Tản văn của Lương Thật Thu mỗi bài mỗi vẻ rực rỡ riêng, khiến người ta đọc không nỡ buông tay, tất cả những lời bình phẩm kiểu như thanh tao thấm thía, ngắn gọn sâu sắc, mang phong cách độc đáo, đều không đủ để đánh giá về nó, nó thực sự đã đạt đến cảnh giới lô hỏa thuần thanh, xuất thần nhập hóa.
Nhà bình luận sách nổi tiếng Đài Loan Long Ứng Đài từng hỏi mẹ mình thích đọc sách của ai nhất, người mẹ không chút do dự đáp: "Lương Thật Thu." Long Ứng Đài ngạc nhiên thốt lên: "Mẹ thật biết hàng!"
Lương Thật Thu (6 tháng 1 năm 1903 — 3 tháng 11 năm 1987), người Bắc Kinh, quê gốc ở Dư Hàng, Chiết Giang, tên thật là Lương Trị Ngọc Hóa, tự Thật Thu. Từ năm 1915 đến năm 1923 theo học tại Thanh Hoa, sau khi tốt nghiệp sang Mỹ du học, năm 1924 vào Viện nghiên cứu Đại học Harvard, năm 1926 về nước nhậm giáo tại Đại học Đông Nam. Là thành viên chủ chốt của Tân Nguyệt Xã. Năm 1949 sang Đài Loan, giảng dạy tại mấy trường đại học ở cả miền Nam lẫn miền Bắc Đài Loan, cho đến năm 65 tuổi nghỉ hưu chuyên tâm viết lách.
Tưởng Tử Kỳ, một người bạn của Lương Thật Thu ở Tứ Xuyên, từng xem tướng cho Lương và nói ông "mình đầy xương cốt ngạo mạn, chắc chắn khó bề thăng tiến". Quả thực, cả đời Lương Thật Thu phần lớn đều thu mình trong lầu sách nhỏ, không tranh đua với đời, vùi đầu vào học vấn, lấy việc viết lách làm niềm vui cho bản thân mà không biết tuổi già sắp đến. Ông tuyên bố: "Tôi có một cái bàn, một cái ghế, một chiếc giường, ngủ say hay viết đọc, đều đã có đủ chỗ, tôi cũng không mong cầu gì khác nữa."
Mọi người thích ca ngợi cuộc đời tích cực lạc khẩu, nhưng một thiên tài có tình cảm phong phú và học thức uyên bác, lại thường cảm nhận sâu sắc hơn ý thức bi kịch của sinh mệnh, nhất là khi ông lâm vào cảnh ngộ bất đắc chí lại càng như vậy.
Nhìn xuyên qua lớp vỏ bề ngoài là việc Lương Thật Thu vùi mình vào biển học không biết tuổi già sắp đến, chúng ta càng cảm nhận sâu sắc hơn tinh thần mùa thu trong cuộc đời ông — nếm trải đủ mọi mùi vị nỗi buồn, muốn nói lại thôi.
Cảm giác cô đơn của cuộc đời và kiếp người như chốn lữ khách — nỗi u sầu "Trời đất là quán trọ của muôn vật" vẫn luôn vương vấn trong lòng ông suốt cả cuộc đời.
Đồng hành cùng gần bốn mươi năm cuộc đời nửa sau của ông càng là nỗi nhớ quê hương không gì gỡ nổi, "Ngàn dặm làm khách phương xa, canh năm nhớ quê nhà", táo xanh phương Bắc là thứ khiến ông tương tư nhất, càng về cuối đời nỗi nhớ quê lại càng da diết. Không biết bao nhiêu lần ngâm tụng câu thơ của Đỗ Phủ "Sương từ đêm nay trắng, trăng là trăng quê hương". Do eo biển ngăn cách, không thể đoàn tụ với một đôi con trai con gái, ông đã đổ biết bao giọt nước mắt tương tư:
Mắt mỏi nhìn trời dài lạc lối về. Mắt lệ tựa lầu xanh ngút ngàn ngoài lầu. Chuyện cũ tựa khói bay tựa tơ liễu, tương tư chính là lúc xuân còn mãi.
Đây là nỗi tương tư mà ông đã viết ra.
Bầu trời mùa thu thật kỳ lạ và cao vời, non sông mùa thu thật cô quạnh và tiêu điều. Thế nhưng, mùa thu là mùa thu hoạch, trái ngọt trĩu cành, ngô vàng óng cao lương đỏ rực dưới bầu trời xanh mây trắng mới đáng yêu làm sao.
Thứ mà Lương Thật Thu dùng sinh mệnh của mình để bồi đắp chính là một ngọn hải đăng văn hóa vĩ đại —
Dịch toàn bộ các tác phẩm kịch và ba tập thơ của Shakespeare với hơn bốn triệu chữ. Biên soạn thành công "Lịch sử văn học Anh" một triệu chữ, tuyển dịch "Tuyển tập văn học Anh" một triệu hai trăm nghìn chữ. Dịch ra một trăm hai mươi tư tập "Truyện danh nhân thế giới". Biên soạn hơn ba mươi loại từ điển Anh-Trung và mấy chục loại sách giáo khoa tiếng Anh. Ngoài ra còn có các tác phẩm như "Nhã xá tiểu phẩm" (bốn tập), "Nhã xá tạp văn", "Nhã xá đàm cật", "Thu thất tạp văn", "Thật thu tạp văn", "Thật thu văn tồn", "Hòe viên mộng ức"……
Bầu không khí tiêu điều, sự lạnh lùng không màng cầu cạnh gì khác kết hợp với một vùng trái ngọt trĩu cành vàng óng ánh, đã hòa tấu nên khúc ca mùa thu đầy hùng tráng trong cuộc đời Lương Thật Thu. Chúng ta chỉ xin trích lấy một nốt nhạc từ khúc ca mùa thu ấy để dâng lên cho bạn đọc tự mình thưởng thức.
Người biên soạn
