Nuốt tươi nuốt sống

Phong tục nước ngoài muôn đời vẫn luôn thú vị, bởi vì tình điệu ngoại quốc phần lớn đều mới lạ. Mới lạ thì sẽ thú vị. Thế nhưng, nếu đem tình điệu ngoại quốc nuốt tươi nuốt sống mà dời về nhà mình, tự thân trải nghiệm, thì sự mới lạ ấy thường biến thành gông xiêm, sự thú vị thường biến thành ghê tởm. Dựa vào đạo lý này, có không ít người cho đến nay uống trà vẫn không cho thêm đường trắng và sữa bò.

──《Nhã Xá Tiểu Phẩm · Tội ngoại quốc》

Thơ khó bán

Thơ không thể bán lấy tiền. Một bài thơ mới, ví như bứt đứt mấy sợi râu mà có thể hoàn thành bản thảo, thì cái vốn ấy hãy còn nhẹ, đáng sợ nhất là giống như một viên ngọc trai trong bụng con trai, đó vốn dĩ là một khối bệnh, trải qua bao lâu nuôi dưỡng vun bồi mới có thể mài giũa mang thai thành công, viết ra rồi đi đâu để tìm khách mua?

──《Nhã Xá Tiểu Phẩm · Thơ》

Ôn tình trong lúc ốm

Di ngôn trước khi chết của Lỗ Tấn là "Không oán giận người, cũng không cầu người dung thứ." Thái độ ấy đương nhiên cũng có thể xem là một phong cách riêng. Người không vĩ đại như Lỗ Tấn, thì khi thể lực không kham nổi rất dễ thỏa hiệp với nhân loại. Sau khi ta nằm liệt giường nhiều ngày, nhìn thấy ai cũng có nhân tính, liền cảm thấy thế giới này vẫn đáng lưu luyến. Chỉ có điều khi thân nhiệt và mạch đập của ta sắp hồi phục bình thường, ta lại ngựa quen đường cũ, trong mắt không thể chứa nổi một hạt cát.

──《Nhã Xá Tiểu Phẩm · Bệnh》

Người tự do

"Áo quần rách rưới, là cái tội của sự nghèo hèn, nhưng lại là chiếc áo bào của người ăn mày, là biểu trưng tươi đẹp cho nghề nghiệp của hắn, là tài sản của hắn, là lễ phục của hắn, là trang phục để hắn nghênh ngang xuất hiện chốn đông người.…… Không một ai thèm bận tâm đến xu hướng tôn giáo hay chính trị của hắn. Hắn là người tự do duy nhất trên thế giới." Nói thì nói thế, chứ nếu chưa đến bước đường cùng thì chẳng ai muốn làm cái dạng người tự do này cả. Chỉ có những kẻ từ trước đến nay vẫn làm thần tiên, như Lí Thiết Quải và Tế Công chẳng hạn, những lúc ngao du cõi trần, mới chịu trong một thời gian ngắn hóa thân thành một kẻ ăn mày.

──《Nhã Xá Tiểu Phẩm · Kẻ ăn mày》

Cái diệu của sự mềm dẻo

Shakespeare có một câu nổi tiếng: "‘Sự yếu đuối’ ơi, tên của ngươi là ‘phụ nữ’!" Thế nhưng sự yếu đuối này, không phải lúc nào cũng khiến phụ nữ chịu thiệt. Vật càng mềm dẻo thì càng khó bị bẻ gãy.

──《Nhã Xá Tiểu Phẩm · Phụ nữ》

Đỉnh cao

Ví như việc leo núi, con người đến tuổi trung niên giống như đã leo đến đỉnh núi cao nhất. Quay đầu nhìn lại, từng nhóm thanh niên đang "đầu không ngoảnh lại dà mồ hôi không lau" mà leo lên. Nhìn kỹ lại thì trên đường có rất nhiều hòn đá ngáng chân, từng khiến bản thân va đập sứt đầu mẻ trán, có rất nhiều cạm bẫy, khiến bản thân làm chú ếch ngồi đáy giếng suốt ngần ấy năm.…… Sự quan sát những cảnh tượng thế này, chỉ khi đứng trên đỉnh cao nhất mới có thể làm được. Nhìn về phía trước, đằng trước là con đường xuống dốc, dễ đi hơn nhiều.

──《Nhã Xá Tiểu Phẩm · Tuổi trung niên》

Rượu ngon cất lâu năm

Ta từng nhìn thấy một số nam thanh nữ tú được trời phú cho những điều kiện ưu đãi, hồi trẻ thì ngốc nghếch khờ khạo, mày rậm mắt to, cứng nhắc đờ đẫn, giống như mấy quả đào lông vừa xanh vừa chát, bên trên còn mang một lớp lông khá dài. Bọn họ là những hòn ngọc thô chưa được giũa trau. Thế nhưng đến tuổi trung niên, họ trở nên nhuần nhuyễn, dung quang rạng rỡ, dưới chân như có lò xo, nhìn một cái là biết ngay là những người có nội dung phong phú. Cuộc sống của họ giống như đang uống loại rượu ngon được chảo giấu nhiều năm, nồng đậm mà thơm ngát! Đối với họ, tuổi trung niên không hề có bi ai.

Nỗi phiền muộn của loài chim

Ngày trước ta thường thấy những kẻ xách lồng nuôi chim, sáng sớm lang thang ngoài phố (bây giờ những kẻ có thời gian rảnh rỗi như thế đã ít đi). Thứ khiến ta cảm thấy hứng thú không phải là sự thảnh thơi của người đó, mà là nỗi phiền muộn của con chim kia.…… Chim mà đến cái bước đường này, ta nghĩ nỗi phiền muộn của nó, đại khái là chỉ đứng sau con ruồi dính trên giấy keo, còn niềm vui của nó, đại khái là chỉ hơn một chút so với việc sống trong phòng tiêu bản mà thôi chứ?

──《Nhã Xá Tiểu Phẩm · Chim》

Không già

Cuộc sống nghỉ hưu lý tưởng chính là nghỉ hưu thực sự, hoàn toàn rũ bỏ công việc mưu sinh kiếm cơm, làm những việc mà trong lòng mình thực sự muốn làm. Có người tám mươi tuổi mới bắt đầu học vẽ, cũng có người năm mươi tuổi mới bắt đầu viết tiểu thuyết, đều đạt được những thành tựu kinh ngạc. "Chó thì muôn đời không bao giờ già đến mức không thể học những trò mới." Cớ sao con người lại không bằng loài chó cơ chứ?

──《Nhã Xá Tiểu Phẩm Tục Biên · Nghỉ hưu》

Cáu giận

Triết gia Hy Lạp Epictetus từng nói: "Hãy tính xem anh có bao nhiêu ngày không cáu giận. Trước kia, ngày nào tôi cũng cáu giận; đôi khi cứ cách một ngày lại cáu giận một lần; sau đó thì cứ cách ba bốn ngày cáu giận một lần; nếu như anh liền tù tì ba mươi ngày không cáu giận, thì nên dâng lễ vật tạ ơn Thượng đế." Giảm bớt số lần cáu giận chính là kết quả của sự tu dưỡng.

──《Nhã Xá Tiểu Phẩm Tục Biên · Cáu giận》

Kẻ sa cơ lỡ vận

Bất cứ một kẻ sa cơ lỡ vận nào cũng có thể mang ra mấy món đồ cũ, đây vốn là chuyện không có gì lạ. Quốc gia cũng vậy. Biết bao nhiêu cổ quốc suy tàn đều có không ít cổ vật, có thể khiến người ta kinh ngạc, thưởng thức, cảm khái, thở dài!

──《Nhã Xá Tiểu Phẩm Tục Biên · Đồ cũ》

Sự im lặng

Bậc đắc đạo, đối với những phiền não trần thế từ lâu đã không để tâm trong lòng, tự nhiên lại càng có thể thưởng thức cảnh giới của sự im lặng. Sự im lặng này, không phải là lời đến cửa miệng rồi lại nuốt vào trong, mà là vốn dĩ chẳng có gì để nói, gọi là "Người biết thì không nói, người nói thì không biết". Thế Tôn tại hội Linh Sơn, giơ cành hoa ra cho chúng xem, đại chúng đều lặng ngắt, duy chỉ có Ca Diếp mỉm cười rạng rỡ, cái nụ cười tâm đắc ấy còn thắng vạn lời ngàn chữ.

──《Nhã Xá Tiểu Phẩm Tục Biên · Sự im lặng》

Nụ cười tâm đắc

Nụ cười của "Mona Lisa", chính là nụ cười, cười rất đẹp, cười rất ngọt, cười rất có vị, thế nhưng chúng ta không thể gặng hỏi rốt cuộc vì sao nàng cười, nàng cười cái gì.…… Nụ cười tâm đắc, chỉ có thể lĩnh hội từ trong tâm, không phải câu chữ bài văn nào cũng có thể diễn tả được.

──《Nhã Xá Tiểu Phẩm Tục Biên · Đọc tranh》

Có tạo ra được cây không?

Lại có một vị thi nhân tên là Kilmer, ông ấy có một bài thơ nhỏ nổi tiếng──《Cây》, có người phê bình rằng bài thơ ấy là "thơ tồi", ta lại không thấy tồi chỗ nào cả, ngược lại "Thơ là do những kẻ ngốc như tôi làm ra, chỉ có Thượng đế mới có thể tạo ra một cái cây", hai câu thơ này ngẫm ra cũng có chút ý vị. Con người chẳng có gì là ghê gớm, khoác lác chuyện sáng tạo, anh có tạo ra nổi một cái cây không?

──《Nhã Xá Tiểu Phẩm Tục Biên · Cây》

Cây có tình

Ta từng đối diện với cây mà sinh ra biết bao nhiêu tưởng tượng hão huyền, cảm thấy cây tuy không biết nói, không hiểu tiếng người, thế nhưng nó cũng có sinh lão bệnh tật, nó cũng có lúc tươi lúc héo, nó cũng biết nối dõi tông đường, nó cũng nên được tính là "có tình".…… Tóm lại, cây là vật sống, chỉ là không biết đi, rễ cắm ở đâu thì ở đó, vĩnh viễn không có cái khổ lưu vong trôi nổi.

Làm ngành nào ghét ngành ấy

Có người chỉ nhìn thấy hòa thượng ăn bánh bao, chứ không nhìn thấy hòa thượng thọ giới, bèn sinh ra tâm lý ngưỡng mộ người khác, cho rằng cái ngành của mình chỉ có khổ chứ không có vui, chẳng những bản thân thở dài ngao ngán, hận mình chọn nhầm ngành, mà còn luôn miệng dặn dò con cháu tuyệt đối đừng làm ngành này nữa. Cái này gọi là "Làm ngành nào, ghét ngành ấy".

──《Nhã Xá Tản Văn Nhị Tập · Những lời ngụy biện thịnh hành》

Không có vết đục đẽo

Nghệ thuật và tự nhiên vốn là những danh từ đối lập. Phàm là nghệ thuật thì đều do con người làm ra. Tục ngữ phương Tây có câu: Ars est celare artem (Nghệ thuật chân chính không để lộ vết tích nhân tạo), giống như điều mà chúng ta gọi là "Không có vết đục đẽo".

──《Nhã Xá Tản Văn Nhị Tập · Cây cảnh》

Tàn hại sinh cơ

Ta từng nhìn thấy một số chậu cây cảnh, dây chì vẫn chưa được tháo ra, trông giống như bị trói giật cánh khuỷu, cho dù đã tháo ra rồi, trên vỏ cây cũng khó tránh khỏi những vết sẹo rách da thịt. Sự chế tác mang tính nghệ thuật như thế này, đối với thực vật thì chẳng khác nào gông xiêm tàn hại sinh cơ. Ta thường hay trong lúc thưởng thức cây cảnh, liên tưởng đến một người mắc chứng lùn mà ta nhìn thấy ở khu vui chơi, ăn mặc chỉnh tề xuất hiện trước mặt khán giả, để đổi lấy một trận cười của mọi người. Lại liên tưởng đến tục bó chân của phụ nữ ngày trước, bó đến mức xương ngón chân cong gãy, để trở thành đôi gót sen ba tấc, tạo ra cái dáng vẻ uyển chuyển thướt tha!

Thiên tính

Cổ thánh tiên hiền, không ai là không khuyên rỗi chữ hiếu. Kỳ thực hiếu cũng là một phần của nhân tính, cũng là tự nhiên, nếu không thì khuyên rỗi cũng chẳng có hiệu quả lớn lao gì. Tình yêu thương qua lại giữa cha mẹ và con cái đều là do trời sinh. Không chỉ loài người như thế, tất cả vạn vật có tình không gì là không như vậy. Ta không dám tin lắm trong loài cầm thú lại có loài Kiêu Hưởng.

──《Nhã Xá Tản Văn Nhị Tập · Tình yêu của cha mẹ》

Hố ngăn cách thế hệ

Từ khi con người có sự phân biệt già trẻ, giữa thế hệ đi trước và thế hệ trẻ tuổi liền có một con hố, có lẽ là khe sâu hiểm trở khó lòng bay qua nổi, cũng có lẽ là rãnh nước nhỏ bước một bước là qua, tóm lại là giữa bọn họ có một ranh giới. Người bên này hố nhìn người bên kia hố thấy ngứa mắt, người bên kia hố nhìn người bên kia hố thấy chẳng ra gì, có lẽ là trợn mắt giậm chân, có lẽ là đập bàn xắn tay áo, có lẽ là buông lời cay đắng, có lẽ là gây ra án mạng thật sự, tùy thuộc vào khí chất và sự tu dưỡng của cả hai bên.

──《Nhã Xá Tiểu Phẩm Tam Tập · Hố ngăn cách thế hệ》

Phúc đến rồi

Những kẻ giàu lên nhanh chóng đối với việc trang trí nội thất là vô cùng coi trọng. Vừa bước chân vào cửa, đập vào mắt chắc chắn không thể thiếu một bức đại tự chữ Phúc bằng giấy đỏ rắc nhũ vàng cỡ đại, được treo ngược xuống, ý chỉ phúc đã đến. Nếu là một hàng năm bức đại tự, thì tất nhiên lại càng tuyệt hơn, đó chính là ngũ phúc lâm môn.

──《Nhã Xá Tiểu Phẩm Tam Tập · Kẻ giàu xổi》

Chủ lớn tự mình quyết

Con người ta, quả đúng như nhà thơ Ba Tư Omar Khayyam đã nói, đến chẳng biết đến từ phương nào, đi chẳng biết đi về phương nào, lúc đến vốn chẳng phải do nguyện vọng của bản thân, lúc đi cũng chẳng hề xin phép đồng ý, cứ ngơ ngơ ngác ngác mà lưu lại trên thế gian một khoảng thời gian. Trong khoảng thời gian này, chúng ta là đang để tâm trí sai khiến thân xác ư? Hay là lập đức lập công lập ngôn để mưu cầu sự bất hủ? Hay là tham cứu sinh tử để vượt thẳng lên tam giới? Chủ ý lớn này cần phải do chính mình quyết định.──《Thu Thập Tạp Văn · Bàn về thời gian》

Con người cần tình bạn

Chỉ có thần tiên và dã thú mới thích cô độc, con người là phải có bạn bè.

──《Thu Thập Tạp Văn · Bàn về tình bạn》

Bạn bè

Franklin từng nói: "Có ba người bạn trung thành đáng tin cậy──vợ già, chó già với tiền mặt." Điểm thú vị là cả ba người bạn này đều không phải là bạn bè. Thậm chí câu nói của Aristotle mới là dứt khoát nhất: "Hỡi những người bạn của tôi ơi! Trên thế giới này căn bản không có bạn bè." Những lời này gần giống với thái độ chán ghét đời người, trên thực tế trong thế giới này vẫn có bạn bè, chỉ có điều tuy không cần phải cầm đèn lồng mà đi tìm, thế nhưng nó giống như đãi cát tìm vàng mà lại còn cần phải trải qua một thời gian dài tôi luyện. Một khi đã thực sự đúc kết nên tình bạn, thì sẽ kiên cố như vàng đá, vĩnh viễn không bao giờ phai nhạt.

Thuốc giảm đau

Kỳ thực có kẻ nào mà trên con đường đời trập trùng gập ghềnh lại chưa từng vấp ngã? Kẻ nào mà không từng khao khát cái cảnh giới tự do thiêng liêng đầy hạnh phúc ấy chứ? Chỉ có điều con đường đời nó là như thế đấy, oán trách cũng vô ích, trốn tránh là điều không thể, muốn bay thì cũng chỉ là một giấc mơ. Con người ta làm họa thì phải thực tế, cuộc đời thực tế vẫn cần những phương pháp thực tế để giải quyết. Thỉnh thoảng ban ngày mơ mộng một phen, vẩn vơ nghĩ ngợi, mặc cho trí tưởng tượng tung hoành, để thu được một chút an ủi, đương nhiên cũng không phải là không được, thế nhưng cái này chung quy cũng chỉ là loại thuốc an thần có hiệu quả nhất thời, có thể tạm thời giảm đau, chứ không thể trị tận gốc.

──《Bàn về Từ Chí Mo》

Hoa hồng và gai nhọn

Con đường đời, bao nhiêu năm nay cứ thế mà bị giẫm nát ra, ai ai cũng theo con đường ấy mà đi, anh nói nó là con đường hoa hồng cũng được, anh nói nó là con đường gai nhọn cũng được, đằng nào thì anh cũng phải ngoan ngoãn mà đi cho hết.

Chơi

Con người ta từ nhỏ cho đến già vẫn luôn chơi đùa, chỉ là đồ chơi khác nhau mà thôi. Hồi nhỏ chơi dao giả súng giả, lớn lên đi nghĩa vụ quân sự thì dùng dao thật súng thật; hồi nhỏ từng cắc từng cắc bỏ vào ống heo tiết kiệm, lớn lên thì từng tờ từng tờ séc gửi vào ngân hàng; hồi nhỏ chơi trò "gia đình", "đón cô dâu", lớn lên thì cưới vợ sinh con lập gia đình dựng nghiệp thật sự. Có người chơi bút mực, có người chơi tiền bạc, có người chơi đồ cổ, có người chơi chính trị, suy cho cùng đều là chơi cả.

──《Tây Nhã Đồ Tạp Ký · Mô hình》