Chính cái tên Tâm Tư Vĩ Đại đã hàm ý rằng những điều vĩ đại chính là đối tượng của nó; và chúng ta đầu tiên sẽ làm rõ chúng là những loại gì. Không khác biệt, tất nhiên, khi chúng ta xem xét trạng thái đạo đức ở dạng trừu tượng hoặc đơn giản hóa ở một cá nhân.

[1123b] Thế thì, một người được cho là có Tâm Tư Vĩ Đại là người coi trọng bản thân và đồng thời làm điều đó một cách công bằng, bởi vì một kẻ làm như vậy theo cách không xứng với giá trị của anh ta thì thật là ngu xuẩn, và không một nhân cách phẩm hạnh nào lại ngu xuẩn hay điên rồ cả. Thế thì nhân cách mà tôi vừa mô tả là Tâm Tư Vĩ Đại. Kẻ đánh giá bản thân thấp, đồng thời công bằng, thì là một người khiêm tốn. Nhưng không có Tâm Tư Vĩ Đại, giống như vẻ đẹp thường đi kèm với một cơ thể to lớn, trong khi những người nhỏ thì thường cân đối và sang trọng nhưng không đẹp.

Một người coi trọng bản thân mà không hề có giá trị xứng đáng thì là một kẻ Tự phụ: dù cho cái tên gọi này không được áp dụng cho mọi trường hợp tự đánh giá bản thân cao quá mức. Người đánh giá bản thân thấp hơn giá trị thực sự của mình là một người Tự ti, và dù giá trị đó là vĩ đại, trung bình, hay nhỏ bé, sự tự đánh giá của anh ta vẫn thấp hơn nó. Và người khiêm tốn nhất có thể là một người có giá trị vĩ đại, bởi anh ta sẽ làm gì nếu anh ta không có giá trị nhiều như vậy?

Do đó, người có Tâm Tư Vĩ Đại là người ở vị trí cao nhất, khi xem

xét với tính vĩ đại, nhưng khi xem xét về mặt chính đáng thì anh ta ở vị trí Trung Đạo, bởi vì anh ta đánh giá bản thân bằng giá trị thực của anh ta (những nhân cách khác thì lần lượt đánh giá quá thừa hoặc quá thiếu). Bởi lúc đó anh ta đánh giá bản thân một cách công bằng ở mức cao, hoặc đúng hơn là cao nhất có thể, nhân cách của anh ta sẽ tôn trọng đặc biệt một điều: khái niệm “mức” tất nhiên tham chiếu tới điều tốt ngoại thân, và chúng ta cần mặc định rằng những gì vĩ đại nhất thì thuộc về các vị thần, và đó là đối tượng đặc biệt của ham muốn mà những người có quyền lực sở hữu, và đó là phần thưởng được trao cho hành động đáng kính trọng nhất. Và danh dự đáp ứng những mô tả này, và nó là vĩ đại nhất của điều tốt ngoại thân. Và người có Tâm Tư Vĩ Đại cư xử dựa trên danh dự và nhục nhã. Trên thực tế, không cần từ ngữ, người có Tâm Tư Vĩ Đại quan tâm chủ yếu tới danh dự, bởi vì danh dự là điều người vĩ đại đánh giá bản thân, và tất nhiên tương xứng với giá trị của họ.

Người Tự ti thì thiếu sót, cả khi so sánh với bản thân họ và khi so sánh với giá trị của người có Tâm Tư Vĩ Đại. Trong khi đó kẻ Tự phụ thì thái quá khi so sánh với bản thân họ nhưng không vượt qua được người có Tâm Tư Vĩ Đại. Với giả định người có Tâm Tư Vĩ Đại tương xứng với những điều vĩ đại, họ phải là những người có phẩm hạnh cao nhất, bởi một người càng tốt thì giá trị của anh ta càng cao, và kẻ tốt nhất thì có giá nhất. Do đó, một người thực sự có Tâm Tư Vĩ Đại phải tốt, và bất cứ điều gì vĩ đại ở mỗi phẩm hạnh đều thuộc về người có Tâm Tư Vĩ Đại. Không bao giờ có chuyện một người Tâm Tư Vĩ Đại lại chạy trốn với đôi tay dang rộng như vận động viên điền kinh; anh ta cũng không gây hại cho bất cứ ai; bởi có thể vì lý do gì mà anh ta có thể làm một điều anh ta thấy chẳng có gì là vĩ đại? Nói tóm lại, nếu chúng ta đi vào cụ thể, người có Tâm Tư Vĩ Đại sẽ phô trương rất lố bịch nếu anh ta không phải là người tốt: trên thực tế anh ta không xứng đáng với danh dự nếu anh ta là kẻ xấu, bởi danh dự là phần thưởng phẩm hạnh được trao cho người tốt mà thôi.

Phẩm hạnh này của người Tâm Tư Vĩ Đại, do đó, có vẻ như là một loại trang trí của những phẩm hạnh khác, ở khía cạnh nó khiến cho chúng tốt hơn và không thể thiếu vắng chúng; và bởi lý do này đó là một vấn đề khó để trở thành một người thực sự có Tâm Tư Vĩ Đại; bởi nó không thể thiếu tính tốt và tính cao quý tuyệt đối của phẩm hạnh.

[1124a] Do đó danh dự và nhục nhã đặc biệt là nội hàm của người có Tâm Tư Vĩ Đại: và anh ta sẽ chỉ hài lòng một cách vừa phải khi đạt được danh dự cho bản thân, hoặc có thể hài lòng một chút nào đó ít hơn bởi không có một danh dự nào có thể xứng đáng với phẩm hạnh hoàn hảo, nhưng anh ta vẫn chấp nhận nó bởi vì chẳng có điều gì cao hơn để trao cho anh ta cả. Nhưng danh dự được trao cho người bình thường và vì những lý do vặt vãnh anh ta sẽ hoàn toàn coi khinh, bởi vì những điều này không ngang tầm với công lao của anh ta; và nhục nhã cũng như vậy, bởi vì trong trường hợp của anh ta chẳng có sự nhục nhã nào có thể được gán cho anh ta cả.

Dù vậy, như tôi đã nói, danh dự là nội hàm của người có Tâm Tư Vĩ Đại một cách đặc biệt, trạng thái của anh ta khi xem xét tài sản và quyền lực luôn ở mức vừa phải, cũng đúng với may mắn hay đen đủi, dù có kết cục như thế nào, anh ta không bao giờ quá vui sướng khi phát đạt hoặc quá đau đớn khi bất hạnh. Thậm chí khi xét tới danh dự anh ta cũng luôn có trạng thái đúng mực; và dù đó là đối tượng vĩ đại nhất trong tất cả, bởi nó mang tới giá trị của chính quyền lực và giàu có, bởi những người có quyền lực và giàu có mong muốn nhận được danh dự thông qua chúng. Do đó đối với một kẻ thậm chí danh dự cũng là một điều nhỏ mọn thì mọi thứ khác cũng như vậy; và đây là lý do những kẻ như vậy thường bị coi là ngạo mạn.

Đồng thời may mắn cũng đóng góp cho sự hình thành nhân cách của người có Tâm Tư Vĩ Đại. Ý tôi là, một người được sinh ra đã cao quý, hoặc một người có ảnh hưởng, hoặc giàu có, được xem như có danh dự, bởi họ ở địa vị cao quý và bất cứ điều gì cao quý đến từ điều tốt thì đều xứng với danh dự hơn: và đây là lý do tại sao những hoàn cảnh như vậy sắp đặt cho con người trở nên có Tâm Tư Vĩ Đại, bởi họ có được danh dự từ một vài người mang tới.

Tuy nhiên, chỉ có người tốt mới thực sự có được danh dự; chỉ khi một người hội tụ được trong bản thân anh ta tính tốt với những lợi thế bên ngoài này anh ta mới được xem là có danh dự: nhưng những người có các lợi thế bên ngoài mà thiếu đi phẩm hạnh thì không được đánh giá cao bản thân, và họ cũng không được xem là có Tâm Tư Vĩ Đại; bởi phẩm hạnh hoàn hảo là một trong những điều kiện không thể thiếu đối với một người có Tâm tư Vĩ đại.

[1124b] Thêm nữa, những người như vậy thường trở nên ngạo mạn và xấc láo. Chẳng dễ dàng tiếp nhận sự phát đạt tốt mà không có phẩm hạnh; không có khả năng tiếp nhận nó, và sở hữu ý tưởng cho rằng họ ưu việt hơn những người khác, họ khinh miệt người khác, và họ làm mọi thứ mà ý muốn nhất thời của họ gợi ý; bởi họ bắt chước người có Tâm Tư Vĩ Đại, dù họ không giống anh ta, và họ bắt chước ở những điểm họ có thể, do đó họ không thực hiện các hành động chỉ có thể xuất phát từ điều tốt thực sự mà họ khinh miệt kẻ khác. Trong khi đó người có Tâm Tư Vĩ Đại coi khinh dựa trên lý do chính đáng (bởi anh ta hình thành quan niệm một cách trung thực), nhưng đám đông chỉ làm điều đó một cách ngẫu nhiên.

Ngoài ra, anh ta không phải là người chấp nhận rủi ro vì những thứ nhỏ nhặt, và anh ta cũng không yêu thích nguy hiểm, bởi vì chỉ có một vài điều anh ta thấy có giá trị; nhưng anh ta sẽ chấp nhận nguy hiểm lớn, và khi anh ta làm điều đó, anh ta không màng tới tính mạng khi biết rằng thật không đáng khi sống bằng mọi giá. Anh ta là loại người làm điều tốt, nhưng anh ta xấu hổ khi nhận chúng; khi làm điều tốt giúp anh ta ở vị trí cao hơn, còn khi nhận khiến anh ta ở vị trí thấp hơn; do đó anh ta sẽ trả lại những điều tốt anh ta nhận được nhiều hơn rất nhiều, bởi vì người giúp anh ta lúc đó sẽ bị mắc nợ anh ta và rơi vào vị trí của người mang ơn. Những người như vậy cũng sẽ nhớ những kẻ đã nhận ơn huệ từ họ, nhưng sẽ không nhớ những kẻ ban cho họ ơn huệ: bởi vì kẻ nhận ơn huệ thì thấp kém hơn anh ta và anh ta thích trở nên cao quý hơn; tương tự, anh ta cũng hài lòng khi nghe về những hành vi tốt bụng của chính anh ta chứ không phải những hành vì tốt bụng làm cho anh ta (và đây là lý do, theo Homer, Thetis không nhắc với Jupiter những điều tốt mà cô ta đã làm cho ông, hay những người Lacedæmonian cũng không nhắc tới điều tốt mà họ làm cho người Athens mà chỉ những lợi ích mà họ đã nhận từ người Athens).

Thêm nữa, người có Tâm Tư Vĩ Đại không bao giờ cầu xin ơn huệ, hoặc rất e ngại, nhưng để thực hiện ơn huệ thì rất sẵn sàng; và thể hiện sự vĩ đại của anh ta với những kẻ vĩ đại hoặc may mắn, nhưng chỉ thể hiện vừa phải đối với những người ở tầm trung bình; bởi vì ở trên những kẻ vĩ đại hoặc may mắn thì khó khăn và là một điều lớn lao, còn ở trên kẻ trung bình thì dễ dàng; kiêu ngạo trước kẻ vĩ đại hoặc may mắn thì không nhục nhã, còn làm như vậy trước kẻ hèn mọn thì sẽ thấp kém và tầm thường; nó giống như phô trương sức mạnh trước kẻ yếu. Đồng thời, anh ta cũng không đặt bản thân vào những danh dự thông thường, và cũng không đi vào những chỗ kẻ khác nắm vị trí số một; và anh ta cũng không cẩu thả và chậm trễ, ngoại trừ có danh dự hoặc công việc vĩ đại; và chỉ quan tâm tới một vài điều, những thứ vĩ đại và nổi tiếng. Đặc tính của anh ta là cởi mở, cả về thứ anh ta thích và thứ anh ta ghét, bởi vì giấu diếm là một kết cục của nỗi sợ. Tương tự như vậy anh ta cẩn thận đối với thực tại hơn là bề ngoài, nói và hành động một cách cởi mở (bởi sự khinh thường của anh ta đối với kẻ khác khiến anh ta là một kẻ dũng cảm, cũng vì lý do đó anh ta sẵn sàng nói lên sự thật, ngoại trừ những trường hợp anh ta tự hạ thấp giá trị của bản thân trước người bình thường).

[1125a] Người có Tâm Tư Vĩ Đại không thể sống sao cho phù hợp với người khác, trừ phi làm một người bạn; bởi vì nếu sống phù hợp với người khác thì chẳng khác nào nô lệ, đó là lý do tại sao mọi kẻ xu nịnh đều thấp kém và những kẻ thấp kém thì đều nịnh hót. Anh ta cũng không dễ dàng hào hứng vì sự hâm mộ, bởi vì chẳng có gì vĩ đại trong mắt anh ta; anh ta cũng lưu giữ những sai trái trong quá khứ, bởi ghi nhớ bất cứ điều gì, đặc biệt là những sai trái, thì không phải là một phần của người có Tâm Tư Vĩ Đại, mà thay vào đó là không chú ý tới chúng; anh ta cũng không nói về người khác; trên thực tế, anh ta chẳng nói về bản thân hay bất cứ ai khác; anh ta cũng không quan tâm tới việc được ca ngợi hay người khác bị trách móc; anh ta cũng không ca ngợi một cách tùy ý, và bởi lý do này anh ta không nói xấu, thậm chí đối với cả kẻ thù của anh ta, nhằm thể hiện sự khinh bỉ và xấc láo.

Và anh ta cũng không bao giờ than vãn về những thứ cần thiết hoặc những thứ tầm thường, bởi vì nếu làm như vậy có nghĩa là anh ta để tâm tới chúng một cách nghiêm túc. Đồng thời anh ta cũng là loại người sở hữu những thứ đẹp đẽ và không có mục đích thay vì những thứ mang lại lợi ích và có mục đích: điều này mang nhiều dáng vẻ của một người độc lập. Ngoài ra, người có Tâm Tư Vĩ Đại được cho là có cử chỉ chậm rãi, giọng nói sâu trầm, và nói năng có ý tứ rõ ràng: bởi một người nghiêm túc về một vài thứ thì khó rơi vào trạng thái vội vàng, và kẻ không coi trọng điều gì vĩ đại thường luôn rất có mục đích, và giọng nói sắc kết hợp với nhanh nhảu là kết quả của những điều này.

Đây chính là ý tưởng của tôi về người có Tâm Tư Vĩ Đại; một kẻ thiếu sót thì là một kẻ Tự ti, và một kẻ thái quá thì là một kẻ Tự phụ. Tuy nhiên, khi xem xét tương ứng với nhân cách cuối cùng mà chúng ta đã bàn, những thái cực này không bị cho là xấu xa hoàn toàn, mà chỉ sai lầm, bởi chúng không làm hại ai cả.

Ví dụ, người Tự ti, xứng đáng với điều tốt đẹp, tự khước từ công lao của mình, và có vẻ như sai lầm ở đâu đó vì không đánh giá công lao của bản thân đủ cao, trên thực tế, tới từ việc thiếu nhận thức bản thân: bởi vì, nếu không như vậy, anh ta sẽ đoạt lấy những gì anh ta xứng đáng, và đó chính là những điều tốt đẹp. Dù vậy, những cá tính như vậy không bị cho là ngu ngốc, mà đúng hơn là thiếu tự trọng. Nhưng sở hữu quan điểm như vậy về bản thân có vẻ như có hiệu ứng phá hoại lên nhân cách: bởi vì trong mọi trường hợp mục đích của con người được điều phối bởi công lao giả định, và do đó những người này, khi nghĩ về mong muốn công lao của mình, tách rời khỏi những hành động và cư xử đáng kính, và tương tự tách rời khỏi điều tốt ngoại thân.

Nhưng một kẻ Tự phụ thì ngu ngốc và không nhận thức được bản thân, và rõ ràng là như vậy. Bởi vì họ cố thử những thứ được tôn vinh nhưng họ không hề xứng đáng và không được công nhận. Họ phô trương, bằng quần áo, xe ngựa và những thứ tương tự, với mong muốn rằng sự giàu có của họ có thể được nhận ra, và họ nói về những thứ đó như thể họ có được danh dự từ chúng. Tự ti chứ không phải Phù phiếm mới trái ngược với Tâm Tư Vĩ Đại, bởi vì nó thường gặp hơn và tệ hơn.