[TIÊU TỀ]: Lại gặp Quý Hợi
Tôi tốt nghiệp khóa Quý Hợi của Thanh Hoa. Bây giờ lại gặp năm Quý Hợi, sáu mươi năm là một giáp, chớp mắt một cái đã trôi qua!
Chúng ta cứ nghĩ sáu mươi năm là điều gì đó rất hiếm hoi, kỳ thực năm mươi chín năm cũng rất hiếm hoi, mà sáu mươi mốt năm lại càng hiếm hoi hơn. Chỉ là một giáp thì vừa tròn số mà thôi.
Tôi ở Thanh Hoa, tính ra ở liền tám năm, từ năm mười bốn tuổi đến hai mươi hai tuổi, hồi tưởng lại đương nhiên cũng có một số chuyện vụn vặt để kể. Ở Thanh Hoa tôi không phải là học sinh giỏi, điểm số bình bình, rất nhiều bạn học đều giỏi hơn tôi, nhưng đến hạn thì tôi vẫn tốt nghiệp, chưa từng phải lưu ban lần nào. Còn về phẩm hạnh, chưa từng được nhận hộp mực (chỉ những người phẩm học đều ưu tú, nhiệt tình phục vụ hoặc có lệnh đi mách lẻo mới có tư cách nhận hộp mực), nhưng cũng chưa từng bị ghi sổ hay vào "Phòng tư quá" (một căn phòng cấm túc nằm cạnh phòng Tra vụ khoa trung đẳng khoa).
Khóa nào cũng có lớp trưởng (trưởng khóa), mỗi năm bầu một người đảm nhiệm. Tôi chỉ nhớ vị lớp trưởng đầu tiên là Châu Niệm Thành, anh ấy là người tốt, trung hậu thành khẩn, đáng tiếc chưa tròn một năm thì bệnh mà qua đời. Người cuối cùng là Tạ Phấn Trình (người Quảng Đông), con người tinh anh, trong thời kỳ kháng chiến làm phú ông ẩn cư ở Hongkong, đã bị quân đội Nhật Bản sát hại dã man.
Mỗi học sinh mới của trung đẳng khoa đều được nhà trường chỉ định một học sinh năm thứ tư của cao đẳng khoa làm người hướng dẫn, mỗi tuần gặp mặt một hai lần, ý định rất hay. Người hướng dẫn tôi là Thẩm Tuyển Kỳ. Kỳ thực những người qua lại với tôi nhiều hơn là Trần Liệt Huấn và Trương Đạo Hoành. Tôi là người từ nhỏ chưa từng rời xa gia đình, vừa đến Thanh Hoa tôi rất đau khổ, cảm thấy điều phiền muộn nhất trong đời thứ nhất là cai sữa, mà đi học ở nội trú chẳng khác nào lần cai sữa thứ hai. Phải mất mấy năm tôi mới quen với môi trường mới, nhưng trong suốt tám năm trời, cứ mỗi thứ Bảy là tôi nhất định vào thành về nhà để hưởng trọn một dịp cuối tuần ấm áp. Hồi đó về nhà một chuyến không đơn giản chút nào, đi xe kéo qua Hải Điên đến Tây Trực Môn mất hơn một tiếng đồng hồ, đổi xe vào thành về đến nhà lại mất thêm hơn nửa tiếng. Thỉnh thoảng cưỡi lừa qua Thành Phủ, Đại Giao Tự rồi mới đến ga Tây Trực Môn, rất ít khi đi bộ ra ga Thanh Hoa Viên ngồi xe lửa về Tây Trực Môn. Ở nhà lại chừng hai mươi bốn tiếng, là lại phải trong ánh chiều tà trên con đường cổ kính quay về Thanh Hoa Viên rồi. Thanh Hoa Viên chính là mái nhà thứ hai của tôi.
Trong tám năm tôi đã học được những gì? Về phương diện tiếng Anh, đạt đến mức hiểu sơ sơ, sang Mỹ du học không gặp trở ngại quá lớn. Những thầy từng dạy tiếng Anh cho tôi có các tiên sinh Lâm Ngữ Đường, Mạnh Hiến Thành, Mã Quốc Tự, Sào Khôn Lâm, cùng mấy vị tiên sinh người Mỹ. Về phương diện quốc văn, ở trung đẳng khoa tôi nhận được sự giáo huấn của tiên sinh Từ Kính Trừng (chúng tôi hay gọi sau lưng là Từ Hổ, vì thầy rất dữ), về phương diện làm văn mới hiểu thế nào là "cắt bỏ tình cảm yêu mến", viết văn phải bớt lời thừa thãi, câu chữ phải cô đọng súc tích, phép câu phải đĩnh đạc, bài bản phải hoàn chỉnh. Sau phong trào Ngũ Tứ, văn bạch thoại thịnh hành, tôi cùng mấy người bạn chí hướng như Văn Nhất Đa cùng nhau trau dồi, bước lên con đường học tập tân văn học. Nhờ tích cực tham gia công tác biên tập của tờ "Thanh Hoa san", tôi đã học được sơ bộ một bộ kỹ thuật viết thảo, phỏng vấn, sắp xếp bố cục và xuất bản.
Phong trào học sinh Ngũ Tứ, Thanh Hoa đã tham gia một cách vô cùng sôi nổi. Tôi nhớ lãnh tụ học sinh của chúng tôi là Trần Trường Đồng. Anh ấy là nhân tài lãnh đạo bẩm sinh, có khí chất khiến người ta khâm phục sát đất. Tôi vô cùng kính trọng anh ấy. Anh ấy mới qua đời gần đây, chắc là xấp xỉ tuổi chín mươi. Người tiếp tục lãnh đạo Hội tự trị học sinh sau khi Trần Trường Đồng tốt nghiệp chính là La Long Cơ. Các hoạt động của hội học sinh đã châm ngòi cho mấy cuộc phong trào. Không hẳn là học sinh thích quậy phá thành tính, mà phương pháp xử lý của phía nhà trường cũng thiếu kỹ thuật. Có một tối toàn thể học sinh ở nhà ăn cao đẳng khoa thảo luận vấn đề bãi khóa, đột nhiên đèn điện bị tắt ngúm, điều này không thể ngăn cản học sinh tiếp tục họp hành, học sinh thắp lên vô số ngọn nến, giữa lúc lòng người đang sục sôi căm phẫn, đột nhiên có mấy người thuộc đội chiêng nhỏ (tổ chức tự vệ dân gian Hải Điên) đánh chiêng rước đèn lồng đến trấn áp, nghe nói là theo lời báo án mời của nhà trường mà đến, thế là lòng người náo động hẳn lên, bãi khóa, biểu tình, đuổi hiệu trưởng, từ đó diễn biến một phát không thể thu gom lại được. Trong vòng mấy năm, ba lần đuổi hiệu trưởng. Vốn dĩ hiệu trưởng Châu Ký Mai tiên sinh có phong thái của một hiệu trưởng, rất được lòng người, giả sử ông vẫn còn ở trường, tình thế tuyệt đối không đến nỗi này.
Thanh Hoa từ xưa coi trọng thể dục. Buổi sáng có mười lăm phút tập thể dục mềm dẻo, buổi chiều từ bốn đến năm giờ cưỡng chế vận động một tiếng, chế độ này sau đó đều bị bãi bỏ. Thanh Hoa và mấy trường đại học bên ngoài thường có các cuộc thi đấu thể loại bóng, phần thắng của Thanh Hoa khá lớn, mỗi lần thi đấu quan trọng giành chiến thắng, nhà trường vui mừng như phát cuồng, cho nghỉ học một ngày. Thành tích thể dục của tôi quá kém, kỳ thi thể dục lúc tốt nghiệp bao gồm các môn bơi lội, một trăm thước, bốn trăm thước, đẩy tạ v.v. Thầy giáo thể dục Mã Ước Hàn đối với tôi chỉ biết lắc đầu. Môn bơi lội chỉ có tôi và Triệu Mẫn Hằng là trượt, ở lại trường hai tuần thi bù, cuối cùng trong bể bơi vừa bơi vừa bò rốt cuộc cũng qua được, uống không ít nước! Nhưng trong tám năm tôi cũng đá rách hai đôi giày bóng, đánh gãy hai vợt bóng, về môn bóng chày thì đám bạn học tỉnh Hà Bắc chúng tôi là giỏi nhất, cho nên sau đó tay phải tôi nhặt một hòn đá có thể ném đi khá xa, khá chuẩn. Tám năm trời tôi chưa từng sinh bệnh gì, chỉ có một lần nhiễm quai bị phải vào phòng y tế trường. Nền tảng sức khỏe tối thiểu là được tạo dựng ở Thanh Hoa, duy trì cho đến tận bây giờ.
Thanh Hoa quản lý kỷ luật đạo đức học sinh rất nghiêm khắc. Lấy trộm một cuốn từ điển, hay một tấm vải hạ bố, là sẽ bị đuổi học. Đánh nhau cũng không được. Có một cậu học sinh đánh cậu học sinh khác bị thương, túm rứt đi một nhúm tóc lớn, đương nhiên là chịu xử phạt đuổi học, cậu học sinh bị đuổi này không phục, chạy ra Hải Điên uống một chai Liên Hoa Bạch, quay về xông thẳng vào phòng ăn lúc mọi người đang ăn trưa, đấm cho chủ nhiệm tra vụ (biệt danh là Lý Râu) một cú ngã lăn xuống đất, kết quả là bị cảnh sát trường tóm lấy áp giải ra khỏi cổng trường. Trò hề náo động này, đến nay tôi vẫn không thể nào quên.
Chúng tôi rất thích diễn kịch, tiệc vui cuối năm, mỗi khóa đều diễn một kịch ngắn để thi tài. Giống như Hồng Thâm, La Phát Tổ, Lục Mai Tăng, đều là những tay cừ khôi. Khi khóa Quý Hợi tốt nghiệp còn từng diễn kịch nói ba màn, tôi và Ngô Văn Tảo đóng vai nữ nhân, ai mà tin nổi chứ?
Bạn bè khóa Quý Hợi ở Đài Bắc có lúc đông nhất là mười lăm người, thường luân phiên làm chủ tiệc tùng, thấm thoắt thoi đưa, từng người một đã điêu linh tẻ nhạt rồi! Hiện nay chỉ còn lại Tân Văn Kỳ (đang nằm liệt giường) và tôi mà thôi. Những người không ở Đài Bắc, thì có Tôn Lập Nhân ở Đài Trung, Ngô Trác ở Mỹ. Bây giờ lại gặp năm Quý Hợi, muốn tụ họp lại ôn chuyện xưa mà không thể được, huống chi ngước mắt nhìn non sông đã đổi thay, "Thủy mộc Thanh Hoa" chỉ còn trong tưởng tượng mà thôi!
