Luân Lý Học

Lượt đọc: 770 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
VII

❊ ❊ ❊

Tuy nhiên, chưa đủ để khẳng định điều này trong các trường hợp tổng quát, chúng ta cũng phải áp dụng nó vào các trường hợp riêng, bởi trong các luận thuyết tuyên bố về Phẩm hạnh đạo đức nói chung đều bộc lộ sự mơ hồ, ngoại trừ những khẳng định riêng về một trường hợp thực tế hơn: đối với các hành vi liên quan đến mọi trường hợp đều phải cụ thể, và những khẳng định chung, để thỏa mãn bất cứ điều gì, phải giữ được tính tốt đẹp ở đây.

Chúng ta phải xác định những chi tiết này từ Bảng sau:

1

Đối với những nỗi sợ hãi và sự tự tin hoặc tính liều lĩnh

[1107b] Trạng thái Trung Đạo là Can Đảm: dĩ nhiên, con người có thể thái quá trong trường hợp thiếu vắng đi nỗi sợ hãi hoặc tự tin tuyệt đối: ở trường hợp đầu thì không có tên gọi (một trường hợp phổ biến), trường hợp sau thì được gọi là liều mạng: hơn thế nữa, con người quá sợ hãi và thiếu tự tin thì được gọi là một kẻ nhát gan.

2

Đối với những Vui Thú và

Khổ Đau

(nhưng không phải là tất cả, và có lẽ với Khổ Đau ít hơn Vui Thú)

Trạng thái Trung Đạo ở đây là Hoàn Toàn Tự Chủ, sự khuyết thiếu hoàn toàn không hiện diện trong Tự Chủ. Do đối với khuyết thiếu ở khía cạnh Vui Thú, thì chẳng có ai thực sự chịu trách nhiệm về nó, thế nên, tất nhiên, không thực sự có tên gọi nào cho những đặc tính như vậy, nhưng, để người ta có thể hiểu được, chúng ta sẽ đặt cho chúng một cái tên và gọi chúng là vô cảm.

3

Đối với việc ban phát và nhận lấy của

cải (a)

Trạng thái Trung Đạo là sự Hào Phóng, thái quá là Hoang Phí, khuyết thiếu là Keo Kiệt: mỗi thái cực này thực ra đều bao hàm cả sự thái quá và khuyết thiếu đối nghịch với nhau: ý tôi là, kẻ hoang phí cho đi quá nhiều và nhận về quá ít, trong khi người keo kiệt lấy về quá nhiều và cho đi quá ít. (Phải hiểu rằng lúc này chúng ta chỉ đang cố ý đưa ra một cái khung phác thảo và tóm tắt: và chúng ta sẽ, ở phần sau của chuyên luận, nói rõ về những khác biệt chi tiết hơn.)

4

Đối với sự giàu có (b)

Có những khuynh hướng khác với những điều vừa được đề cập; trạng thái Trung Đạo gọi là Kỳ Vĩ (vì người Kỳ Vĩ khác với người hào phóng, loại thứ nhất cần phải thật giàu có còn loại thứ hai thì có tài sản nhưng nhỏ thôi); thái quá gọi là Khiếm Nhã hay Thô Tục, và khuyết thiếu là Tầm Thường (những thái cực này cũng khác so với những thái cực liên quan đến sự hào phóng, và điểm khác biệt của chúng cũng sẽ được bàn đến sau).

5

Đối với thanh danh và ô

danh (a)

Trạng thái Trung Đạo là sự Vĩ Đại của Tâm Hồn, thái quá là cái có tên Khoác Lác, và khuyết thiếu là sự Nhỏ Mọn của Tâm Hồn.

6

Đối với thanh danh và ô danh

(b) [1108a]

Đó là một trạng thái cũng liên quan đến sự Vĩ Đại của Tâm Hồn giống như Hào Phóng với Kỳ Vĩ mà chúng ta vừa nhắc đến, điểm khác nhau là ở mức độ sở hữu. Trạng thái này có liên hệ với thanh danh khiêm tốn, cũng như sự Vĩ Đại của Tâm Hồn với thanh danh vĩ đại; dĩ nhiên, một người có thể đạt được thanh danh nhiều hoặc ít hơn so với thanh danh anh ta nên có; giờ người đạt được quá nhiều được gọi là tham vọng, người không đạt được gọi là không tham vọng, người đạt được đúng những gì mình xứng đáng thì lại chẳng có tên gọi nào phù hợp; thực tế không có những trạng thái này, ngoại trừ những người có khuynh hướng tham vọng được gọi là tham vọng. Vì lý do này mà những người thuộc thái cực nào cũng đòi hỏi sự Trung Đạo như một vùng đất tranh chấp, và đôi khi chúng ta lại gọi tính tốt bằng cái tên tham vọng, đôi khi là không tham vọng, thỉnh thoảng ta ca ngợi cái này và có lúc lại ca ngợi cái khác. Tại sao chúng ta lại làm thế sẽ được bàn đến ở phần sau của chuyên luận; nhưng giờ chúng ta sẽ tiếp tục với những Phẩm hạnh còn lại theo như dự định đã đề ra.

7

Đối với sự giận

dữ

Trường hợp này cũng có trạng thái thừa, thiếu và Trung Đạo; nhưng vì chúng có thể được gán vào những cái tên chưa thật phù hợp, nên chúng ta gọi Đức Tính là Hiền Lành, chúng ta sẽ gọi trạng thái Trung Đạo là Thanh Lịch, và đối với những thái cực, hãy gọi người thái quá là Cáu Kỉnh, và trạng thái ấy là Nóng Tính; người khuyết thiếu là Thiếu Giận Dữ.

Đồng thời có ba trạng thái Trung Đạo khác nhau, sở hữu vài nét tương đồng, nhưng vẫn có những sự khác biệt; chúng giống nhau ở chỗ tất cả đều có sự giao tiếp về từ ngữ và hành vi với đối tượng của mình, khác biệt ở chỗ một trạng thái hướng đến sự thật, còn hai trạng thái khác là Vui Thú; và theo hai cách, một là trong sự nghỉ ngơi và giải trí, cái khác là trong tất cả những gì xảy trong cuộc sống thường ngày. Chúng ta cũng phải nói một hoặc hai từ về những trạng thái này, rằng chúng ta có thể nhìn thấy rõ ràng hơn là trong mọi vấn đề, sự Trung Đạo đáng được ca ngợi, đồng thời các thái cực không đúng đắn đều không đáng khen mà còn đáng chê.

Giờ về những trường hợp này, kỳ thực, hầu như chưa thực sự có tên gọi chuẩn xác, nhưng chúng ta vẫn phải thử, như trong các trường hợp khác, để đặt ra vài cái tên cho chúng để rõ ràng và dễ hiểu.

Đối với sự thật: Người ở trạng thái Trung Đạo chúng ta sẽ gọi là Thật Thà, và trạng thái của anh ta là Chân Thật, và như đối với sự che giấu sự thật, nếu nó ở phía phóng đại, thì là Khoác Lác, và người có tính này là một kẻ Khoe Khoang Khoác Lác; nếu ngược lại thì sẽ được gọi là Dè Dặt và Khép Kín. Đối với sự dễ chịu theo cách thư giãn hoặc giải trí: Trạng thái Trung Đạo sẽ được gọi là Hóm Hỉnh, và nhân cách tương ứng là một người Hóm Hỉnh; thái quá là Trò Hề, và người thái quá là một tên hề; kẻ kém hài hước là một người Cục Mịch, và trạng thái của anh ta là Cục Mịch.

Đối với sự dễ chịu trong cuộc sống thường ngày: Người như vậy nên được gọi là Thân Thiện, và trạng thái Trung Đạo của anh ta là Thân Thiện: anh ta quá đà, nếu nó không đi cùng với bất kỳ động cơ lợi ích nào, thì là quá Dễ Dãi, còn nếu đi kèm với động cơ lợi ích, thì là Xu Nịnh; người khuyết thiếu và khó chịu trong mọi hoàn cảnh, thì là Gây Gổ và Cáu Gắt. Có những trạng thái Trung Đạo tương tự như những cảm xúc và các vấn đề liên quan đến chúng. Xấu Hổ, chẳng hạn, không phải Phẩm hạnh, nhưng người ta được ca ngợi vì khiêm tốn: bởi trong những trường hợp này thì một người cũng được gọi tên thông qua trạng thái Trung Đạo, còn người khác là trạng thái quá đà; ví dụ, người Tự Ti, người luôn thấy vô cùng xấu hổ mọi lúc và ở bất kỳ tình huống nào; người thì khuyết thiếu, tức là người hoàn toàn không có cảm giác hổ thẹn, được gọi là Vô Liêm Sỉ; trong khi người ở trạng thái Trung Đạo là Khiêm Tốn.

Sự phẫn nộ đối với thành công sai trái, một lần nữa, là trạng thái Trung Đạo giữa Đố Kị và Ác Tâm: cả ba đều có liên quan đến Vui Thú và Khổ Đau mà những gì xảy đến với người láng giềng tạo ra: vì người có cảm xúc đúng đắn thấy bực bội với sự thành công không xứng đáng của những kẻ khác, trong khi người đố kị quá đáng hơn, bực bội với tất cả mọi sự thành công của người khác, và người ác tâm thì còn bực bội đến nỗi anh ta thậm chí vui mừng (trước vận rủi của người khác).

Tuy nhiên, cũng giống như Công Lý, những điều này cũng sẽ có cơ hội khác để bàn luận, bởi khái niệm được sử dụng đa nghĩa. Vì thế, sau đây chúng ta sẽ phân tích từng trạng thái một cách chuẩn xác và bàn xem chúng là những trạng thái Trung Đạo ra sao: và cũng tương tự như đối với những Phẩm hạnh về Trí Tuệ.

Người dịch: Lê Duy Nam, Nguyễn Thế Anh Lê Thúy Ái, Minh Hùng, Nguyễn Minh Tuấn
Nguồn: tve-4u
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 12 tháng 10 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.