Một lần nữa, đáng sợ là một khái niệm thuộc phạm trù Tương Quan, cùng một thứ nhưng không giống với tất cả mọi người, và có những thứ đáng sợ vượt xa khỏi sự chịu đựng của con người: điều này chắc chắn là đáng sợ đối với tất cả những ai có lý trí, nhưng những đối tượng đáng sợ này khác nhau ở mức độ, do đó sự tự tin hoặc dũng cảm cũng khác nhau.

Người Dũng Cảm không thể sợ sự đúng đắn của anh ta (nhưng tất nhiên chỉ khi anh ta là con người); tất nhiên anh ta sợ hãi nhiều thứ nhưng anh ta sẽ kháng cự theo cách anh ta nên làm và lý trí thích đáng chỉ lối, vì những điều đáng kính trọng, bởi đó chính là mục đích của phẩm hạnh.

Có khả năng là chúng ta sẽ sợ hãi quá nhiều, hoặc quá ít, hoặc thậm chí sợ hãi những thứ không quá đáng sợ đến vậy. Do đó sai lầm xuất hiện khi hoặc là con người sợ hãi khi anh ta không nên sợ hãi một chút nào, hoặc khi anh ta sợ hãi theo một cách không hợp lý, hoặc sai thời điểm… khi xem xét vấn đề này chúng truyền cảm hứng cho sự tự tin. Một người Dũng Cảm là người biết chịu đựng, và biết sợ hãi theo cách anh ta nên làm, từ động cơ chính đáng, vào những thời điểm đúng đắn: bởi vì người Dũng Cảm chịu đựng hoặc hành động theo cách anh ta nên và lý trí đúng đắn mách bảo.

Nhưng mục đích của mỗi hành động riêng rẽ là tương ứng với thói quen, và điều đó cũng đúng với người Dũng Cảm và thói quen của người Dũng Cảm là Can Đảm; đó là một điều đáng kính trọng; và do đó Can Đảm cũng là Mục Đích bởi tính cách của mỗi người được định đoạt bởi Mục Đích.

Do đó danh dự là động lực khiến người Dũng Cảm chống lại những thứ đáng sợ và thực hiện những hành vi tương xứng với sự Can Đảm.

Đối với những người Quá giới hạn, kẻ vượt giới hạn bằng việc không sợ hãi bất cứ điều gì không có tên gọi phù hợp (tôi thấy rằng có nhiều trạng thái vô danh), nhưng anh ta sẽ là một kẻ điên hoặc không nhạy cảm đối với nỗi đau nếu anh ta không sợ gì cả, thậm chí cả động đất hay sóng biển, giống như trường hợp người ta nói về người Celt[1] vậy.

Nhưng một người quá tự tin đối với những thứ đáng sợ thì là thiếu suy nghĩ. Ngoài ra anh ta là người khoác lác, và tự nhận sở hữu những tính cách của một người Dũng Cảm một cách thiếu căn cứ: anh ta có vẻ ngoài tương tự như một người Dũng Cảm thể hiện trước những thứ đáng sợ, và bắt chước người Dũng Cảm ở bất cứ điểm nào anh ta có thể làm; vì lý do này mà phần đông những người như vậy thể hiện ra một thứ kết hợp kỳ cục của sự thiếu suy nghĩ và hèn nhát; bởi vì một khi sự thiếu suy nghĩ tác động lên những hoàn cảnh này, họ không chống cự được với những thứ thực sự đáng sợ.

[1116a] Hơn nữa, kẻ sợ hãi quá mức thì hèn nhát, bởi vì ở trong trường hợp này anh ta sợ hãi những thứ sai trái, hoặc sợ sai cách… Anh ta cũng không có đủ sự tự tin, nhưng rõ ràng nhất là anh ta quá sợ các nỗi đau; anh ta là một dạng người yếu đuối, bởi anh ta sợ mọi thứ: người Dũng Cảm thì ngược lại, bởi vì sự dũng cảm là tài sản của người vô tư và đầy hy vọng.

Cho nên kẻ hèn nhát, kẻ thiếu suy nghĩ và người Dũng Cảm cùng liên quan tới một nội hàm nhưng trạng thái của họ đối với nội hàm này thì khác nhau: hai người được nhắc tới đầu tiên thì đều quá mức và kém cỏi, người cuối cùng có trạng thái Trung Đạo và chính đáng. Kẻ thiếu suy nghĩ thường vội vàng, luôn hấp tấp trước nguy hiểm, nhưng khi hiểm nguy thực sự diễn ra thì lại rút chạy, trong khi người Dũng Cảm luôn nhanh và sắc bén trong hành động, nhưng trước đó thì luôn im lặng và bình tĩnh.

Do đó, như đã được nói, Can Đảm là trạng thái Trung Đạo khi xét tới các đối tượng gây ra sự dũng cảm hoặc nỗi sợ hãi, trong những hoàn cảnh đã được đưa ra ở trên, và người Dũng Cảm đưa ra lựa chọn của họ và đương đầu với hiểm nguy bởi vì làm như vậy là một hành động đáng kính trọng, hoặc bởi vì nếu không làm như vậy thì thật hèn hạ. Nhưng chết để thoát đói nghèo, hoặc nỗi đau của tình yêu, hoặc bất kỳ điều gì đau đớn đơn thuần, thì không phải là hành động của một người Dũng Cảm mà là của một kẻ hèn nhát; bởi vì chỉ là đơn thuần yếu đuối khi chạy khỏi điều gì cực nhọc, và hành động tự sát đương đầu với sự đáng sợ của cái chết không phải là một điều đáng kính trọng, mà là để chạy thoát khỏi ác quỷ.

❀ ❀ ❀

[1] Người Celt là một nhóm đa dạng các bộ lạc, bộ tộc và dân tộc thời kì đồ sắt và thời kì đầu Trung Cổ ở châu Âu, và từng nói các ngôn ngữ Celt. Họ nổi tiếng thông minh, tàn bạo, dũng cảm. Trước khi bị La Mã đánh bại, họ là đội quân hùng mạnh nhất châu Âu.