Một số nghiên cứu về các Vui Thú thể xác cũng cần thiết đối với những người cho rằng một số Vui Thú hay được người ta lựa chọn một cách hiển nhiên (những Vui Thú cao quý), mà không phải những Vui Thú thể xác; đó là, đối tượng của người thiếu hẳn Tự Chủ.

Nếu vậy, chúng ta có thể đặt câu hỏi, tại sao những Khổ Đau trái ngược với chúng lại là xấu? Không thể nào như vậy (theo giả định của họ) bởi vì trái ngược với xấu là tốt.

Chúng ta có thể không nói rằng những Vui Thú thể xác cần thiết là tốt, theo nghĩa không xấu thì luôn là tốt chăng? Hoặc chúng chỉ tốt đến một mức độ nào đó? Bởi vì đối với một vài trạng thái hoặc quá trình không thể có một sự dư thừa mà lại tốt hơn, do đó cũng không thể có quá nhiều Vui Thú, và khi đã dư thừa cái này, ta có thể dư thừa cái kia. Bây giờ, các Vui Thú thể xác thừa nhận sự dư thừa: thực tế người xấu thấp kém như vậy là bởi anh ta theo đuổi sự dư thừa của chúng thay vì những thứ cần thiết (thịt, thức uống và các đối tượng của sự thèm ăn thịt động vật khác mang lại vui thú cho tất cả, nhưng không đúng cách hoặc mức độ cho tất cả mọi người). Nhưng mối quan hệ của anh ta với Khổ Đau hoàn toàn ngược lại: không phải là Khổ Đau quá mức, mà là tất cả Khổ Đau, anh ta đều tránh né (điều này khiến anh ta trở thành một người thấp kém), bởi vì chỉ trong trường hợp anh ta theo đuổi Vui Thú quá mức thì Khổ Đau mới trái ngược với Vui Thú quá mức.

Tuy nhiên vẫn chưa đủ để nói lên sự thật, chúng ta cũng nên chỉ ra cách mà quan điểm sai lầm phát sinh; bởi vì điều này củng cố niềm tin. Ý tôi là, khi chúng ta đưa ra một lý do khả dĩ tại sao điều đó gây ấn tượng với mọi người là nó đúng, trong khi thực tế lại không đúng, nó mang lại cho họ một niềm tin mạnh mẽ hơn về sự thật. Và vì vậy, bây giờ chúng ta phải giải thích tại sao các Vui Thú thể xác trong mắt mọi người trở nên đáng lựa chọn hơn bất kỳ điều gì khác.

Lý do rõ ràng đầu tiên là, Vui Thú thể xác đó xua tan Khổ Đau; và bởi vì Khổ Đau được cảm nhận ở mức vượt quá giới hạn, người ta theo đuổi sự dư thừa Vui Thú, tức nói chung là Vui Thú thể xác, với niềm tin rằng đó sẽ là phương thuốc cho Khổ Đau kia. Những giải pháp này, hơn nữa, trở nên mãnh liệt; đó chính là lý do mà chúng được theo đuổi, bởi vì ấn tượng mà chúng tạo ra trong tâm trí là do chúng được nhìn cạnh nhau cùng với sự trái ngược.

Và, như đã nói trước đây, có hai lý do tại sao Vui Thú thể xác được cho là không tốt.

Một số Vui Thú của nhóm này là những hành động có tính chất thấp kém, cho dù là bẩm sinh như trong những kẻ vũ phu, hoặc có được theo phong tục như ở những người thấp hèn. Những Vui Thú khác là trong bản chất của sự chữa trị, chữa lành một số thiếu sót; hiển nhiên là có được (trạng thái khỏe mạnh) ngay từ đầu thì tốt hơn là đang tiến đến trạng thái đó. [1154b] Nhưng một số Vui Thú được sinh ra khi các trạng thái tự nhiên đang được hoàn thiện: do đó những Vui Thú này tốt vì chúng là kết quả.

Ngoài ra, chính tính chất mãnh liệt khiến các Vui Thú ấy được truy cầu bởi những người không thể tận hưởng điều gì khác: những người như vậy thực sự tạo ra những cơn khát dữ dội cho chính họ (nếu vô hại thì chúng ta không thấy có lỗi, nếu có hại thì thật tồi tệ và thấp hèn) bởi vì họ không có gì khác để tận hưởng vui thú và trạng thái trung tính gây khó chịu cho một số người một cách cố hữu; vì cuộc sống không thể tách rời khỏi đau khổ và chịu đựng, như các nhà sinh lý học đã chứng tỏ, cho chúng ta biết rằng các hành vi nhìn hoặc nghe là đau khổ, chỉ là chúng ta đã quen với nỗi đau và không nhận ra nó mà thôi.

Tương tự như vậy ở tuổi trẻ, sự lớn lên liên tục tạo ra một trạng thái giống như say rượu, và tuổi trẻ thật dễ chịu. Một lần nữa, những người có tính khí u uất liên tục cần một số quá trình điều trị (bởi vì cơ thể, từ tính khí của nó, liên tục bị lo lắng), và họ đang ở trong một trạng thái ham muốn mãnh liệt mãn tính. Nhưng Vui Thú xua tan Khổ Đau; không chỉ Vui Thú đó trái ngược với Khổ Đau mà ngay cả bất kỳ Vui Thú nào cũng có thể nếu nó đủ mạnh mẽ: và đây là cách một người trở nên thiếu hoàn toàn Tự Chủ, tức là thấp hèn và kém cỏi.

Nhưng những Vui Thú không liên quan đến Khổ Đau không thừa nhận sự dư thừa: tức là thuộc về các đối tượng dễ chịu một cách tự nhiên và không phải là tình cờ; về cái sau tôi muốn nói đến sự điều trị, và lý do tại sao chúng lại được cho là dễ chịu, đó là bởi sự điều trị đến từ hành động theo cách nào đó của phần cơ thể chúng ta vẫn còn hoạt động. Khi dùng cụm từ “dễ chịu một cách tự nhiên”, tôi muốn nói là đưa vào hành động một bản chất dễ chịu.

Lý do vì sao không ai và không có điều gì luôn luôn dễ chịu là bởi

bản chất của chúng ta, không đơn giản, mà phức tạp, liên quan đến một cái gì đó khác với chính nó (khi chúng ta còn là những sinh vật có thể bị lay động). Giả sử sau đó một phần của bản chất này đang làm một cái gì đó, thì cái này đối với phần kia là không tự nhiên: nhưng, nếu có sự cân bằng của hai bản chất, thì dù điều gì đang được thực hiện cũng đều không tạo nên sự khác biệt. Rõ ràng là nếu có bất kỳ ai có bản chất đơn giản và không phức tạp, thì hành vi ấy với họ sẽ mang lại nhiều vui thú nhất.

Vì lý do này, Thần Linh luôn tận hưởng một Vui Thú duy nhất và đơn giản, tức là đơn giản: không chỉ chuyển động mà còn là sự bất động, và Vui Thú tồn tại trong sự vắng mặt hơn là hiện diện của chuyển động.

Lý do tại sao câu châm ngôn của Nhà Thơ “trong tất cả, thay đổi là điều dễ chịu nhất” là đúng, và là “một điều cơ bản trong máu của chúng ta”; bởi lẽ, vì người xấu dễ thay đổi, cái xấu cũng phải là bản chất khao khát thay đổi, tức là nó không đơn giản cũng không tốt.

Vậy là chúng ta đã nói lên quan điểm về Tự Chủ và sự tương phản của nó; về Vui Thú và Khổ Đau. Mỗi khái niệm là gì, và tại sao một tập hợp này thì tốt và tập hợp kia lại xấu. Chúng ta hãy còn bàn về Tương Giao.

Nguyễn Thế Anh dịch