Chúng ta đã trình bày bản chất và đối tượng của Tri Thức Thực Tiễn và Khoa học, và chúng thuộc về mỗi phần khác nhau của Tâm Hồn. Nhưng tôi có thể đoán một người sẽ nghi vấn sự hữu dụng của chúng. “Khoa học,” anh ta sẽ nói, “chẳng quan tâm gì tới hạnh phúc của con người (bởi nó không liên quan tới sản xuất ra điều gì cả).” Tri Thức Thực Tiễn có đưa ra những gợi ý, tôi đồng ý, nhưng cần nó để làm gì, khi địa hạt của nó là những thứ công chính và đáng kính, và tốt cho con người, và những thứ này là những thứ mà một người tốt làm; nhưng chúng ta không sẵn sàng hành động hơn nếu chúng ta hiểu biết hơn, bởi Phẩm hạnh Đạo đức là Thói quen; giống như chúng ta không sẵn sàng khỏe mạnh chỉ đơn thuần bằng việc hiểu biết hơn những thứ liên quan tới điều này (ý tôi là, tất nhiên, không phải những thứ tạo ra trạng thái khỏe mạnh, mà là những kết quả của trạng thái ấy trong từng trường hợp riêng) bởi chúng ta không sẵn sàng khỏe mạnh hơn chỉ khi đơn thuần biết được nghệ thuật y học hay rèn luyện thể xác.

Nếu nhận thức điều gì là tốt không biến bản thân thành một người có Tri Thức Thực Tiễn mà chỉ trở nên tốt thôi, Tri thức này sẽ chẳng có tác dụng gì đối với những người tốt, bởi họ đã sở hữu nó rồi, hoặc đối với những kẻ chưa sở hữu nó. Bởi vì nó chẳng mang lại điều gì khác biệt cho họ dù họ sở hữu nó hoặc đi theo hướng dẫn của người khác sở hữu nó; và chúng ta có thể hài lòng với việc xem xét ví dụ về sức khỏe: vì mặc dù chúng ta mong muốn khỏe mạnh nhưng ta không hề đặt mục đích học nghệ thuật chữa lành.

Thêm nữa, có vẻ lạ lùng khi Tri Thức Thực Tiễn, mặc dù ở vị trí thấp hơn so với Khoa học, lại nằm ở vị trí ông chủ. Thế nhưng quy luật là vậy, bởi vì bất cứ điều gì tạo ra kết quả đều nắm quyền quyết định và đưa ra chỉ đạo ở mỗi vấn đề.

Vậy nên, chúng ta sẽ bàn về điều này, bởi vấn đề chỉ vừa mới được khai phá mà thôi.

[1144a] Đầu tiên, những Phẩm hạnh của các phần khác nhau trong Tâm Hồn phải đáng lựa chọn, ngay cả khi giả định rằng chúng chẳng tạo ra kết quả nào.

Tiếp theo, chúng ta thừa nhận chúng có tạo ra kết quả; Khoa học tạo ra Hạnh Phúc, không giống như cách Y học làm mà là ngay chính cái sự khỏe mạnh mang tới sức khỏe; bởi vì là một phần của Phẩm hạnh theo nghĩa rộng nhất, Khoa học khiến một người hạnh phúc bằng việc sở hữu và hiện thực hóa nó.

Tiếp theo, các chức năng của Con Người được hoàn thiện bằng Tri Thức Thực Tiễn và Phẩm hạnh Đạo đức, cái thứ hai mang tới mục đích và định hướng đúng, còn cái thức nhất mang tới cách thức đúng để đạt được; còn phần thứ tư của Tâm Hồn, phần nuôi dưỡng đơn thuần, thì không hề có một chức năng nào như vậy, bởi vì không có hành động nào do nó quyết định làm hay không làm.

Xét tới sự thật rằng chúng ta không sẵn sàng thực hiện những hành vi cao quý và công bằng bởi Tri Thức Thực Tiễn, chúng ta phải bắt đầu bằng một cái gì đó cao hơn một chút, hãy lấy điều này làm điểm bắt đầu. Như chúng ta vẫn hay nói con người thực hiện các hành động công bằng nhưng không phải là những người công bằng; ví dụ, khi con người hành động theo luật pháp yêu cầu, dù trái với ý muốn của họ, hoặc vì vô minh hay vì điều gì đó khác, tất cả đều không phải vì lợi ích của bản thân hành động; vậy nhưng họ vẫn thực hiện điều họ nên làm và mọi người tốt đều nên làm; do đó có vẻ để là một người tốt thì anh ta phải làm mỗi hành động trong một nhận thức tương ứng của tâm trí, ý tôi là Lựa chọn Đạo đức và vì lợi ích của chính thứ được thực hiện. Mà ta biết rằng Phẩm hạnh khiến Lựa chọn Đạo đức đúng đắn, nhưng bất kỳ điều gì được yêu cầu một cách tự nhiên để thực hiện Lựa chọn đó đều nằm trong địa hạt không phải của Phẩm hạnh mà của năng lực khác. Chúng ta cần dừng lại để bàn rõ hơn về những điểm này.

Có một năng lực cụ thể, thường được gọi là Khôn Lỏi, có bản chất là có thể làm và đạt được bất kỳ điều gì để đi tới một mục đích cho trước. Nếu mục đích đó là tốt thì năng lực này đáng được ca ngợi; còn nếu ngược lại thì năng lực này ám chỉ người sẵn sàng làm bất kỳ điều gì; chúng ta gọi nó là Khôn Lỏi Thực tiễn, và những người sở hữu nó có thể và sẵn sàng làm bất cứ điều gì.

Tri Thức Thực Tiễn thì không đồng nhất với Khôn Lỏi, và nó cũng không thiếu sức mạnh ứng biến với cách thức đạt mục đích này. Nhưng Con mắt của Tâm Hồn (chúng ta gọi Tri Thức Thực Tiễn như vậy) không đạt được trạng thái phù hợp của nó mà thiếu vắng điều tốt, như chúng ta đã nói ở trước khá rõ ràng, bởi vì các tam đoạn luận mà Hành động Đạo đức có thể được phân tích có Tiền đề lớn[1], “bởi … là Mục Đích và là Điều Tốt Nhất” (điền vào dấu ba chấm bất kỳ điều gì bạn muốn, bởi chúng ta ở đây chỉ đang mô tả mẫu hình mà thôi), nhưng cách thức mà dấu ba chấm này được điền thì chỉ được thấy bởi người tốt, bởi Xấu xa sẽ xuyên tạc con mắt đạo đức và khiến con người bị lừa dối khi xét tới các nguyên lý thực tiễn.

Do đó, rõ ràng một người có Tri Thức Thực Tiễn thì ắt phải là một người tốt.

❀ ❀ ❀

[1] Major Premise: là một thành phần của Tam đoạn luận. Lấy lại ví dụ ở Tr. 195, d. 5 thì câu “Mọi người đều chết.” là tiền đề lớn.