công Chính, và có một loại khác biệt với Phẩm hạnh nói chung: tiếp theo chúng ta phải xác định nó là gì và có những đặc điểm gì.

Vậy, Người Bất Chính được chia thành bất hợp pháp và bất công, còn Công Chính theo đó bao gồm hợp pháp và công bằng: Sự Bất Chính đã nhắc tới ở trên là theo nghĩa bất hợp pháp. Và vì sự bất công và sự nhiều hơn khác nhau, nhưng khác nhau theo nghĩa một phần so với toàn bộ (bởi vì tất cả sự nhiều hơn đều là bất công, nhưng không phải là mọi sự bất công đều là sự nhiều hơn), vì vậy, Người Bất Chính và Sự Bất Chính mà chúng ta đang tìm kiếm không giống, bởi Bất Chính theo nghĩa này là một phần của Bất Chính có cùng quy mô với Đồi Bại, và tương tự Công Chính đối với Công Chính cùng quy mô với Phẩm hạnh. Vì vậy, những gì chúng ta phải nói bây giờ là Công Chính và Bất Chính cụ thể, và tương tự là Người Công Chính và Người Bất Chính cụ thể.

Tại đây, chúng ta hãy bỏ qua mọi nhận xét sâu hơn về Công Chính có cùng quy mô với Phẩm hạnh (là sự thể hiện của Phẩm hạnh trong tất cả các mối liên quan đến những người khác) và tương tự là Bất Chính với Đồi Bại. Rõ ràng là chúng ta cũng phải tách biệt Người Công Chính và Người Bất Chính liên quan đến những điều này: bởi vì người ta có thể nói khá dõng dạc rằng hầu hết những điều hợp pháp là những điều thường dẫn đến hành động Phẩm hạnh theo nghĩa đầy đủ nhất của nó, bởi vì luật pháp liên quan đến việc sống trong phù hợp với từng loại Phẩm hạnh và cấm đoán sống theo Đồi Bại. Và những gì tạo nên Phẩm hạnh trong tất cả những mối tương quan của nó là những điều luật đã được thực hiện trong lĩnh vực giáo dục cho xã hội.

Nhân tiện, nói về giáo dục cá nhân, đối với một người đơn giản là tốt mà không cần xét đến quan hệ với người khác, cho dù đó là địa hạt chính trị [tiếng Hy Lạp: politikae] hay một số khoa học khác, chúng ta phải xác định vào một thời điểm trong tương lai: vì người ta có thể trở thành một người tốt và một công dân tốt không giống nhau trong mọi trường hợp.

Bây giờ, về Công Chính Cụ Thể và những Người Công Chính liên quan trong đó, một loại có liên quan đến sự phân phối danh dự, hoặc của cải, hoặc những thứ khác được chia sẻ giữa các thành viên của cộng đồng xã hội (bởi vì trong những cá nhân ấy, một người có thể được chia phần nhiều hơn người kia), còn loại kia lại mang tính điều chỉnh các thỏa thuận giữa mọi người với nhau.

[1131a] Và nói về cái thứ hai, ta lại có thể chia làm hai phần: bởi các thỏa thuận, một số là có chủ ý và một số không có chủ ý. Có chủ ý, như sau: bán, mua, sử dụng, bảo lãnh, vay mượn, ký gửi, tuyển dụng; và nhóm này được gọi là có chủ ý vì nguồn gốc của các thỏa thuận này là có chủ ý.

Nhóm không có chủ ý thường hoặc là bí mật như trộm cắp, ngoại tình, đầu độc, mối lái, bắt cóc nô lệ, ám sát, làm chứng giả; hoặc kèm theo bạo lực công khai như xúc phạm, gông cùm, chết chóc, cướp bóc, gây thương tích, ngôn ngữ thô tục, phỉ báng.

Người dịch: Lê Duy Nam, Nguyễn Thế Anh Lê Thúy Ái, Minh Hùng, Nguyễn Minh Tuấn
Nguồn: tve-4u
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 12 tháng 10 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.