Dưới gầm trời này, dân tộc nào là dơ nhất? Vấn đề này không phải người kiến thức nông cạn có thể trả lời được. Khoảng nửa thế kỷ trước, tiên sinh Thái Nguyên Bồi từng nói: "Người Trung Hoa từ xưa đã nổi tiếng không sạch sẽ trên thế giới: thân thể không thường xuyên tắm giặt, quần áo không kịp thời phơi khô, khạc nhổ bừa bãi ra đất, hỉ mũi vào tay áo, đường sá không quét dọn, nhà vệ sinh mặc sức bốc mùi, nước uống không qua lọc, bệnh truyền nhiễm không biết cách ly." Cứ đas nói vậy, thì danh hiệu quán quân về độ dơ, người Trung Hoa chúng ta quả thực danh chính ngôn thuận, hổ thẹn cái nỗi gì. Những năm gần đây, không biết danh hiệu quán quân này có tiếp tục được duy trì hay đã nhường lại cho người khác, thì thật khó nói.

Tiên sinh Thái một mặt muốn chúng ta dùng sự sạch sẽ để khuyên bảo lẫn nhau, mặt khác lại nơm nớp lo sợ, chỉ sợ chúng ta "vì quá sạch mà tốn thời gian", lại sợ chúng ta vì "quá sạch mà khiến người khác khó xử". Thật ra những kẻ mắc bệnh sợ bẩn trong lịch sử vốn không nhiều lắm, đếm đi đếm lại cũng chỉ có mấy người như Hà Đồng Chi đời Nam Tống, Nê Tựan đời Nguyên, Vương Tư Viễn, Dữu Bỉnh Chi đời Nam Tiều, và Mễ Phất đời Tống. Mà trong đó, Mễ Phất "không dùng chung khăn và đồ vật với người khác", xét theo ánh mắt thời hiện đại, hình như cũng không đến mức gọi là "khiến người khác khó xử". Cái gọi là đồ dùng khăn chậu, chính là những thứ như khăn mặt chậu rửa mặt, vốn dĩ không nên dùng chung. Ngày trước ở các rạp hát có phục vụ "khăn mặt", những chiếc khăn nóng hổi thơm phức được ném từ góc này sang góc kia của rạp hát, cũng được xem là một trong những tuyệt kỹ. Cho dù có người cho rằng đây là một sự tận hưởng lớn, thậm chí cho rằng đây là một trong những tiết mục không thể thiếu của nghệ thuật kịch quốc gia, nhưng hễ tôi nhìn thấy những bằng hữu tận hưởng chiếc khăn mặt ấy sử dụng nó một cách ác liệt, từ mang tai cổ gáy cho đến vòng vèo cọ xát cho đến khi gió thổi hây hây ở hai nách mới thôi, thì tôi lại lạnh sống lưng, thà đi theo vết xe đổ của Mễ Vương Chương mà "khiến người khác khó xử" còn hơn.

Trên những chuyến xe thời nay mang tiếng là để ngắm cảnh cũng có những chiếc khăn bông vuông nhỏ lạnh ngắt thơm phức để mời khách, cũng có người thấu triệt đạo lý tận dụng triệt để mọi thứ, lau mặt chà đầu, thổi kỹ múa khéo, cuối cùng có lẽ còn hỉ lên đó một bãi nước mũi. Nếu để Mễ Vương Chương nhìn thấy, e là sẽ ngất tại chỗ mất! Nếu như ai ai cũng nhiễm một chút bệnh sợ bẩn, thì kẻ "khiến người khác khó xử" phải là đám lôi thôi lếch thếch ấy mới đúng.

Thân thể con người vốn dĩ đã dơ. Cái gọi là "quán bất tịnh" của nhà Phật, đặc biệt nhắc nhở chúng ta rằng "chín lỗ" trên cơ thể con người không nơi nào là không chứa đầy cáu bẩn nhơ nhớp, thường xuyên rỉ ra những dòng chất thải hôi h đúng là như rãnh thối. Thật sự hễ nghĩ đến chín điều ấy, dục niệm liền tiêu tan sạch sẽ. Chúng ta hà cớ gì phải tự hành hạ mình, cố tình bày ra một bộ dạng nhếch nhác, tóc tai bù xù, râu ria đầy mặt, khiến người ta ghê tởm mà lại còn đắc ý? Có lẽ có người sẽ chỉ ra rằng, "tóc tai bù xù mặt mày dơ dáy mà bàn chuyện thi thư" thì bậc hiền giả cũng khó tránh khỏi, "gãi rận mà nói chuyện", không thẹn với danh sĩ, "mặt mày thường nửa tháng một tháng không rửa, không thấy ngứa ngáy quá thì không tắm gội", chính là sự phóng khoáng tao nhã. Quả thực, thói quen lưu truyền từ xưa đến nay này, cho đến tận cận đại vẫn chưa dứt tuyệt, vào thời đầu Trung Hoa Dân Quốc vẫn còn cái gọi là những bậc đại sư gì đó, đến độ tuổi gần sáu mươi, vì tục huyền mà chịu chấp nhận điều kiện của đối phương nên mới bắt đầu đánh răng. Ngoài những tấm gương vốn có này ra, nếu lại cộng thêm cả cái thói quen đồi trụy thời thượng của phương Tây nữa, thì cái tiếng không sạch sẽ này không những vang dội khắp thế giới, mà còn lưu danh muôn thuở.

Bất kể là gia đình, trường học, nhà hàng, khách sạn hay nha môn, nơi đáng tham quan nhất chính là nhà vệ sinh. Nhà vệ sinh thời cổ sạch đến mức nào thì không thể biết được, tôi chỉ biết rằng kẻ giàu có như Thạch Sùng, trong nhà vệ sinh có hơn mười nha đầu ăn mặc lộng lẫy đứng hầu, đặt nào là giáp tiễn phấn, nước trầm hương các thứ. Nhà của Vương Đôn thì trong nhà vệ sinh có tráp sơn đựng táo khô để nhét mũi. Những thiết bị này xem ra đều là biện pháp tiêu cực. Mùi hôi thối nồng nặc, pha lẫn với hương thơm của giáp tiễn phấn và nước trầm hương, sợ rằng chưa chắc đã hay; còn như trong lỗ mũi nhét táo khô thì đành phải há miệng để thở, chắc là cũng chẳng ích gì. Văn hóa của chúng ta tuy lâu đời, nhưng đối với vấn đề này hình như chưa từng để tâm, mãi cho đến sau khi Tây học truyền vào Đông phương thì mới bắt đầu chầm chậm muốn "bắt kịp". "Tây hóa toàn diện" là điều không thể chấp nhận được, cho nên các thiết bị vệ sinh kiểu Tây dù có được lắp đặt ở các học viện cấp cao nhất thì cũng không tránh khỏi việc phải chịu sự xử lý theo kiểu Trung Hoa — mặc sức cho nó ố bẩn, tắc nghẽn, tràn lan, vỡ nát. Dơ và trình độ học vấn đôi khi chẳng có mối liên quan nào cả, nhà vệ sinh tiểu học khiến người ta chùn bước, nhà vệ sinh đại học cũng tương tự không dám lại gần. Trong nha môn cũng có người ngồi trên bồn cầu mà nhổ từng bãi đờm đặc lên tường, thưởng thức những vệt sáng lấp lánh ngoằn ngoèo giống như con ốc sên bò qua vậy. Trông cái đà này, nhà vệ sinh công cộng đều cần phải biên chế, thiết lập một sở trưởng, vài nhân viên thuộc quyền, tiến hành sát hạch nghiêm ngặt, thậm chí bán vé thu phí cũng chẳng có gì là không được.

Nơi ở gần nhà vệ sinh nhất chính là nhà bếp. Trong các gia đình có lẽ đều được xây ở những góc khuất không thu hút sự chú ý, phần móng thấp hơn nhà chính nửa thước hay một thước, phần mái đa phần là sân thượng. Việc nấu nướng của chúng ta thường dùng lửa lớn dầu sôi xào nấu, khói dầu bám vào, bốn bức tường đương nhiên tối tăm không một chút ánh sáng. Trong đó vô số những động vật nhỏ như dế, kiến, gián ngày ẩn đêm ra, sinh sôi nảy nở số lượng lớn, chung sống hòa bình với con người, chủ khách vô cùng tâm đắc. Ở một số nhà hàng, vì để tiết kiệm không gian, nhà bếp và nhà vệ sinh dứt khoát không phân chia rạch ròi cho lắm, đầu bếp mồ hôi nhễ nhại cởi trần đứng trước bếp cầm xẻng, thợ làm bánh bao thì ngậm điếu thuốc đứng bên cạnh nhào bột, ở góc tường lại hiên ngang đặt một cái thùng lớn để khách giải quyết nhu cầu. Biết bao nhiêu người ca ngợi món ăn Trung Hoa là độc nhất vô nhị thiên hạ, nếu như anh ta rửa tay trước bữa ăn, lại nhìn cái sự dơ của nhà bếp ấy, thì khẩu vị của anh ta có lẽ sẽ kém đi một chút. Có một vị khách du lịch từ nước ngoài trở về, một trong những tiêu chuẩn quan trọng để anh ta chọn nhà hàng chính là xem nhà bếp ở đó dơ đến mức nào, sau đó mới cân nhắc xem ở đó có món tủ gì.

Kết quả chọn tới chọn lui, thường thì vẫn quay về căn hộ của mình để ăn cơm nhà.

Chợ rau mới chính là nơi hội tụ của sự dơ. Giết gà, mổ vịt, mổ cá, đều được tiến hành ở đây, máu me bê bết, nước bẩn bắn tung tóe. Rau xanh tuy đã được rửa qua ở cống nước thối, nhưng vẫn sợ mất đi độ tươi, chốc chốc lại phải vẩy chút nước lên trên, về trọng lượng cũng có thể kiếm thêm chút lợi ích. Cá tôm đã chết ngắc thì không thể không ướp đá, đá tan thành nước, nước chảy lênh láng trên mặt đất. Nơi này đất chật người đông, ánh nắng hiếm khi chiếu tới, bùn lầy lâu ngày không khô, xe đạp xe máy phóng bạt mạng chẳng có ai quản lý, trên mặt đất những vũng nước lớn nhỏ mọc lên như nấm, người đi mua rau không ai là không sa vào bùn lầy, không ai là không bị bùn bắn đầy chân. Điều kỳ diệu là ở chợ bán cá lâu ngày mà không thấy mùi hôi của nó, những kẻ lăn lộn ở nơi này hằng ngày lâu dần cũng không thấy khổ của nó, sợ giẫm nước thì có thể đi một đôi ủng đi mưa, sợ bắn bùn thì có thể mặc khoác thêm một chiếc áo ngoài, ngại dính tay đầy dầu thì tiện tay quệt luôn vào bất kỳ cái cột cái bệ nào — không sao cả, ai mà chẳng làm thế. Có người đề xướng cải thiện, muốn sao chép lại siêu thị của người phương Tây, đương nhiên đây lại là mắc phải cái bệnh "Tây hóa toàn diện", bệnh ở chỗ không phù hợp với tình hình đất nước. Ăn những món rau như thế này, thì sẽ có cái nhà bếp như thế này, sẽ có cái chợ rau như thế này, đúng là trời sinh đất tạo.

Thật ra, dơ một chút cũng chẳng hại gì đến đại thể, từ trước tới nay chưa từng nghe nói có quốc gia nào vì dơ mà diệt vong. Từng người một cho dù quần áo chỉnh tề trông có vẻ đạo mạo, khắp nơi sạch bóng không một hạt bụi, giả sử trong lòng không được sạch sẽ, một bụng toàn trộm cướp đĩ điếm nam nữ, thì tôi thấy điều đó cũng chẳng hay ho gì.