Hơn nữa, trong kiểu Công Chính được đề cập cuối cùng này có hai loại, tự nhiên và quy ước; cái thứ nhất hiện diện ở mọi nơi như nhau và không phụ thuộc vào việc có được đón nhận hay không; cái thứ hai mà ban đầu có thể theo cách này hoặc một cách vô thưởng vô phạt nhưng không phải sau khi ban hành: ví dụ, giá tiền chuộc được cố định ở mức một minae, hoặc hy sinh một con dê thay vì hai con cừu; và một lần nữa, tất cả các trường hợp đạo luật đặc biệt, như những sự hi sinh cho Brasidas[1] như một anh hùng; nói ngắn gọn là tất cả các sắc lệnh đặc biệt.

Nhưng có một số người nghĩ rằng tất cả những gì Công Chính đều thuộc loại thứ hai này, và trên cơ sở đó: bất cứ thứ gì vốn tồn tại, họ nói, đều không thể thay đổi và tồn tại ở mọi nơi với cùng một cường độ; lửa, chẳng hạn, không chỉ cháy ở đây mà còn ở Ba Tư, nhưng những sự Công Chính họ thấy đã thay đổi ở nhiều nơi.

Bây giờ điều này không thực sự như vậy, và theo một cách nào đó (mặc dù có lẽ không xảy ra đối với các vị thần): ngay cả trong bản thân chúng ta vẫn tồn tại một phần nào đó: cho phép mọi thứ đều có thể thay đổi, vẫn còn những sự vật tồn tại tự nhiên, và những sự vật khác thì không.

Không, chúng ta có thể đi xa hơn và nói rằng hiển nhiên là trong số những thứ tồn tại một cách tự nhiên, và những gì phải phụ thuộc vào luật lệ và quy ước, thậm chí nếu cho rằng cả hai đều có thể bị thay đổi thì; và cùng một sự minh họa đó sẽ áp dụng cho trường hợp này và các trường hợp khác; tuy tay phải thường là mạnh hơn, vẫn có một số người đàn ông có thể thuận cả hai tay.

[1135a] Một trường hợp tương tự có thể được rút ra giữa các loại Công Chính phụ thuộc vào quy ước và tính thích hợp và các thang đo; bởi lẽ các thang đo cho rượu và ngô không giống nhau ở tất cả mọi nơi, nhưng ở nơi bán buôn chúng có kích thước lớn hơn, còn ở nơi bán lẻ chúng nhỏ hơn; vậy thì, tương tự như vậy, Công Chính, không tự nhiên nhưng nhờ phát minh của con người, không còn giống nhau ở mọi nơi nữa bởi lẽ ngay cả các hình thái chính quyền cũng không thể giống nhau, và chỉ có một trường hợp mà trong đó tự nhiên là tốt nhất.

Bây giờ xét đến sự Công Chính và Hợp Pháp, mỗi đặc điểm liên kết đến những hành vi minh họa và đại diện cho chúng như thể những gì phổ quát và cụ thể; những hành vi thì rất nhiều, nhưng mỗi nguyên tắc chỉ có một vì nguyên tắc là phổ quát. Và do đó, có một sự khác biệt giữa một hành vi bất chính và sự Bất Chính nói chung, giữa hành động công chính và sự Công Chính nói chung: tôi muốn nói là, một điều bất chính trong chính bản thân nó, do bản chất hoặc do mệnh lệnh; như vậy, khi điều này đã được thể hiện trong hành động, có một hành vi bất chính, nhưng cho đến trước lúc hành vi đó diễn ra, chỉ có điều gì đó bất chính. Và tương tự với một hành vi công chính. (Có lẽ dikaiopragaema là một khái niệm chính xác hơn chỉ hành vi công chính, từ dikaioma, mà tôi đã sử dụng ở đây, có nghĩa là nói chung và chính xác hành động điều chỉnh hành vi bất chính.) Trong số chúng, có những loại nào, và bao nhiêu, và đối tượng của chúng là gì, chúng ta phải nghiên cứu sau đó.

❀ ❀ ❀

[1] Brasidas (mất khoảng năm 422 TCN) là sĩ quan Sparta nổi bật nhất trong thập kỷ đầu tiên của Chiến tranh Peloponnesian.