Giờ thì, việc xác định Vui Thú là gì và mang những đặc điểm nào sẽ trở nên dễ dàng hơn nếu chúng ta quay lại điểm khởi đầu của vấn đề.

Hành động “nhìn” luôn được coi là hoàn thiện trong mọi thời điểm, bởi bản chất của nó không cần được hoàn thiện bởi bất kỳ điều gì diễn ra sau nó.

Điều này tương tự với Vui Thú: bởi nó đã là một tổng thể, như cách người ta vẫn nói; và không thể nào làm cho một Vui Thú trở nên hoàn thiện nhờ vào việc kéo dài thời gian. Và bởi vậy, nó không phải là một Vận Động: bởi mọi Vận Động cần khoảng thời gian và một điểm kết thúc cố định để hoàn thành. Ví dụ, Vận Động xây nhà chỉ hoàn thiện khi người thợ đã hoàn tất mọi dự định, dù là trong toàn bộ thời gian (cần có để hoàn thiện một thiết kế) hoặc một khoảng thời gian nhất định. Tuy nhiên, mọi Vận Động nhỏ trước đó đều thiếu hoàn thiện trong khoảng thời gian của chúng và cũng khác biệt với toàn bộ Vận Động cũng như những Vận Động nhỏ khác. (Ví dụ việc ráp đá là một Vận Động khác biệt với việc chạm khắc cột, và cả hai đều khác việc xây toàn bộ một ngôi đền. Nhưng trong khi việc xây toàn bộ ngôi đền được tính là hoàn thiện bởi nó không còn thiếu sót gì so với kết quả đề ra từ ban đầu, thì việc xây nền hay làm tấm khắc vẫn chưa hoàn thiện và chỉ là Vận Động của một phần).

Như đã nói, chúng có khác biệt và do đó không thể tìm được một Vận Động hoàn thiện và trọn vẹn trong bất kỳ thời gian nào được lựa chọn, mà nếu có, chỉ là trong toàn bộ thời gian cần thiết.

Vận Động đi bộ và những trường hợp khác cũng vậy. Nếu coi chuyển động là một Vận Động, đi từ nơi này qua nơi khác, vậy thì nó cũng bao gồm nhiều kiểu khác nhau: bay, bò, chạy và nhiều nữa. Không chỉ vậy, riêng đi bộ cũng chia làm nhiều loại: “từ đâu tới” và “tới đâu” không hề giống nhau dù xét trong cả quá trình đi bộ hay trong một phần của quá trình. Việc vượt qua vạch này cũng khác việc vượt qua một vạch khác, bởi một người không chỉ vượt qua một vạch đơn thuần mà là vượt qua một vạch ở vị trí định sẵn, [1174b] mỗi vạch lại nằm ở một vị trí khác nhau.

Chúng ta đã bàn về Vận Động một cách chính xác trong một tác phẩm khác. Do vậy, ta có thể cho rằng nó không thể hoàn thiện xét trong bất kỳ một thời điểm nào; và phần lớn các biến động khác nhau đều không hoàn thiện và có những hình thức khác biệt bởi việc “từ đâu tới” và “tới đâu”.

Nhưng toàn bộ bản chất của Vui Thú là sự hoàn thiện dù trong bất kỳ thời điểm nào: rõ ràng Vui Thú không phải là một Vận Động, Vui Thú thuộc về một dạng trọn vẹn và hoàn chỉnh. Điều này cũng xuất phát từ việc không thể ở trong một quá trình mà không tốn thời gian, trong khi đó sự cảm nhận Vui Thú thì có thể, bởi những điều xảy ra trong hiện tại có thể được coi là trọn vẹn.

Từ những suy luận này, có thể thấy rõ rằng việc coi Vui Thú là một Vận Động hoặc một sự Khởi Tạo là không chính xác, bởi những khái niệm này chỉ có thể áp dụng với những hiện tượng có thể chia tách và không trọn vẹn. Ví dụ, trong hành động “nhìn” không bao gồm sự Chuyển Hóa, cũng không bao gồm các điểm mốc hay đơn vị nào, không bao gồm bất kỳ Vận Động hay sự Khởi Tạo nào. Vui Thú cũng vậy, bởi như chúng ta có thể nói, nó đã hoàn thiện rồi.

Vì mỗi Năng Lực Tri Giác đều hoạt động dựa trên một Đối Tượng tương ứng với nó, và mỗi Tri Giác ở trạng thái tốt đều dựa trên sự xuất sắc của mỗi Đối Tượng trong phạm vi của nó (vì sự Hoạt Động Hoàn Hảo đều giống như những gì đã được mô tả, và chúng ta cũng không tạo ra thêm những câu hỏi bằng việc nói rằng “Tri Giác” hoạt động, thay vì “đối tượng nơi tri giác trú ngụ”). Trường hợp Hoạt Động tốt nhất là khi tri giác ở trạng thái tốt nhất và dựa trên Đối Tượng tốt nhất tương ứng với nó. Điều này trở nên hoàn hảo và đáng hài lòng nhất khi: mỗi Vui Thú đều đi kèm với một Năng Lực Tri Giác và một cách thức tương tự đối với mọi hoạt động tri thức và phán đoán. Điều vui thú nhất cũng là điều hoàn hảo nhất, và điều hoàn hảo nhất chính là Hoạt Động của năng lực tri giác dựa trên Đối Tượng tốt nhất trong phạm vi của nó.

Và Vui Thú làm cho Hoạt Động trở nên hoàn hảo, nhưng bằng một cách khác đối với Năng Lực và Đối Tượng của Nhận Thức. Cũng giống như việc sức khoẻ và thầy thuốc đều tạo ra trạng thái khoẻ mạnh nhưng lại theo những cách thức khác nhau.

Và việc Vui Thú xuất hiện dựa trên thực hiện tất cả Năng Lực Tri Giác là rõ ràng, như chúng ta vẫn thường nói rằng việc nhìn và nghe thật dễ chịu; điều này đặc biệt đúng khi Năng Lực ở trạng thái ưu tú nhất và hoạt động dựa trên một Đối Tượng ưu tú. Khi đó, Vui Thú sẽ luôn hiện diện, bởi đã có đủ cả tác nhân và đối tượng của hành động.

Hơn nữa, Vui Thú làm Hoạt Động trở nên hoàn hảo không phải như trạng thái vốn có mà giống như một cái kết đột ngột, tương tự như cách mà con người nở rộ trong những tháng năm đẹp nhất. Do đó, khi Đối Tượng của Trí Tuệ hoặc Nhận Thức Tri Giác vẫn hoạt động như vốn có và Năng Lực nhận thức hoặc hiểu rõ được Đối Tượng cũng vậy, sẽ luôn có Vui Thú trong Hoạt Động: [1175a] vì khi có cả nhân tố chủ động và bị động, vừa giống nhau vừa liên quan đến nhau, kết quả tương tự sẽ tới một cách tự nhiên.

Vậy tại sao không có ai liên tục cảm nhận được Vui Thú? Không phải bởi con người dần hao kiệt, mà bởi con người không thể nỗ lực một cách không ngừng nghỉ, và do đó, tất nhiên, Vui Thú sẽ không xuất hiện, bởi vì nó chỉ tới sau khi thực hiện Hoạt Động. Tương tự, giống như một điều mang lại niềm vui lúc đầu, nhưng dần dần không như vậy nữa. Khi bắt đầu, tâm trí được vận hành và hoạt động trên các Đối Tượng này với một sự tập trung tuyệt đối như thể khi nhìn chằm chằm vào một thứ; nhưng sau đó Hoạt động không còn giống như khi chúng ta bắt đầu nữa, và khi đó, Vui Thú cũng giảm sút.

Một người có thể kết luận rằng mọi người đều hướng tới Vui Thú, bởi tất cả đều hướng đến như vậy trong Cuộc Đời và Cuộc Đời là một Hoạt Động. Mọi người chỉ làm những điều mà anh ta yêu thích nhất. Ví dụ như người nhạc sĩ hoạt động bằng khả năng cảm thụ âm nhạc; một học giả hoạt động bằng trí tuệ với những câu hỏi đầy suy tư,… Vui Thú làm cho Hoạt Động trở nên hoàn hảo, và do đó làm cho cả Cuộc Đời, điều mà tất cả đều khao khát, cũng trở nên hoàn hảo. Bởi vậy chẳng có gì khó hiểu khi ai cũng tìm kiếm Vui Thú, bởi nó làm hoàn thiện Cuộc Đời của mỗi người, điều mà tất cả đều hướng đến. (Chúng ta sẽ bỏ qua câu hỏi liệu nên chọn Cuộc Đời vì Vui Thú hay chọn Vui Thú vì Cuộc Đời; bởi cả hai đều gắn kết chặt chẽ và không thể tách rời. Nếu không có Hoạt Động, sẽ không nảy sinh Vui Thú và ngược lại, Vui Thú cũng sẽ làm cho Hoạt Động trở nên hoàn thiện.)

V

Đây là một trong những lý do khiến Vui Thú được cho là có những loại khác nhau, bởi chúng ta cho rằng những thứ có nhiều loại khác nhau phải được hoàn thiện bằng những thứ khác nhau. Một ví dụ hiển nhiên đó là trong sản xuất của Tự Nhiên và của Nghệ Thuật, như động vật, cây cối, tranh vẽ, tượng điêu khắc, nhà cửa, nội thất. Do đó chúng ta cho rằng Hoạt Động thuộc về những loại khác nhau phải được hoàn thiện bởi những thứ khác nhau. Vì Hoạt Động Tri Thức được coi là khác biệt với những Hoạt Động thuộc về Cảm Quan, vậy thì Vui Thú hoàn thiện chúng cũng phải khác biệt một cách tương ứng.

Điều này cũng được thể hiện trong mối quan hệ tồn tại mật thiết giữa mỗi Vui Thú và loại hình Hoạt Động mà nó hoàn thiện. Có nghĩa là, Vui Thú phù hợp với một loại hình Hoạt Động sẽ kích thích loại hình Hoạt Động đó; vì những người hoạt động với Vui Thú sàng lọc mọi thứ rõ ràng hơn và thực hiện với một sự tỉ mỉ cao hơn. Ví dụ như những nhà hình học tìm thấy Vui Thú trong bộ môn hình học sẽ nắm bắt được những điểm cụ thể một cách toàn diện hơn. Những người yêu thích âm nhạc, những kiến trúc sư, hay ai cũng vậy, đều phát triển hơn trong lĩnh vực mà họ theo đuổi vì họ tìm thấy Vui Thú trong đó. Do đó, Vui Thú hỗ trợ sự phát triển của Hoạt Động, và những điều hỗ trợ sự phát triển sẽ được coi là phù hợp và gắn liền với chúng. Những điều phù hợp và gắn liền với những thứ có sự khác biệt thì giữa bản thân chúng cũng có sự khác biệt.

[1175b] Điều này được chứng minh rõ ràng hơn nữa khi Vui Thú nảy sinh từ một loại hình Hoạt Động làm cản trở một loại hình khác. Ví dụ, một người ưa thích chơi sáo chẳng thể nào còn để tâm tới một cuộc chuyện trò khi họ đã bắt gặp một tiếng sáo vang lên; bởi họ cảm nhận Vui Thú từ chơi sáo lớn hơn so với Hoạt Động mà họ đang tham gia. Nói cách khác, Vui Thú trong việc chơi sáo đã huỷ hoại Hoạt Động trò chuyện hay giao tiếp. Điều tương tự cũng xảy ra trong nhiều trường hợp khác, khi một người đang tham gia vào hai hình thức cùng một lúc: Vui Thú giữa các Hoạt Động đối kháng lẫn nhau, và, nếu sự chênh lệch trong Vui Thú đủ lớn, nó sẽ ngày càng tăng lên cho đến lúc một người thậm chí sẵn sàng dừng hẳn hoạt động này để tập trung cho hoạt động kia.

Đây là lý do mà khi chúng ta đang hài lòng với một điều gì đó, chúng ta không làm bất kỳ điều gì khác, còn khi chúng ta mới chỉ hơi hài lòng với một công việc, chúng ta có thể sẵn sàng đi tìm một công việc khác. Ví dụ như những người trong rạp hát sẽ ăn đồ ngọt nhiều hơn nếu buổi buổi diễn trở nên nhàm chán.

Khi đó Vui Thú phù hợp và cụ thể sẽ mang tới sự chính xác cho

Hoạt Động, giúp chúng trở nên bền bỉ và tốt hơn. Trong khi đó, một Vui Thú xa lạ sẽ làm chúng tệ đi. Rõ ràng, giữa hai ví dụ này có một sự khác biệt lớn. Thực ra, một Vui Thú xa lạ với một hình thức Hoạt Động cũng không khác gì một Khổ Đau vốn có thể huỷ hoại Hoạt Động đó. Một người ghét viết lách hay tính toán sẽ không viết hoặc tính, bởi khi đó sự Hoạt Động sẽ gắn liền với Khổ Đau. Như vậy, hiệu ứng đối lập được tạo ra khi Hoạt Động, dựa trên Vui Thú hay Khổ Đau tương ứng vốn nảy sinh từ quá trình hoạt động, đứng độc lập khỏi những yếu tố tác động khác. Như chúng ta đã nói, một Vui Thú xa lạ với Hoạt Động sẽ tạo ra một hiệu ứng tương tự như nỗi Khổ Đau tương ứng và phá huỷ Hoạt Động đó, chỉ là theo một cách khác nhau mà thôi.

Như vậy, các loại hình Hoạt Động khác nhau ở tính tốt hay tính xấu, một số đáng lựa chọn, một số bị phòng tránh và một số vốn trung lập. Vui Thú cũng vậy, mỗi hình thức Hoạt Động lại tương ứng với một Vui Thú riêng. Tất nhiên Vui Thú tương ứng với loại hình Hoạt Động tốt cũng sẽ tốt và ngược lại. Ngay cả sự khát khao hướng tới những điều cao quý cũng đáng được ngợi ca, còn hướng tới sự nhơ nhuốc thì đáng bị chê trách.

Hơn nữa, Vui Thú nảy sinh trong khi Hoạt Động có sự gắn kết lớn hơn cả sự khát khao. Trong khi sự khát khao có sự phân biệt về cả thời gian và bản chất, Vui Thú lại gắn bó với Hoạt Động. Sự gắn bó này khiến chúng ta băn khoăn liệu Hoạt Động và Vui Thú có giống nhau không. Nhưng Vui Thú không giống như một Hoạt Động Trí Tuệ hay Năng Lực Tri Giác, bởi điều đó sẽ thật vô lý; nhưng quả là nó tạo ra cảm giác rằng chúng giống nhau bởi chúng không thể tách biệt khỏi nhau.

[1176a] Bởi Hoạt Động có sự khác biệt về hình thức, Vui Thú của chúng cũng vậy. Nhìn khác biệt với Sờ ở sự thuần khiết và Nghe, Ngửi cũng khác với Nếm; do đó, Vui Thú của chúng cũng vậy. Vui Thú tới từ trí tuệ khác biệt với từ giác quan, và những loại thuộc về trí tuệ và giác quan cũng khác lẫn nhau.

Mỗi loại động vật cũng được coi là có một Vui Thú và một hình thức Hoạt Động phù hợp với chúng; tức là Vui Thú tương ứng với một hình thức Hoạt Động. Điều này sẽ hợp lý hơn khi chúng ta nhìn vào từng trường hợp. Ngựa, chó và người đều có những Vui Thú khác nhau, như Heraclitus nói, con lừa thì hẳn sẽ ưa cỏ khô hơn cả vàng ròng, hay nói cách khác, cỏ khô sẽ mang lại nhiều Vui Thú cho một con lừa hơn là vàng. Vậy nên các loại động vật khác nhau cũng có Vui Thú khác nhau, còn những loại giống nhau, chúng ta có thể cho rằng, sẽ không có sự khác biệt.

Tuy nhiên, loài người lại chứa những sự khác biệt đáng kể. Điều mang lại Vui Thú cho người này lại có thể mang tới khổ đau cho một người khác, trong khi một điều đầy đau đớn với người này lại có thể được người khác ưa thích. Ví dụ như đồ ngọt: một người sẽ có những cảm nhận khác nhau về nó khi ốm đau và khi khoẻ mạnh, cũng như một người khi khoẻ và khi yếu sẽ có những cảm nhận khác nhau về độ ấm. Điều tương tự cũng xảy ra với những trường hợp khác.

Dẫu vậy, trong những trường hợp này, có vẻ như những gì xảy ra có thể đúng với người tốt. Và nếu đúng vậy, thì Phẩm hạnh và người tốt chính là chuẩn mực. Khi đó Vui Thú thực thụ chính là những gì mang lại niềm vui cho anh ta, và những gì mang lại Vui Thú sẽ là điều anh ta tận hưởng. Nhưng nếu điều không mang lại Vui Thú cho anh ta lại mang lại Vui Thú một ai đó khác thì cũng không có gì lạ, bởi một người có thể trở nên suy đồi. Và những Vui Thú còn bị nghi ngờ không nên được coi là Vui Thú thực thụ, ngoại trừ đối với những người đã bị suy đồi.

Dĩ nhiên, có thể cho rằng những thứ mà tất cả đều cho là đáng coi khinh không phải là Vui Thú, trừ những kẻ bị suy đồi. Nhưng trong những thứ được coi là tốt, điều gì đáng là “Vui Thú của con người”? Liệu câu trả lời có rõ ràng hơn khi xét tới các hình thức Hoạt Động, điều mà Vui Thú luôn đi cùng?

Nếu có một hoặc một vài hình thức Hoạt Động thuộc về một người hoàn hảo và được ban phước lành, Vui Thú làm hoàn thiện những hình thức này phải được coi là Vui Thú của con người. Những thứ khác sẽ bị coi là thứ cấp hoặc thuộc các cấp độ khác nhau dựa vào loại hình Hoạt Động tương ứng với loại hình được cho là tốt nhất.