Tiếp theo chúng ta sẽ bàn về sự Kỳ vĩ, một phẩm hạnh được cho là giống với sự hào phóng, với nội hàm là Tài sản; nhưng nó không mở rộng ra toàn bộ giao dịch liên quan tới tài sản, mà chỉ áp dụng cho những đối tượng đắt đỏ, và trong những trường hợp vượt xa khỏi hào phóng ở quy mô, bởi nó liên quan tới chi tiêu ở quy mô lớn: tất nhiên khái niệm này mang tính tương đối, ý tôi là, chi phí để trang bị và vận hành một thuyền chiến cỡ lớn không giống như việc tổ chức một buổi diễn trước công chúng. Tính tương đối cũng áp dụng với cá nhân, vấn đề nằm ở đâu và anh ta phải chi tiêu lên cái gì. Và một người không được xem là Kỳ vĩ khi chi tiêu vào thứ anh ta nên ở mức độ nhỏ hoặc những thứ tầm thường, hoặc, ví dụ, “Tôi cho một kẻ ăn xin lang thang,”

mà phải thực hiện những vấn đề vĩ đại: tức là, người Kỳ vĩ là một kẻ hào phóng, nhưng một kẻ hào phóng thì chưa chắc đã Kỳ vĩ. Trạng thái thiếu sót tương ứng với nó là Bần tiện, còn thái quá của nó là Thừa thãi Thô tục, Thiếu óc Thẩm mỹ và tương tự như vậy; cái sai của chúng, không phải bởi ở quy mô quá lớn khi xét tới các đối tượng thích đáng, mà bởi vì chúng phô trương các đối tượng bất hợp lý, và qua các cách thức không thích đáng. Chúng ta sẽ nói về chúng sau. Người Kỳ vĩ là người có kiến thức, bởi anh ta có thể nhìn thấy điều gì phù hợp, và có thể chi tiêu lớn vào những thứ có thẩm mỹ; bởi vì, như chúng ta đã nói ở phần đầu, [1122b] thói quen đã xác lập được quyết định bởi các hành động và các đối tượng của nó.

Sự chi tiêu của người Kỳ vĩ là to lớn và phù hợp: cũng tương tự như công việc của anh ta (bởi vì điều này đảm bảo chi tiêu không đơn giản là lớn, mà còn thích hợp với công việc). Do đó công việc tương xứng với chi tiêu, và điều này tương xứng trở lại với công việc, hoặc thậm chí còn hơn: người Kỳ vĩ sẽ thực hiện những chi tiêu đó từ động cơ đáng kính, thường gặp ở mọi phẩm hạnh, và bên cạnh đó anh ta sẽ thực hiện điều này với vui thú và sự rộng rãi; bởi vì tính toán chính xác quá mức đồng nghĩa với Bủn xỉn. Anh ta sẽ xem xét cả cách thức để một việc có thể được thực hiện đẹp nhất và phù hợp nhất có thể, hơn là cần hết chi phí là bao nhiêu và làm sao để chi tiêu ít nhất để hoàn thành nó.

Do đó một người Kỳ vĩ phải là một người hào phóng, bởi vì người hào phóng cũng chi tiêu khi cần thiết, và chi tiêu đúng cách: nhưng ở đây là Vĩ đại, tức là nói tới quy mô lớn, một đặc trưng của người Kỳ vĩ, có cùng đối tượng với người hào phóng, nhưng dù chi tiền ít hơn người khác anh ta vẫn khiến công việc kỳ vĩ hơn. Ý tôi là, phẩm hạnh liên quan tới sở hữu và tới công việc không giống nhau: bởi một mảnh tài sản có giá trị lớn nhất thì đáng giá nhất, ví dụ như vàng; trong khi đó công việc đáng giá nhất thì vĩ đại và cao thượng, bởi vì sự thưởng ngoạn một đối tượng như vậy thật đáng khâm phục, và cái gì Kỳ vĩ đều đáng khâm phục. Do đó phẩm hạnh của một công việc là Kỳ vĩ ở quy mô lớn. Có những trường hợp chi tiêu mà chúng ta cho là đáng kính trọng, ví dụ như đồ cúng cho các vị thần, và trang trí điện thờ của họ, và những sự hiến tế, và tương tự mọi thứ liên quan tới Thần thánh, và mọi vấn đề công cộng như vậy là những tham vọng đáng kính, giống như khi con người suy nghĩ rằng trách nhiệm của họ là trang bị cho dàn đồng ca để biểu diễn một cách tuyệt vời, hoặc trang bị và duy trì một chiến thuyền, hoặc tổ chức một bữa tiệc cho công chúng.

Trong mọi hành động này, như đã trình bày ở trước, tôn trọng liên quan tới thứ bậc và tài sản của người thực hiện hành động đó: bởi vì tài sản cần tương xứng với hành động, và thích hợp không chỉ với công việc mà còn với người thực hiện công việc đó. Bởi lý do này, một người nghèo không thể là một người Kỳ vĩ, bởi anh ta không có tài sản để chi tiêu nhiều do đó không thể trở thành người Kỳ vĩ; và nếu anh ta thử làm thì anh ta là kẻ ngốc, bởi nó không tương xứng, thậm chí mâu thuẫn với tài sản của anh ta, trong khi đó để tương xứng với phẩm hạnh, một việc cần được thực hiện một cách đúng đắn.

Những chi tiêu như vậy phù hợp hơn với những người mà những thứ này trước đó thuộc sở hữu, hoặc do bản thân họ làm ra hoặc do tổ tiên để lại hay những người có liên hệ với họ mang tới, và tương xứng với những người ở tầng lớp cao hoặc có danh vọng: bởi tất cả những thứ này hàm ý sự vĩ đại và danh tiếng.

Do đó một người Kỳ vĩ khá giống như là tôi đã mô tả, và sự Kỳ vĩ tồn tại trong những chi tiêu như vậy, bởi chúng vĩ đại nhất và đáng kính trọng nhất; [1123a] Chúng ta cũng thấy sự kỳ vĩ ở những chi tiêu cá nhân nhưng chỉ xảy ra một lần, ví dụ như đám cưới chẳng hạn; và mọi trường hợp liên quan tới lợi ích của toàn bộ cộng đồng, hoặc của những người có quyền lực và những thứ liên quan tới đón tiếp và gửi đi các đoàn sứ giả, cho và nhận lại quà: bởi vì người Kỳ vĩ không chi tiêu cho bản thân mà cho công ích, và quà ở đây tương tự với những đồ cúng tế.

Người Kỳ vĩ cũng có đặc điểm trang bị cho ngôi nhà của anh ta phù hợp với sự giàu có của anh ta, bởi điều này theo một cách nào đó cũng phản ánh uy tín; và chi tiêu vào những thứ vững bền như vậy là một hành động đáng kính trọng nhất. Tuy nhiên, tài sản trong mỗi trường hợp thì không phù hợp với thần và con người một cách giống nhau, điện thờ và mộ phần cũng khác nhau. Và, trong các trường hợp chi tiêu, mỗi trường hợp lại vĩ đại trong sự tương ứng với từng loại, và chi tiêu vĩ đại cho một công việc vĩ đại thì kỳ vĩ nhất.

Có sự khác biệt giữa sự vĩ đại của một công việc và sự vĩ đại của một chi tiêu: ví dụ, một quả bóng hoặc một cái cốc rất đẹp thì kỳ vĩ khi nó là quà tặng cho một đứa trẻ, trong khi giá trị của nó thì nhỏ và gần như bủn xỉn. Do đó đặc điểm của một người Kỳ vĩ là làm gì cũng kỳ vĩ: bởi sản phẩm của anh ta làm ra không dễ dàng bị vượt mặt, và nó tương xứng với một tỷ lệ hợp lý với chi tiêu mà anh ta bỏ ra.

Đó chính là một người Kỳ vĩ.

Kẻ ở mức độ thái quá, được gọi là Thừa thãi Thô tục, thì thái quá bởi vì hắn ta chi tiêu không hợp lý. Ý tôi là trong những trường hợp chỉ cần một chi phí nhỏ mà anh ta chi tiêu quá nhiều và phô trương, ví dụ như tổ chức một bữa tiệc cho một nhóm bạn của anh ta tương đương với một tiệc cưới, hoặc anh ta trang bị cho một dàn hợp xướng tương đương với một buổi hài kịch, bắt diễn viên mặc màu tím ở cảnh đầu, ví dụ như những người Megarian[1] đã làm. Mà tất cả những điều anh ta làm, anh ta không quan tâm tới điều gì thực sự đáng kính, mà chỉ để phô trương sự giàu có của mình, và bởi vì anh ta nghĩ rằng anh ta sẽ được khâm phục bởi những thứ này; và anh ta sẽ chi tiêu ít vào những thứ anh ta nên chi tiêu nhiều, và sẽ chi tiêu nhiều vào những thứ anh ta nên chi tiêu ít.

Kẻ Keo Kiệt sẽ luôn chi tiêu thiếu trong mọi trường hợp, và thậm chí những chỗ anh ta chi tiêu nhiều nhất anh ta cũng phá hủy toàn bộ hiệu ứng vì muốn tiết kiệm một món tiền nhỏ mọn; anh ta trì hoãn mọi thứ anh ta làm, và tính toán cách thức anh ta có thể chi ra ít nhất, và thậm chí còn thực hiện điều đó cùng với than vãn về sự chi tiêu, và luôn nghĩ rằng anh ta làm mọi thứ quá mức cần thiết hơn anh ta nên.

Hẳn nhiên, cả hai trạng thái này đều sai trái, nhưng chúng không chứa đựng sự hèn hạ bởi vì chúng không gây ra nỗi đau cho người khác cũng không quá bất hợp lý.

❀ ❀ ❀

[1] Những cư dân sống tại Megara, thuộc Tây Attica, Hy Lạp ngày nay.