Con người ăn ngũ cốc tạp lương, ắt phải bài tiết. Cặn bã không đi, sự thanh tịnh không tới. Gia đình cũng vậy, có bảy việc mở cửa, ắt sẽ sinh ra rác thải. Nhìn kích thước lớn nhỏ, phẩm chất tinh thô của một đống rác, là có thể đại khái nhìn ra giai cấp môn đố của nhà đó, là gia đình quan lại hay nhà mới phất, là gia đình thư hương hay kẻ buôn bán, là gia đình nhân hậu hay là quỷ Tây giả hiệu. Nuốt vào những thứ gì, không tránh khỏi sẽ có những chất bài tiết nấy.

Xử lý rác thải ra sao, là một vấn đề. Cách đơn giản nhất là mở tung cửa lớn, bốn bề nhìn không một bóng người, vứt một sọt rác ra đường lớn, rồi đóng cửa lại, khuất mắt trông coi cho đỡ phiền. Rác thải giữa chốn bụi bay mù mịt theo gió mà đi, chẳng can gì đến tôi. Thật sự có người đem viên than tổ ong đã đốt qua có thủng lỗ đặt ngay ngắn trên đường, lý do của họ là đợi xe chạy qua sẽ nghiền nát, vừa vặn lấp đầy những chỗ gồ ghề trên mặt đường, những kẻ lòng dạ tốt như thế này đâu đâu cũng có. Trên thực tế, mỗi góc tường, mỗi khoảng đất trống, đều có người tận dụng khéo léo để đổ rác. Biết bao nhiêu người phóng uế tùy tiện ở đây, há chẳng thể vứt chút rác sao? Người đi đường thỉnh thoảng cũng góp phần sản xuất rác, từng đống bã mía, từng dải vỏ dưa hấu, từng miếng vỏ cam, tiện tay vứt bừa, tiêu sái tự tại. Đáng thương cho bò già kéo xe, dọc đường đại tiểu tiện, vẫn có người theo sau dọn dẹp, thế mà những người đi đường ăn uống trái cây này ngược lại không có ai theo sau quét dọn!

Gần nơi tôi ở có một con sông nhỏ, cũng có thể gọi là rạch nước thối, nghe nói là một nhánh của con rạch nào đó, năm xưa cầu nhỏ nước chảy, trong vắt thấy đáy, có thể bơi lội trong đó, lâu ngày không được tu sửa, dần dần bồi lấp, dòng nước ngày càng hẹp hơn lại thêm trên mặt thường nổi những bọt váng ngũ sắc. Đây là một nơi đổ rác tuyệt vời, dân cư lân cận há lại không biết. Thế là người vợ mặc đồ ngủ sọc vằn buổi sáng sớm bưng bô tiểu ra sông đổ, nữ bộc đầu bù chân tay bê sọt đi đổ đất xuống sông, lại có những quý ông dáng vẻ đường hoàng đổ giỏ đựng giấy vụn vào trong, bao nhiêu giấy viết thư phong bì đều trôi lề bề dần đi, vị quý ông kia nhìn mà vui thích. Chơi trội nhất phải kể là những hộ gia đình sửa sang nhà cửa đổ một lượng lớn vữa hồ gạch ngói ra ven sông, tạo thành vùng đất bồi ven sông mới. Thỉnh thoảng còn trôi từ thượng nguồn xuống một chiếc giày gỗ, nửa quả bưởi thối, mèo chết chó chết heo chết trương phình lên! Chẳng biết là chịu ơn huệ của vị đại nhân quý ông nào, con rạch thối này đã bị đổi thành cống ngầm, bên trên trải đường nhựa, từ đó con rạch này không còn phát huy tác dụng chứa đựng rác nữa, khiến cho cư dân gần đó bất tiện biết bao!

Ở những khu vực phát triển tương đối cao, trước cửa nhà thường đặt thùng rác. Nơi đáng lẽ nên có hai con sư tử đá hoặc đá lên ngựa lại mọc lên một cái thùng xi măng màu xám đen vuông vức, dáng vẻ ấy cũng đủ nhếch nhác rồi. Thùng này có cửa có nắp, suy tính chu đáo, nhưng chẳng bao lâu cửa nắp sẽ bay sạch, kho báu bên trong hoàn toàn được trưng bày công khai. Những người láng giềng thân thiết bên trái bên phải không đặt thùng rác đại khái cũng không phân chia gì mà sẵn lòng đến, khiến cho một cái thùng rác thường xuyên trở nên béo múp míp. Kết quả là ai lắp đặt thùng rác, cửa nhà người đó mùi hôi nồng nặc. Thùng rác dẫu nói là làm bằng bê tông cốt thép, bị xe ô tô tông ba bận bảy lượt, cũng sẽ từ xốp mà nứt rồi vỡ rồi nát rồi sập.

Có người nghĩ ra cách độc đáo, chừa lại một lỗ hổng ở chân tường, lắp cửa sắt, trên cửa khóa lại, bên trong tường xây thùng rác, độc quyền sử dụng, từ chối khách khứa. Thế nhưng cũng không thể lạc quan, chẳng bao lâu chiếc khóa đó đã bị người ta lấy đi, tiếp theo cái móc trên cửa cũng không cánh mà bay, cuối cùng là cửa ngõ mở toang, láng giềng thân thiết bên trái bên phải vẫn cứ xem hàng xóm như hào hác.

Kẻ có hứng thú nhất với rác thải chính là những người đi nhặt đồng nát. Ngành này dậy sớm về khuya, rất vất vả, mỗi đống rác đều phải tốn công bới móc một phen, xem có vật tư nào có thể cứu vớt được không. Người bỏ ta lấy, hơn nữa lấy mà không tổn hại đến đạo đức. Thế nhưng dưới sự bới móc đó, nguyên trạng không thể khôi phục, đống rác biến thành bãi rác, lộn xộn khắp nơi, nhìn không nỡ nhìn. Bên trong cửa nhà dẫu có giữ gìn sạch sẽ đến đâu, bên ngoài cửa nhà vẫn không dám bàn tới.

Trên thế giới có rất nhiều vấn đề vĩnh viễn không thể giải quyết, rác thải có lẽ là một trong số đó, nghe nói có một số quốc gia có thiết bị hỏa táng rác thải, hoặc sử dụng hóa chất ăn mòn rác thải thành vô hình, nghe đều giống như những câu chuyện nghìn lẻ một đêm. Tôi nhìn đống rác trước cửa, thường hay nghĩ tới những lời hô hào đồng thanh tương ứng của triều đình và dân chúng gọi là cất cánh, gọi là tiến bộ, thiên hạ vạn vật không có gì là hoàn mỹ, chừa lại một chút khiếm khuyết, coi như vốn liếng cho việc cất cánh tiến bộ ngày mai chẳng phải rất hay sao? Đồng thời tôi lại nghĩ, thứ khó xử lý há chỉ là rác thải trước cửa, rác thải của các tầng lớp trong xã hội cuồn cuộn khắp nơi, thì nên xử lý như thế nào đây?