Can Đảm chính đáng là một loại tôi đã mô tả, nhưng có những khuynh hướng khác nhau, tổng cả có năm cách thức, mà đều được xem là Can Đảm.

Loại đầu tiên mà chúng ta nhắc tới có sự tương đồng nhất đối với Can Đảm thực sự, Can Đảm của Công dân, được gọi tên như vậy bởi vì động cơ được cho là khích lệ các thành viên của một cộng đồng trong việc đương đầu với hiểm nguy là hình phạt và sự nhục nhã mà luật pháp dành cho kẻ hèn nhát, và những phẩm tước được phong tặng cho người Dũng Cảm; điều này được cho là nguyên nhân tại sao những người dũng cảm nhất lại nằm trong những người mà sự hèn nhát bị hạ nhục và người Dũng Cảm được tôn trọng.

Đây là loại Can Đảm mà Homer đã biểu hiện trong các nhân vật

của ông ta; Diomedes[1] và Hector[2] là các ví dụ.

Hector đã nói, “Polydamas sẽ là người đầu tiên hạ nhục ta.”

Còn Diomedes thì nói, “Chắc chắn rồi một ngày Hector sẽ nói tại Troy rằng ‘Con trai của Tydeus sẽ chạy thoát’.”

Điều này theo tôi là tương tự với sự Can Đảm đã được nói ở trên, bởi vì nó xuất phát từ phẩm hạnh, từ một cảm giác xấu hổ, hoặc từ ham muốn điều gì đó cao thượng (nghĩa là đáng kính trọng), và thoát khỏi sự nhục nhã, một điều hèn hạ. Cũng ngang hàng, chúng ta thường có thiên hướng đặt những người hành động theo lệnh của cấp trên vào loại này; tuy nhiên họ thực sự ở mức thấp hơn, bởi vì hành động của họ không tới từ danh dự mà tới từ sợ hãi, và điều họ tìm kiếm không phải là trốn tránh sự hèn hạ mà đơn thuần là đau đớn: thỉnh thoảng, chỉ huy của họ thực ra yêu cầu họ làm, như Hector nói (trích Homer một lần nữa),

“Bất cứ kẻ nào ta thấy co rúm tránh xa khỏi cuộc chiến,

Kẻ đó sẽ không thoát khỏi những hàm răng của bầy chó.”

[1116b] Những người chỉ huy thay thế binh sĩ trung thành bằng những người đầy hoài nghi, hoặc những chỉ huy trừng phạt binh sĩ nếu họ lung lạc tinh thần, hoặc những chỉ huy xếp binh sĩ xuống các đường hào, hoặc những rào cản tương tự, đều hành xử như Hector, và họ đều sử dụng các biện pháp ép buộc.

Nhưng một người là Dũng Cảm thì không phải hành động vì bị ép buộc mà vì danh dự.

Tiếp theo, Kinh nghiệm và Kỹ năng trong các tình huống khác nhau được xem là các loại Can Đảm: trong khi đó Socrates xem Can Đảm là kiến thức.

Phẩm cấp này được biểu hiện tất nhiên bởi những người khác nhau trong những hoàn cảnh khác nhau, nhưng trong những vấn đề liên quan tới chiến tranh, điều mà chúng ta đang quan tâm, thì nó được biểu hiện bởi binh sĩ (“những binh sĩ thông thường”): bởi vì có vẻ như có nhiều thứ trong chiến tranh không thực sự quan trọng mà họ vẫn thường xuyên nhìn thấy; do đó họ phô diễn Can Đảm bởi vì những người khác không nhận thức được bản chất thực sự của những thứ này. Vậy thì vì kỹ năng của mình họ giỏi hơn tất cả những người khác trong việc gây ra đau khổ mà không phải chịu đựng khổ đau, bởi vì họ biết dùng vũ khí và giỏi tấn công cũng như phòng thủ; vậy thì trong trường hợp của họ tương tự như việc kẻ có vũ khí đánh nhau với những kẻ không có vũ khí hoặc vận động viên chuyên nghiệp thi đấu với người không chuyên, và trong những cuộc thi như dạng này thì họ là những người giỏi nhất, không phải là những người dũng cảm nhất mà là những người khỏe nhất ở trong điều kiện tốt nhất.

Thực ra, những binh sĩ thông thường trở nên hèn nhát bất kỳ khi nào nguy hiểm lớn hơn năng lực có thể đương đầu với hiểm nguy của họ; giả sử rằng họ ít binh lính và nguồn lực hơn, thế thì họ sẽ là những người đầu tiên bỏ chạy, nhưng dân thường thì ở lại và bị giết (giống như điều đã thực sự diễn ra tại đền thờ Hermes vậy), bởi vì đối với những người công dân việc chạy trốn đồng nghĩa với sự hèn hạ và cái chết thì đáng lựa chọn hơn so với chạy trốn bằng cái giá này, trong khi đó “những binh sĩ bình thường” thoạt đầu xông vào hiểm nguy vì nghĩ rằng họ ưu việt hơn, nhưng khi phát hiện ra sai lầm thì họ bỏ chạy, sợ hãi cái chết nhiều hơn sự nhục nhã; nhưng đây không phải là sự chạy trốn của người Dũng Cảm.

Thứ ba, Tinh Thần Động Vật thông thường thi thoảng được xem như Can Đảm: họ được cho là Dũng Cảm khi hành động bởi Tinh Thần Động Vật thông thường, giống như những con thú hoang dã phản ứng lại với những người đã làm tổn thương chúng, bởi vì trong thực tế, người Dũng Cảm thực sự có rất nhiều Tinh Thần, và chẳng có gì giống như đâm đầu vào bất kỳ loại hiểm nguy nào; trong khi đó những kẻ thường được biểu hiện trong Homer, ví dụ “truyền sức mạnh vào tinh thần,” “đánh thức sức mạnh và tinh thần,” hoặc “thở phì ra sức mạnh mãnh liệt,” “máu nóng sục sôi” bởi vì tất cả những điều này có vẻ như mô tả sự đánh thức và sự hung hăng của Tinh Thần Động Vật.

[1117a] Và giờ thì những người thực sự Dũng Cảm hành động vì danh dự, và Tinh Thần Động Vật này hợp tác với họ; nhưng động vật hoang dã thì hành động vì đau đớn, rằng bởi vì chúng đã bị thương, và chúng sợ hãi; bởi vì nếu chúng im lặng trong sào huyệt của chúng, rừng sâu hoặc đầm lầy, chúng không hề tấn công con người. Chắc chắn rằng chúng không Dũng Cảm bởi vì chúng nhảy sổ vào hiểm nguy khi bị cưỡng ép bởi nỗi đau và Tinh Thần đơn thuần, không hề có quan niệm gì về mối nguy hiểm rình rập; nếu không thì liệu những con lừa có Dũng Cảm không khi chúng đói, bởi vì dù bị đánh thì chúng cũng không rời bỏ đồng cỏ của chúng; những kẻ trác táng bên cạnh việc thực hiện nhiều hành vi liều lĩnh bởi sự tham lam của họ. Chúng ta kết luận rằng họ không Dũng Cảm khi bị ép buộc bởi đau đớn hoặc Tinh Thần đơn thuần khi đối mặt với hiểm nguy; nhưng tâm trạng trỗi dậy bởi Tinh Thần Động Vật có vẻ như là tự nhiên nhất, và trở thành Can Đảm một cách chân thật nhất nếu nó có thể có thêm lựa chọn đạo đức và động lực hợp lý. Do đó con người cũng bị đau bởi cảm giác giận dữ, và cảm thấy thoải mái khi trả thù; bởi những kẻ chiến đấu vì những nguyên nhân này có thể là những chiến sĩ giỏi, nhưng họ không thực sự Dũng Cảm (bởi họ không hành động bởi danh dự, hay lý trí, mà đơn thuần vì cảm xúc nhất thời), dù vậy họ vẫn có những điểm tương đồng với Can Đảm.

Tiếp theo, Lạc Quan và Hy Vọng cũng không phải là Dũng Cảm, bởi vì sự dũng cảm của chúng trong hiểm nguy trỗi dậy từ những chiến thắng trước nhiều kẻ địch thông thường của chúng. Hai phẩm tính này giống nhau, bởi chúng đều là sự tự tin; nhưng Dũng Cảm thì có từ những nguyên nhân đã được liệt kê từ trước, trong khi chúng xuất phát từ những sự tin chắc đã được xác định về khả năng ưu việt hơn và khó có khả năng phải chịu đựng bất kỳ điều gì (những người say cũng làm nhiều điều tương tự bởi họ trở nên đầy hy vọng khi ở trạng thái đó); nhưng khi sự kiện làm họ thất vọng thì họ bỏ chạy; trong khi phẩm cấp của người Dũng Cảm là kháng cự lại những thứ đáng sợ đối với con người hoặc tạo ra cảm giác đó, bởi vì kháng cự thì đáng kính trọng và không kháng cự thì thật nhục nhã.

Vì lý do này mà ví dụ lớn hơn của Can Đảm là không sợ hãi và không lo lắng khi bị áp lực bởi một nỗi sợ đột ngột hơn là những nỗi sợ đã được tiên đoán, bởi vì Can Đảm trong trường hợp này tới từ một thói quen cố định hơn là từ một sự chuẩn bị; bởi vì đối với những hiểm nguy đã được tiên liệu con người có thể đưa ra quyết định từ tính toán và lý trí, nhưng trong những trường hợp đột ngột anh ta sẽ hành động dựa trên thói quen cố định của tâm trí anh ta.

Thứ năm và cuối cùng, những người hành động vì sự Vô Minh biểu hiện Can Đảm và không quá xa so với Hy Vọng; nhưng họ vẫn thấp kém tương tự như họ không có quan điểm gì về bản thân họ vậy; những người khác có quan điểm và do đó họ ở lại và chiến đấu thêm một chút thời gian nữa; nhưng những người quyết định bỏ chạy khi họ biết có những thứ khác với họ dự đoán, như trường hợp những người Argives[3] trải qua khi họ bị lạc vào đất Lacedaemonians, nhầm tưởng họ là người Sicyon. Vậy là chúng ta đã mô tả người Dũng Cảm là như thế nào và những người được xem là, nhưng không thực sự là, Dũng Cảm.

❀ ❀ ❀

[1] Diomedes là một trong những anh hùng trong thần thoại Hy Lạp. Anh là người chỉ huy của 80 con tàu Argive và là một trong những nhà lãnh đạo được kính trọng nhất trong cuộc chiến thành Troy.

[2] Hector là một trong những anh hùng trong thần thoại Hy Lạp. Anh là hoàng tử và là thủ lĩnh của quân đội Troy và các đồng minh trong cuộc chiến thành Troy. Theo Hyginus, Hector đã “giết chết 31.000 chiến binh Hy Lạp”.

[3] Argives là từ dùng để chỉ những cư dân của Argos. Tuy nhiên, từ này cũng được dùng để chỉ những người Hy Lạp cổ đại đã tấn công thành Troy trong cuộc chiến thành Troy.