Vậy thì, con người có luôn suy tính cẩn thận về mọi thứ hay không, và có phải mọi thứ đều là đối tượng của sự Suy tính cẩn thận, hoặc liệu có những vấn đề nào đó mà không hề có chút nào Suy tính cẩn thận? (Cũng có thể hiểu là cách nói rằng “đối tượng của sự Suy tính cẩn thận” thì có nghĩa đó là việc mà một người có đủ nhận thức sẽ suy tính về nó, chứ không phải một kẻ ngu ngốc hay điên rồ nào có thể làm được.)

Và con người chẳng bao giờ suy tính cẩn thận đối với những thứ vĩnh cữu; ví dụ như vũ trụ, hoặc về việc đường chéo và cạnh của một hình vuông thì không tỷ lệ thuận với nhau.

Cũng chẳng phải là những thứ luôn vận động nhưng theo cách lặp đi lặp lại vì bản chất hoặc vì cần thiết hoặc từ nguyên nhân nào đó khác, ví dụ như ngày Hạ Chí – Đông Chí hoặc mặt trời mọc.

Cũng chẳng phải những thứ biến thiên, như hạn hán và mưa; hay những vấn đề may mắn như tìm thấy kho báu.

Thậm chí cũng chẳng phải tất cả những vấn đề của con người; không một người Lacedæmonian[1] nào lại suy tính cẩn thận về hành xử tốt nhất mà chính quyền Scythian có thể áp dụng; bởi vì trong những trường hợp đó chúng ta chẳng có chút quyền lực nào đối với kết quả của hành động cả.

Nhưng chúng ta suy tính cẩn thận khi xem xét các vấn đề thực tiễn nằm trong năng lực của bản thân chúng ta (tức là những gì còn lại sau tất cả phép loại trừ mà chúng ta đã làm).

Tôi đã áp dụng sự phân chia này bởi vì nguyên nhân có vẻ như được phân chia thành bản chất, sự cần thiết, cơ hội, và thêm nữa là trí tuệ, và mọi sức mạnh con người.

Và con người nói chung suy tính cẩn thận về điều con người thường có thể gây được ảnh hưởng, do đó các cá nhân suy tính cẩn thận về những điều thực tiễn theo cách có thể được tác động bởi chính phương pháp của họ.

[1112b] Một lần nữa, chúng ta không suy tính cẩn thận khi xem xét nghệ thuật hoặc khoa học vì sự chính xác và độc lập: bởi vì, ví dụ, về các ký tự, chúng ta biết chắc chắn cách chúng được hình thành như thế nào; nhưng chúng ta suy tính cẩn thận về tất cả những thứ được làm theo cách của chính chúng ta, nhưng không biến thiên theo cùng một cách; ví dụ, về vấn đề chữa bệnh, hoặc về cách thức kiếm tiền; và một lần nữa, chúng ta suy tính cẩn thận về điều khiển tàu thủy hơn là tập thể thao, bởi vì điều khiển tàu thủy khó thực hiện một cách chính xác hơn; nghệ thuật thì được chúng ta suy tính cẩn thận hơn khoa học vì chúng ta thường có nhiều hoài nghi về biểu diễn nghệ thuật hơn.

Thế thì sự Suy tính cẩn thận xảy ra khi những vấn đề hoạt động dưới luật lệ thông thường nhưng vẫn không chắc chắn cách thức chúng sẽ diễn tiến trong bất kỳ một trường hợp nào, nghĩa là ở trong đó có một vài tính vô định; và đối với những vấn đề lớn lao chúng ta thường hợp tác với người khác để tham khảo ý kiến, không tin vào năng lực của chúng ta trong việc xử lý chúng một mình.

Thêm nữa, chúng ta suy tính cẩn thận không phải về Mục Đích, mà về Cách thức đạt Mục Đích. Không một thầy thuốc nào, ví dụ, có thể suy tính cẩn thận liệu ông ta có thể chữa trị được hay không, hoặc một nhà hùng biện trong khả năng thuyết phục người khác, hoặc một chính trị gia trong việc liệu ông ta có thể tạo ra một hiến pháp tốt hay không, hoặc trên thực tế là bất kỳ ai trong mọi chức năng có thể đạt được Mục Đích của anh ta hay không; nhưng với một Mục Đích cụ thể nào đó họ cần xem xét bằng cách nào và thông qua phương tiện nào để có thể đạt được: nếu có một lựa chọn phương tiện, họ sẽ xem xét thêm cái gì dễ nhất và đáng tin nhất; hoặc nếu chỉ có một cách thức để hoàn thiện mục tiêu đó, thế thì bằng cách nào để thông qua cách thức này, và sau đó thông qua cái gì, cho đến khi họ đi tới cái nguyên nhân đầu tiên; và điều này chính là thứ cần tìm kiếm cuối cùng; bởi vì một người tham gia vào quá trình suy tính cẩn thận có vẻ như đang tìm kiếm và phân tích, giống như một con người, cách thức giải quyết một vấn đề, phân tích các số liệu được trao cho anh ta. Và rõ ràng không phải tất cả các tìm kiếm đều là Suy tính cẩn thận, nhưng mọi Suy tính cẩn thận thì là một tìm kiếm, và bước cuối cùng trong chuỗi phân tích là bước đầu tiên trong quá trình xây dựng. Và nếu trong quá trình tìm kiếm con người chạm trán với một sự bất khả thi, họ sẽ từ bỏ; nếu tiền bạc, ví dụ, là cần thiết, nhưng không thể có được: nhưng nếu vấn đề có vẻ khả thi thì họ sẽ cố gắng đạt được nó.

Và khi dùng từ “khả thi” tôi muốn nói rằng điều gì có thể thực hiện được thông qua chính phương pháp của chúng ta (tất nhiên có thể được thực hiện bởi bạn bè chúng ta thì cũng có thể xem là bằng phương pháp của chúng ta, bởi vì nguồn gốc vẫn là từ chúng ta mà ra). Và đối tượng của tìm kiếm thi thoảng là các phương tiện cần thiết, thi thoảng là phương pháp sử dụng chúng; và tương tự trong những tìm kiếm còn lại thì thỉnh thoảng thông qua cái gì, và thỉnh thoảng là bằng cách nào và thông qua cái gì.

Do đó có vẻ như, đã từng được phát biểu, rằng Con người là nguồn gốc của mọi hành động của anh ta; và Suy tính cẩn thận đối với đối tượng của nó dù được thực hiện bằng cách nào thì cũng thông qua phương tiện của chính anh ta, và các hành động thì đang nhằm tới những điều khác; và nếu thế thì không phải Mục Đích, mà Cách thức đạt Mục Đích mới là thứ Suy tính cẩn thận đang phục vụ.

[1113a] Và một lần nữa, Suy tính cẩn thận cũng không phục vụ các vấn đề tiểu tiết, ví dụ như liệu cái thứ trước mặt tôi là bánh mì đã được nướng đúng cách hay chưa; bởi vì chúng thuộc vào địa hạt của giác quan; và nếu con người luôn luôn suy tính cẩn thận trong mọi thứ, anh ta có thể đi mãi không có điểm dừng.

Thêm nữa, đối tượng của Suy tính cẩn thận và Lựa chọn Đạo đức là giống nhau; nhưng đối tượng của Lựa chọn Đạo đức sau đó đứng tách ra và xác định, bởi vì đối tượng của Lựa chọn Đạo đức được biết tới sau quá trình Suy tính cẩn thận đã lựa chọn được cái tạo ra sự ưa thích hơn: vì mỗi người sẽ dừng kiếm tìm cách thức anh ta làm một việc gì đó khi anh ta xác định bản thân là nguồn gốc gây ra hành động, nghĩa là anh ta đưa ra nguyên tắc cai quản, bởi vì đây chính là thứ đưa ra sự lựa chọn. Một minh họa tốt về điều này được cung cấp bởi các bản hiến pháp cổ đại mà Homer đã tham khảo, trong đó các vị Vua thường tuyên bố với thường dân của mình về những điều họ đã lựa chọn có suy tính cẩn thận trước đó.

Bởi giờ đây chúng ta đã biết đối tượng của Lựa chọn Đạo đức là một cái gì đó ở trong chính sức mạnh của chúng ta, là đối tượng của sự suy tính cẩn thận và sự hiểu thấu Ý muốn, Lựa chọn Đạo đức phải là “một sự tìm kiếm điều gì đó thuộc giới hạn sức mạnh của bản thân chúng ta sau khi đã Suy tính cẩn thận” bởi vì sau khi suy tính cẩn thận chúng ta mới quyết định, và sau đó Ý muốn của chúng ta nắm lấy dựa theo kết quả của sự suy tính cẩn thận.

Hãy tạm xem phác thảo bản chất và đối tượng của Lựa chọn Đạo đức là “Cách thức đạt Mục Đích”.

❀ ❀ ❀

[1] Tức người Sparta.