Điều tra và Suy tính thì khác nhau, mặc dù suy tính cũng là một loại điều tra. Chúng ta cần chắc chắn về Góp Ý Tốt là gì, liệu nó có phải là một dạng Tri Kiến, hay Quan Điểm, hay Phỏng Đoán, hay một loại chức năng nào khác. Rõ ràng nó không phải là tri kiến vì con người không điều tra về điều họ biết, và Góp Ý Tốt là một loại suy tính, và một người đang suy tính thì là đang điều tra và tính toán.

[1142b] Nó cũng không phải là Phỏng Đoán bởi vì phỏng đoán thì độc lập khỏi lập luận, và là một quá trình nhanh; nhưng con người suy tính trong thời gian dài, và người ta thường nói cần phải làm nhanh những điều đã qua suy tính xử lý, nhưng suy tính thì cần chậm rãi.

Nắm bắt nhanh các nguyên nhân cũng là một chức năng khác so với Góp Ý Tốt, bởi nó là một dạng của Phỏng Đoán. Và Góp Ý Tốt không phải là một dạng Quan Điểm nào cả.

Vậy thì, bởi một người suy tính tệ mắc sai lầm, và kẻ suy tính giỏi không mắc sai lầm, rõ ràng Góp Ý Tốt là một loại đúng đắn, nhưng không phải là Tri Kiến hay Quan Điểm: bởi vì Tri Kiến không thể được gọi là đúng đắn khi nó chẳng thể nào sai trái, và Quan Điểm Đúng thì là Sự Thật, và mọi thứ là đối tượng của quan điểm thì đều chắc chắn đã được xác định.

Tuy nhiên, Góp Ý Tốt không độc lập khỏi Lý trí. Vậy nó phải là một Quá trình Trí óc Đúng đắn, bởi nó chưa đạt được mức độ chắc chắn; và nó không phải là Quan Điểm bởi vì Quan Điểm không phải là một quá trình điều tra mà đã sẵn là một khẳng định chắc chắn; trong khi bất kỳ ai suy tính, dù giỏi hay kém, thì đều liên quan tới điều tra và tính toán.

Tóm lại, Góp Ý Tốt là một sự Đúng đắn trong Suy tính, do đó câu hỏi đầu tiên chúng ta phải bàn là về bản chất và đối tượng của suy tính. Hãy nhớ rằng Đúng đắn là một khái niệm có tính nước đôi; chúng ta không đơn thuần gán Đúng đắn cho bất kỳ một thể loại nào; ví dụ, một kẻ xấu có thể có được đối tượng mà hắn đặt ra bằng tính toán của hắn, tức là hắn có thể suy tính đúng về một phương diện, nhưng hắn lại thực hiện một hành vi độc ác vô cùng. Trong khi đó, suy tính giỏi thì phải là một điều tốt, bởi vì Góp Ý Tốt chính là một sự Đúng đắn trong suy tính – về bản chất chính là để đạt được điều tốt.

Nhưng thậm chí điều này vẫn có được bằng lập luận sai, tức là khi đạt được đối tượng cần đạt nhưng không thông qua phương thức đúng, tức thành tố trung gian[1] bị sai. Do vậy nó không thể là Góp Ý Tốt khi một người đạt được điều cần đạt nhưng không bằng phương thức thích đáng.

Một người có thể đạt được điều gì đó sau một suy tính lâu, người khác thì nhanh. Do đó mô tả ở trên chưa phải là Góp Ý Tốt, mà Đúng đắn phải gắn liền với điều có lợi; bạn phải có một mục đích thích hợp, theo đuổi nó một cách đúng đắn và đúng thời điểm.

Thêm nữa, một người có thể suy tính giỏi một cách vô điều kiện hoặc trong một Mục Đích cụ thể nào đó. Góp Ý Tốt một cách vô điều kiện là khi hướng đúng đến Mục Đích có được từ một suy tính vô điều kiện; còn khi hướng tới một Mục Đích cụ thể thì đó là suy tính trong Mục Đích cụ thể đó.

Do đó suy tính tốt là một phẩm cấp của người có sở hữu Tri Thức Thực Tiễn. Góp Ý Tốt phải là “Đúng đắn về điều gì đưa tới một Mục

Đích cho trước, mà Tri Thức Thực Tiễn có nhận thức chính xác về nó.”

X

[1143a] Đồng thời, chúng ta có cả chức năng của Nhận thức Đúng đắn và người có phẩm hạnh này được gọi là Chí lý. Nhận thức Đúng đắn thì không hoàn toàn đồng nhất với Tri Kiến hay Quan Điểm (bởi vì nếu vậy thì tất cả mọi người đều Chí lý), và nó cũng không phải là bất kỳ một ngành khoa học cụ thể nào, ví dụ như y học, tức môn khoa học nghiên cứu sức khỏe, hoặc hình học, tức là môn khoa học nghiên cứu độ lớn. Bởi Nhận thức Đúng đắn không phải có nội hàm là những thứ luôn luôn không đổi, và cũng không phải là bất kỳ hay tất cả những thứ hiện hữu, mà là về những thứ là đối tượng của nghi vấn và suy tính.

Do đó nó có cùng nội hàm với Tri Thức Thực Tiễn; nhưng Nhận thức Đúng đắn và Tri Thức Thực Tiễn không giống nhau. Bởi Tri Thức Thực Tiễn tạo ra hành động, do mục đích của nó là cái gì cần làm và cái gì không nên làm; nhưng Nhận thức Đúng đắn thì chỉ quyết định dựa trên gợi ý và nó cũng không phải là sở hữu hoặc đạt được Tri Thức Thực Tiễn. Nhưng vì học một cái gì đó thì được gọi là có Nhận thức Đúng đắn khi một người sử dụng năng lực tri thức, đồng thời Nhận thức Đúng đắn cũng xuất hiện khi một người sử dụng quan điểm để phân biệt được rõ ràng vấn đề ai đó nói mà đòi hỏi Tri Thức Thực Tiễn. Bởi ở đây “tốt” (tiếng Hy Lạp: eu) thì giống với “đúng” (tiếng Hy Lạp: kalôs). Và tên gọi của năng lực này trong tiếng Hy Lạp được lấy từ khái niệm “học tập” (suvievai) bởi có Nhận thức Đúng đắn (tiếng Hy Lạp: suvievai) xuất phát từ học tập. Do đó có học và có Nhận thức Đúng đắn thường được sử dụng như nhau.

❀ ❀ ❀

[1] Middle term: khái niệm trong logic học của Aristotle. Khái niệm này xuất hiện trong tam đoạn luận. Ví dụ: Mọi người đều chết. Socrates là người. Socrates phải chết. Chữ người ở đây chính là thành tố trung gian trong tam đoạn luận ví dụ này.