[TIÊU DỀ]: Chữ ký

Một người sẵn sàng ký tên mình như thế nào vốn là chuyện thuần túy cá nhân, họ có hoàn toàn tự do, không ai có thể can thiệp. Tuy nhiên cũng có một điều kiện tối thiểu, chữ ký của anh ta phải khiến người ta nhận ra, nếu không chữ ký có thể mất đi ý nghĩa, thậm chí mang lại phiền phức không cần thiết. Có một lần, vào đêm trước khi một trường học công bố kết quả thi, vì lý do đánh số niêm phong, bắt buộc phải đối chiếu phiếu đăng ký để lấy tên thật, ngờ đâu chữ ký trên phiếu đăng ký của một thí sinh lại bay bướm như rồng bay phượng múa, lại như giun đất mùa xuân rắn mùa thu, giống như bùa chú của quỷ, không phải chữ trện thư cũng chẳng phải chữ triện, không phải hành thư cũng chẳng phải thảo thư, mọi người chuyền tay nhau xem, mỗi người đưa ra một lời giám định khác nhau. Có người nói thí sinh như vậy chắc chắn không phải loại lương thiện, không lấy thì hơn. Có người lại tiếc tài, vì thành tích thi cử của cậu ta rất tốt. Huyên náo hồi lâu, có người đưa ra một diệu kế, nhẹ nhàng bóc bức ảnh của cậu ta xuống, xem thử chữ ký ở mặt sau bức ảnh có thể dùng để đối chiếu hay không. Chiêu này quả nhiên vô cùng hiệu quả, lờ mờ nhận ra được tên thật của vị thí sinh có tài trí kỳ lạ này. Đối với thư pháp của cậu ta, ai nấy đều lắc đầu. Tôi không theo dõi điều tra xem sau đó vị thí sinh này có trở thành một họa sĩ trường phái tân triều hay nhà thơ trường phái hiện đại hay không.

Chữ ký trên séc có thể tùy ý vẽ vời, hơn nữa cứ thoải mái tung ra chiêu độc lạ, khiến người ta không thể nhận biết, thậm chí trông giống như một cuộn rối mù, một mảng đen kịt cũng không sao, tóm lại là khiến người ta khó mà bắt chước. Chỉ là mỗi lần ký tên phải nhất trí, dù là bôi bác hay heo đen đi nữa, con heo con quạ đó mãi mãi phải giữ nguyên một khuôn mẫu. Ở những trường hợp khác lại sợ không được tự do như vậy. Có người không quen biết viết thư cho tôi, bản thân bức thư cho thấy anh ta rất bình thường, nhưng sự bình thường của anh ta lại không duy trì đến cùng, tên của anh ta tôi không thể nhận diện được, mà thư lại có sự cần thiết phải hồi âm, tôi đành chịu không biết làm sao đành cắt chữ ký của anh ta dán lên phong bì thư hồi âm, không biết có gửi đến nơi được hay không nữa. Vị tiên sinh này có lẽ có một sự hiểu lầm, cứ cho rằng chữ ký của mình là thứ mà bất kỳ người biết chữ nào nhìn vào cũng phải hiểu ngay.

Chữ của Trung Quốc chúng ta, từ Thương Hiệt khởi nguồn, rồi giáp cốt, rồi chung đỉnh, rồi triện, rồi trện thư, rồi hành, rồi thảo, rồi khải, biến hóa khôn lường, nhưng sự biến hóa đó là qua quá trình diễn hóa mà thành thói quen được công nhận. Cho dù là chữ thảo, trong đó cũng có cách viết tiêu chuẩn nhất định, chứ không phải ai cũng có thể tùy tiện đại bút vung lên một cách cẩu thả. Cho nên mới có cái gọi là "thảo thư tiêu chuẩn", chữ thảo tự nó cũng có cách viết nhất định của nó. Ngày xưa các lớp tiểu học khá coi trọng môn tập viết, một số giáo viên chỉ định học sinh chép theo Thiên tự văn bản thảo, bây giờ không có ai chịu làm cái trò ngốc nghếch này nữa. Lật xem bất kỳ sổ ký tên trong đám tang hay tiệc cưới nào, trong đó thế nào cũng có một số kiểu chữ ký khiến người ta dở khóc dở cười. Một số họa sĩ sau khi hoàn thành tác phẩm lớn thì ký tên như vẽ bùa. Chữ ký của Bát Đại Sơn Nhân rất kỳ lạ, có người nói hơi giống câu "khóc đấy cười đấy", ngầm chứa nỗi đau ẩn giấu. Người vẽ không bằng Bát Đại thì không được viện dẫn lệ ấy.

Chữ ký là thứ đủ sức đại diện nhất cho tính cách của một người. Chữ ký của Vương Hi Chi có mấy chục kiểu, vạn biến không rời gốc, đều đặn viên mãn tinh tế. Nhìn chữ ký của ông, bất kể là ở đầu trang giấy hay cuối bức thư, một phong thái phiêu phiêu như muốn bay ra khỏi trang giấy. Chữ "chi" do ông viết biến hóa khôn lường, cái nào cũng uyển chuyển xinh tươi. Người đời học chữ của Dật Thiếu nhiều lắm, không ai có thể nắm được tinh túy của nó, không quá béo thì quá gầy, không quá lỏng thì quá chặt, hai chữ Hi Chi là thứ không thể bắt chước được.

Có người nhiễm thói tục phương Tây, hễ gặp nhân vật thời sự là lại xúm lại một cục, tay cầm sổ nhỏ, hoặc mảnh giấy vụn xé tạm lúc bách, xin chữ ký làm kỷ niệm. Thực ra sau khi có chữ ký đó, tung tích đa phần không rõ, chỉ chuốc thêm phiền nhiễu mà thôi. Tôi nhớ có một năm, tỉnh nọ thi đi học phí công, một thí sinh thành tích không tệ, đến vòng phỏng vấn cuối cùng, sau khi trả lời xong thì nổi hứng nhất thời, từ trong túi áo rút ra cuốn sổ nhỏ, xin các vị giám khảo lần lượt ký tên làm kỷ niệm, chủ khảo nổi giận lôi đình, ra lệnh đuổi cổ, kết quả là thi rớt.

Đề tên tháp Nhạn thoạt nhìn có vẻ là việc nhã nhặn, nhưng thực ra thô tục đáng cười. Người đề tên trên tháp Nhạn không chỉ có tân tiến sĩ, tăng nhân đạo sĩ thứ dân cũng chen lẫn giữa đó. Thói cũ gió xưa đến nay vẫn chưa dứt, hễ là chốn danh thắng, hầu như chỗ nào cũng có bút tích đề "Ai đó đến đây du lịch", thậm chí còn dùng dao khắc lên để mong lưu danh muôn thuở. Người đời sau thời Tam đại chỉ sợ mình không hiếu danh, nhưng danh cũng có phân biệt thiện ác. Tôi nhớ bức tường nhà nọ mới trét xi măng, trong số người qua đường không biết vị nào hứng thú dâng trào, nhặt một viên đá hoặc khúc củi gì đó, thừa lúc xi măng còn ướt mềm chưa khô, dùng bút lực cứng cáp viết lớn ba chữ "Vương X X". Cách hơn hai mươi năm sự việc xảy ra, tên đề của người ấy vẫn chưa mờ nhạt, chỉ tiếc đại danh của anh ta thực sự không lấy gì làm nhã nhặn.