Vấn đề được thảo luận tiếp theo là liệu có một nhân cách được gọi tên bằng khái niệm “Thiếu Tự Chủ” hay không, hay tất cả những người Thiếu Tự Chủ thì được mô tả bằng cùng một cách nào đó, khi xem xét tới một vấn đề cụ thể; và, nếu có một nhân cách như vậy, thì nội hàm của anh ta là gì.

Đầu tiên, sự vui thú và khổ đau là nội hàm của những người Tự Chủ và Kiên Cường, và cả những người Thiếu Tự Chủ và Nhu Nhược, rõ ràng là như vậy.

Hơn nữa, những thứ tạo ra vui thú hoặc là điều thiết yếu, hoặc là điều tùy chọn nhưng người ta có thể sở hữu chúng quá nhiều. Những gì thuộc về thể xác và đem lại vui thú đều cần thiết; và tôi gọi những thứ đó liên quan đến thực phẩm và những sự thèm thuồng thô thiển khác, nói ngắn gọn là những thứ thuộc thân xác, như chúng ta giả thiết chúng là nội hàm của sự thiếu vắng Tự Chủ và Hoàn Toàn Tự Chủ.

Nhóm đối tượng còn lại không phải thiết yếu, mà là những thứ có thể lựa chọn; ý tôi là, chẳng hạn, chiến thắng, danh dự, của cải và những thứ tốt hoặc dễ chịu khác tương tự. Và những người thích thú một cách quá mức những thứ như vậy trái với nguyên lý Lý Trí Đúng nằm trong lồng ngực của họ, chúng ta sẽ không gọi họ là những kẻ Thiếu Tự Chủ một cách đơn thuần, mà phải bổ sung thêm thông tin ở khía cạnh nào, như tiền bạc, hoặc của cải, hoặc danh dự, hoặc sự tức giận; bởi vì chúng ta coi chúng là những nhân cách khác nhau và ta chỉ gọi chúng như vậy bởi một sự tương đồng nào đó (như khi chúng ta thêm vào tên của một người cụm “người chiến thắng trong các trò chơi Olympic”, sự mô tả anh ta là Người chỉ khác chút xíu với sự mô tả anh ta như Người đã giành chiến thắng trong các trò chơi Olympic, nhưng vẫn có sự khác biệt). Và một bằng chứng về sự khác biệt thực sự [1148a] giữa những người được gọi tên như vậy nhưng có bổ sung thông tin cụ thể và những người được gọi một cách đơn thuần nằm ở chỗ, rằng người ta trách phạt người Thiếu Tự Chủ, không phải như một lỗi mà còn là một sự đồi bại, hoặc toàn bộ hoặc một phần; nhưng không có một trường hợp Thiếu Tự Chủ nhưng có thêm thông tin về khía cạnh cụ thể nào bị trách phạt cả.

Nhưng trong số những người có các thú vui thể xác là nội hàm của họ, mà như chúng ta nói cũng là nội hàm của người Hoàn Toàn Tự Chủ và kẻ đã mất toàn bộ Tự Chủ, kẻ nào theo đuổi những vui thú ấy một cách thái quá trong khi lảng tránh những khổ đau (như đói và khát, nóng và lạnh, và mọi thứ liên quan đến xúc giác và vị giác), không phải từ sự lựa chọn đạo đức mà là bất chấp sự lựa chọn đạo đức và quan điểm trí tuệ của anh ta, thì được gọi một cách đơn thuần là “một người Thiếu Tự Chủ”, không đi kèm với bất kỳ nội hàm cụ thể nào.

Và một bằng chứng cho việc khái niệm này được áp dụng là bởi khái niệm tương tự “Nhu Nhược” được sử dụng đối với những thú vui này mà không phải những thú vui khác. Và vì lý do này, chúng ta đã xếp vào cùng một hạng bậc: một người đàn ông Thiếu Tự Chủ với một người đã mất hoàn toàn Tự Chủ, và người đàn ông có Tự Chủ cùng nhóm với người Hoàn Toàn Tự Chủ; chứ không phải bất kỳ nhân cách nào khác, bởi vì nhóm trước có cùng những sự vui thú và khổ đau cho nội hàm của họ: nhưng mặc dù có cùng nội hàm, họ lại không liên hệ đến nó theo cùng một cách thức, mà hai trong số họ hành động theo lựa chọn đạo đức, hai người còn lại thì không. Và do đó, khi theo đuổi những vui thú quá mức và trốn tránh những khổ đau vừa phải, kẻ không có hoặc có rất ít ham muốn dễ đầu hàng cảm xúc mạnh hơn so với kẻ có ham muốn rất mạnh: bởi vì người thứ nhất sẽ làm gì nếu anh ta có thêm sự kích thích của ham muốn tuổi trẻ và nỗi đau dữ dội gây ra bởi việc thèm muốn những sự vui thú mà chúng ta đã gọi là thiết yếu?

Vậy thì, trong số những sự ham muốn và vui thú, có một số loại tốt đẹp và đáng tôn vinh (vì những thứ dễ chịu thường được chia ra, như chúng ta đã bàn trước đây, thành những đối tượng nên lựa chọn, những đối tượng nên tránh, và những gì trung lập, ví dụ như tiền bạc, lợi ích, danh dự, thắng lợi); đối với tất cả những ham muốn thuộc nhóm trung lập, người ta bị trách phạt không phải vì bị ảnh hưởng hay thèm khát và yêu thích chúng, mà bởi sự thái quá trong những cảm xúc này.

Và vì vậy, bất cứ ai bất chấp Lý Trí và bị làm chủ bởi, hoặc nói cách khác là theo đuổi những thứ dù có bản chất cao quý và tốt đẹp đều bị lên án; chẳng hạn những người coi trọng danh dự, hay con cái hoặc cha mẹ của họ hơn mức cần thiết; mặc dù đó đều là những mục tiêu tốt đẹp và người ta thường được tán thưởng vì quan tâm đến chúng; ở đây ta vẫn thấy một sự thái quá có thể xuất hiện; chẳng hạn, ví dụ như Niobe[1], dám khiêu chiến với các vị thần, hoặc một kẻ yêu bố mình như Satyrus[2], người được đặt cho biệt danh là “philopater” (tức người yêu bố mình) [1148b], bởi vì hắn ta được cho là rất khờ dại về người bố. Do đó, không có sự suy đồi trong những ham muốn hay yêu thích này, vì lý do đã nói ở trên, rằng chúng đều là những thứ tự thân đáng được lựa chọn, nhưng sự thái quá đối với chúng là sai và đáng lên án: và tương tự không có Thiếu Tự Chủ đối với những điều này; đó không chỉ đơn thuần là một điều nên tránh mà còn đáng trách phạt.

Nhưng vì sự giống nhau của ảnh hưởng đối với sự Thiếu Tự Chủ, khái niệm này được sử dụng với sự bổ sung của một nội hàm cụ thể nào đó trong từng trường hợp, giống như người ta vẫn gọi một người là một thầy thuốc tồi, hoặc một diễn viên tồi, họ không đơn thuần gọi anh ta chỉ bằng một chữ tồi. Vì sau đó, trong những trường hợp này, chúng ta không áp dụng khái niệm Thiếu Tự Chủ một cách đơn giản vì mỗi trạng thái không phải là một tật xấu mà chỉ giống tật xấu như trong phép so sánh tương đối, vì vậy rõ ràng là đối với Thiếu Tự Chủ và Tự Chủ, chúng ta phải giới hạn những tên gọi cho những trạng thái này với cùng nội hàm với Thiếu Hoàn Toàn Tự Chủ và Hoàn Toàn Tự Chủ, và chúng ta chỉ áp dụng nó cho trường hợp tức giận chỉ vì chúng có vẻ giống nhau: vì lý do ấy, bằng một sự bổ sung, chúng ta gọi một người là Thiếu Tự Chủ khi nói về sự tức giận, danh dự hoặc lợi ích.

V

Vì có một số điều vốn dễ chịu, bao gồm hai loại: những thứ dễ chịu tự nhiên, và những thứ dễ chịu tương đối tùy thuộc vào từng loài động vật hay con người cụ thể; vì vậy, có những thứ khác không dễ chịu tự nhiên mà do bị tổn thương, hoặc thói quen, hoặc do khiếu thẩm mỹ ban đầu đã bị suy đồi; và người ta có thể quan sát các trạng thái đạo đức tương tự như những gì chúng ta đã nói, có cùng những thể loại này tương ứng với nội hàm của chúng.

Ý tôi là người Thú Tính, như trong trường hợp của người đàn bà, như người ta vẫn nói, xé xác phụ nữ có con và ăn bào thai; hoặc sở thích được tìm thấy ở các bộ lạc man rợ giáp ranh với Pontus[3], một số kẻ thích thịt sống và một số kẻ ăn thịt người, và một số trao đổi con cái của họ làm thức ăn trong những bữa tiệc tùng; hoặc những gì người ta vẫn nói về Phalaris. Đây là những trường hợp của các trạng thái Thú Tính, diễn ra ở một số người do bệnh tật hoặc sự điên rồ; lấy ví dụ, một kẻ đã giết và ăn thịt mẹ anh ta, hoặc kẻ đã ăn gan của người hầu. Cũng có các trường hợp gây ra bởi bệnh tật hoặc do tập quán, là nhổ tóc, hoặc ăn móng tay, hoặc ăn than và đất. Giờ đây, dù đâu vốn là nguyên nhân thực sự, sẽ chẳng ai gọi những người này là Thiếu Tự Chủ,... và tương tự như vậy, cũng không gọi những kẻ bệnh hoạn do tập quán là Thiếu Tự Chủ.

[1149a] Rõ ràng việc có bất kỳ khuynh hướng nào trong số này là một điều gì xa lạ với thứ được coi là Đồi Bại, giống như Thú Tính vậy: và khi một người sở hữu chúng thì việc anh ta làm chủ chúng hẳn không phải là Tự Chủ, và cũng không thể nói là anh ta bị làm chủ bởi sự Thiếu Tự Chủ theo một nghĩa phù hợp, chỉ là trông có vẻ giống như vậy mà thôi; giống như chúng ta có thể nói một người phẫn nộ một cách không thể kiểm soát thiếu Tự Chủ về sự tức giận chứ không đơn thuần chỉ là mất đi Tự Chủ. Bởi vì tất cả sự điên rồ, hèn nhát, thiếu Tự Chủ, hoặc dễ cáu kỉnh, nếu trở nên thái quá đều là Thú Tính hoặc bệnh hoạn. Một người, chẳng hạn như, vốn sợ hãi tất cả mọi thứ, ngay cả một con chuột cũng có thể khiến anh ta bối rối, là đồ hèn nhát theo kiểu Thú Tính; lại có người, vì lý do bệnh tật, sợ một con mèo; và những kẻ ngốc, những người thiếu hẳn Lý Trí và chỉ sống bằng Cảm Quan cũng là Thú Tính, cũng như một số bộ lạc của những kẻ man rợ xa xôi, trong khi những người khác vì lý do bệnh tật, động kinh hoặc cuồng loạn, đang ở trong tình trạng bệnh hoạn.

Vì vậy, trong những khuynh hướng này, đôi khi một người có thể

có một khuynh hướng song không bị nó điều khiển: ý tôi là, giả sử rằng Phalaris[4] kiềm chế được ham muốn ăn thịt trẻ em ghê tởm của hắn, hoặc hắn ta có thể để ham muốn ấy ngự trị. Khi đó Đồi Bại nếu thuộc về bản chất con người thì được gọi một cách đơn giản là Đồi Bại; trong khi trường hợp khác được gọi với sự bổ sung những tính từ “thú tính” hoặc “bệnh hoạn”, chứ không đơn thuần là Đồi Bại; vì vậy rõ ràng có sự Thiếu Tự Chủ mang tính Thú Tính và Bệnh Hoạn, nhưng khi đứng một mình, Thiếu Tự Chủ ám chỉ bản chất thiếu vắng hoàn toàn Tự Chủ, như đã thấy ở Con Người.

❀ ❀ ❀

[1] Niobe: Nhân vật trong thần thoại Hy Lạp. Cô là con gái của Tantalus (vua Sipylus ở Lydia) và là vợ của Vua Amphion of Thebes. Cô có sáu người con trai và sáu người con gái, tất cả đều xinh đẹp. Tự hào về những đứa con của mình, Niobe đã kiêu ngạo và cho rằng cô hơn hẳn nữ thần Leto, người chỉ có hai người con là Artemis và Apollo. Vì sự kiêu ngạo này của Niobe, sáu người con trai và sáu người con gái của cô đều bị thần Apollo và thần Artemis giết chết.

[2] Satyrus: Còn được biết đến với cái tên Satyr. Trong thần thoại Hy Lạp, Satyr là chủng loài nửa người, nửa dê, có mối liên hệ mật thiết với thần Dionysus. Các Satyr yêu thích uống rượu, nhảy múa và quan hệ tình dục với phụ nữ.

[3] Pontus: tên một khu vực thuộc bờ phía nam của Biển Đen.

[4] Phalaris (sinh khoảng năm 570 TCN – mất khoảng năm 554 TCN) là một bạo chúa của Akragas ở khu vực Sicily. Phalaris nổi tiếng vì sự tàn ác quá mức của mình. Một trong số những tội ác tàn bạo của ông ta là ăn thịt trẻ sơ sinh.