Trạng thái trung đạo mà tránh xa Sự cường điệu gần như có cùng nội hàm như điều cuối cùng chúng ta mô tả, và nó không có tên gọi phù hợp. Tuy vậy, chúng ta vẫn nên điểm qua các trạng thái này, bởi vì, đầu tiên là bằng thảo luận cụ thể về mỗi trạng thái chúng ta sẽ làm quen tốt hơn với đối tượng tổng quát của tính cách đạo đức, và tiếp theo chúng ta sẽ bị thuyết phục nhiều hơn rằng phẩm hạnh chính là các trạng thái trung đạo khi nhìn thấy rằng đây là một trường hợp phổ quát.

Khi xét tới việc sống trong một xã hội, những người thực hiện mối quan hệ xã hội với tham chiếu tới vui thú và đau đớn thì đã được bàn tới; bây giờ chúng ta sẽ tiếp tục nói về những người Đúng hoặc Sai, trong ngôn từ cũng như trong hành động và tuyên bố của họ.

Một kẻ Cường điệu được cho là có xu hướng tuyên bố những thứ phản ánh uy tín của hắn ta, cả khi những thứ đó không thuộc về hắn một chút nào và đồng thời ở mức độ lớn hơn sự thực. Trong khi đó một kẻ Dè dặt, ngược lại, khước từ mọi thứ thực sự thuộc về hắn ta hoặc hạ thấp chúng, trong khi đó một người trung đạo thì luôn Trung thực với sự vật sự việc cả trong cuộc sống và ngôn từ, thừa nhận sự tồn tại của điều thực sự thuộc về anh ta và không khiến cho nó lớn hơn hay bé hơn sự thật.

Tất nhiên có thể làm bất cứ điều gì vì một lợi ích nào đó xa hơn hoặc không. Nhưng thông thường, con người nói, làm và sống phù hợp với nhân cách đặc thù của anh ta, trừ khi anh ta đang hành động vì một động cơ đặc biệt nào đó.

Vì sai trái tự bản thân nó thấp kém và đáng trách, trong khi đúng đắn thì cao quý và đáng ca ngợi, nên một người Trung thực (đồng thời là một người trung đạo) thì đáng ca ngợi, và hai kẻ tách rời khỏi sự thật nghiêm ngặt đều đáng trách, đặc biệt là kẻ Cường điệu.

Chúng ta sẽ bàn về những loại, đầu tiên là người Trung thực. Tôi gọi anh ta là Trung thực, bởi vì chúng ta không có ý người đó trung thực trong thỏa thuận hay những vấn đề liên quan tới công bằng hay bất công (điều này thuộc về địa hạt của một phẩm hạnh khác) [1127b], mà là ở những thứ không liên quan tới sự khác biệt nghiêm trọng như thế, kẻ mà chúng ta đang mô tả ở đây là trung thực trong cuộc đời và ngôn từ đơn giản bởi vì anh ta ở trong một trạng thái đạo đức cụ thể.

Và một kẻ như anh ta phải được phán xét là một người tốt, bởi anh ta yêu Sự thật và được chỉ dẫn bởi nó trong mọi vấn đề không tạo sự khác biệt, và càng trung thực hơn khi đối mặt với những vấn đề có tạo ra khác biệt; bởi chắc chắn anh ta coi sai trái là hèn hạ, bởi anh ta tránh xa nó từ bản chất. Một người có nhân cách như vậy thì đáng ca ngợi, thế nhưng anh ta còn thích nghiêng về phía thấp hơn sự thật bởi điều này phù hợp hơn, và bởi vì những sự cường điệu thì rất khó chịu.

Còn kẻ tuyên bố những thứ cao hơn thứ thực sự thuộc về anh ta mà không có bất kỳ một động cơ đặc biệt nào thì là một kẻ hèn hạ, bởi vì hắn ta có được sự vui thú từ sai trái, nhưng hắn ta biểu hiện như một kẻ ngu hơn là một kẻ dối trá. Nhưng nếu một kẻ làm điều này với một động cơ đặc biệt, ví dụ như vì danh dự hay vinh quang, như một kẻ Braggart[1] đã làm chẳng hạn, thì hắn không quá đáng trách, nhưng nếu, trực tiếp hoặc gián tiếp, vì những lợi ích tiền bạc, thì hắn ta càng không thích đáng.

Braggart cường điệu không phải vì quyền lực của anh ta, mà bởi mục đích của anh ta, có nghĩa là, đúng với phẩm hạnh của anh ta, và bởi vì anh ta là một loại người cụ thể; giống như có những kẻ dối trá thích thú sai trái bởi chính sự sai trái trong khi những người khác nói dối vì vinh quang hoặc lợi ích. Những người cường điệu vì vinh quang giả vờ có những phẩm cấp có thể mang tới sự ca ngợi hoặc chúc mừng cao nhất; những người làm điều này vì lợi ích giả định rằng họ có thể khiến hàng xóm thích thú và không bị phát hiện rằng họ không sở hữu những thứ họ cường điệu, giống như những thầy bói hay thầy lang điêu luyện; và tương tự phần đông con người cường điệu theo hướng như vậy, bởi vì những sai trái mà tôi đã nhắc tới nằm ở trong họ.

Người Dè dặt, tức là kẻ hạ thấp chất lượng của bản thân, có vẻ ngoài tế nhị hơn trong nhân cách của họ, bởi vì họ không nói để kiếm lợi mà để tránh sự hào nhoáng. Một đặc tính phổ biến ở những nhân cách như vậy là sự từ chối các quan điểm hiện tại phổ biến, như Socrates thường làm. Nhưng những người không công nhận những thứ nhỏ bé và cả những thứ chất lượng quá rõ ràng, và họ được gọi là Màu mè, thì rất đáng khinh.

Sự Dè dặt này thỉnh thoảng biểu hiện như Cường điệu, ví dụ như khi họ mặc váy Sparta; trên thực tế, cả sự thừa và thiếu quá mức đều là bản chất của Cường điệu. Nhưng những người dè dặt ở mức độ trung bình, và ở những trường hợp mà sự thật không quá hiển nhiên, thì mang lại ấn tượng của một sự tế nhị. Ở đây, chính kẻ Cường điệu (nhân cách tệ nhất) có vẻ như đối ngược với Người Trung thực.

❀ ❀ ❀

[1] Không rõ tại sao từ braggart trong bản dịch của Smith được sử dụng 3 lần. Lần đầu tiên viết thường và được tôi dịch là kẻ khoác lác. Hai lần tiếp theo ở đoạn này thì Smith lại viết hoa nên tôi giữ nguyên Braggart viết hoa như một danh từ riêng.