Cắt tóc không phải là một việc vui vẻ gì. Những ai từng bị nha sĩ nhổ răng, hễ nhìn thấy chiếc ghế cắt tóc kia là sẽ thấy thấp thỏm bất an, hai loại ghế ấy quả thực rất giống nhau. Chúng ta vốn không mong ghế trong tiệm cắt tóc đều làm bằng gỗ đàn hương khảm xà cừ, hay theo phong cách Louis XIV, nhưng ít ra thì cũng không nên xấu xí như thế, vuông không ra vuông tròn không ra tròn, cứng đơ cứng nhắc, khiến người ta có cảm giác vừa ngồi lên là sắp mặc cho người ta cắt xén vậy. Chiếc gánh cắt tóc đặt ở cửa lại càng đáng sợ hơn, cái cột nhỏ dựng đứng kia thực ra vốn là để treo thủ cấp.

Thế nhưng cắt tóc lại là một thứ phiền phức không thể tránh khỏi. "Quân tử chỉnh kỳ y quan, tôn kỳ đam thị, hà tất bồng đầu cấu diện, nhiên hậu vi hiền?" Cắt tóc cũng là chuyện liên quan đến diện mạo. Tộc Sikh ở Ấn Độ từ trước đến nay vốn không cắt tóc cạo râu, đó là ý "thụ chư phụ mẫu bất cảm hủy thương", thế nên ai nấy đều đầu tóc mặt mũi rậm rạp, khắp nơi đều thế, chẳng lấy làm lạ. Ở xã hội chúng ta thì không được, nếu bạn để tóc tai bù xù, sẽ có người hoài nghi bạn đang chịu tang cha mẹ, hoặc mới từ trong tù ra. Râu ria lại là thứ càng đáng ghét hơn, nếu nuôi râu, bảy sợi chọc lên tám sợi chọc xuống cũng chẳng sao, trên miệng có râu thì được người ta kính trọng, nếu cạo sạch trơn lộ ra một mảng da xanh, cũng được, cũng được người ta kính trọng, chỉ riêng có bộ râu dài ba bốn phân không dài không ngắn, như bờm ngựa, như nhím, như gốc rạ sau khi gặt, nhìn vào khiến người ta không dám lại gần, Lỗ Trí Thâm "hai bên mai mới cạo râu mọc chồm hổm dựng ngược trông rất thảm hại khiến người ta hoảng sợ", thế nên người ta mới đâm ra sợ hắn năm phần. Chung Quý râu hùm hàm én, là cái tướng ăn thịt quỷ. Chúng ta vừa không muốn dọa người, lại vừa không muốn ăn thịt quỷ, hơn nữa lại không dám không lấy tư cách quân tử để tự răn mình, làm sao có thể không thường xuyên đến tiệm cắt tóc cho được?

Thợ cắt tóc chẳng có điểm nào đáng để người ta không kính trọng cả, cũng là một loại nghề nghiệp phục vụ cộng đồng giống như đao phủ và đồ tể, hơn nữa thợ cắt tóc lại càng tỏ ra cao sang hơn, bộ âu phục ấy có thể coi là biểu tiêu của người Hoa bậc cao. Nếu bạn kết giao với một người bạn làm đao phủ, hễ anh ta gặp bạn là sẽ ngắm nghía cái cổ của bạn, xem hạ đao ở chỗ nào là thích hợp, đó là do nghề nghiệp sai khiến. Thợ cắt tóc sau khi chờ bạn ngồi cố định rồi, sẽ vươn tay xắn tay áo ngắm nghía mớ tóc trên đầu bạn, chứ hoàn toàn không có hứng thú với con người gắn liền với mái tóc ấy. Một tấm vải lụa trắng trùm lên người bạn, chưa chắc đã là giặt sạch, thường thì loang lổ vết nọ vết kia giống như da hổ. Tiếp theo là một sợi dây vải siết ngang cổ họng. Dĩ nhiên là không mất mạng, nhưng siết thì cũng đủ chặt, nếu là cổ của chính mình thì chắc là không nỡ dùng sức lớn đến thế. Tóc vốn dĩ lấy việc cắt làm nguyên tắc, nhưng kèm theo việc giật nhổ phũ phàng thì cũng khó tránh khỏi, sự kháng cự thích hợp nhất là đối mặt với chiếc gương ấy nhíu mày nhăn mặt làm một cái mặt quỷ, lại còn hy vọng anh ta có thể nhìn thấy. Đầu của con người mọc trên cổ, vốn dĩ là có thể quay qua ngoảnh lại khá linh hoạt, nhưng cũng có mấy góc độ là không được thuận tiện cho lắm, thợ cắt tóc hình như không mấy bận tâm đến điều này, anh ta luôn cảm thấy tư thế cái đầu của bạn không đúng, bẻ đầu bạn qua vặn đầu bạn lại, nhằm cho phù hợp với dao kéo của anh ta.

Tôi hoài nghi thợ cắt tóc có lẽ đều là những kẻ võ nghệ cao cường, nếu không thì sao trong cổ tay bắp tay lại có sức mạnh lớn đến thế?

Chiếc gương lớn dựng ở phía trước ghế là có đạo lý lắm, không phải là để ngắm mình tự thương cảm đâu, cái hay của nó nằm ở chỗ có thể biết được thợ cắt tóc đang xử lý cái đầu của bạn thế nào, con người ta đối với cái đầu của mình không có ai là không quan tâm. Bạn bè đeo kính tháo kính ra, mờ mịt một mảnh, những gì nhìn thấy cũng có giới hạn. Nhất là vào lúc dao kéo khua khoắng, ngồi đờ đẫn như thây ma, không dám dễ dàng cử động, đối với những vị khách ngồi bên trái bên phải không thể ngắm nghía, đó là một điều đáng tiếc. Vị khách bên trái đang ngẩng người cạo râu, tiếng kêu như cắt cỏ, bạn cứ ngỡ nhất định là một đại hán, thực ra chưa chắc đã thế, có lẽ là một nữ khách; vị khách bên phải đang xịt nước hoa thoa kem dưỡng, bạn cứ ngỡ nhất định là mỹ nhân, thực ra cũng chưa chắc đã thế, có lẽ là một nam nhân. Cho nên thà không nhìn thì hơn, nhìn vào thấy khó chịu lắm. Tốt nhất là thẫn thờ ngồi lì ra.

Trong đó có một đoạn trải nghiệm tương đối vui vẻ nhất là gội đầu. Nước xà phòng đậm đặc nhỏ lên đầu, như rót nước lạnh lên đỉnh đầu, dùng mười đầu ngón tay cào gãi trên đầu, tuy không phải tiên bà Ma Cô, nhưng tay cũng tựa vuốt chim. Điều khiến người ta sốt ruột là da đầu rõ ràng đã gãi đến mức buốt rát, mà chỗ ngứa nhất ở góc đông nam thì suốt vẫn không gãi tới được. Khi dùng nước xả rửa, khó tránh khỏi việc nước tràn vào tai, nhưng nghĩ ngày thường việc rửa mặt đại khái chỉ giới hạn ở phần mặt, những xó xỉnh vùng sâu vùng xa thường chẳng với tới được, nay được gột rửa một trận cho thống khoái, cũng là một việc trọng đại hiếm có. Máy sấy tóc điện, thì lại chẳng dễ chịu gì chút nào, lúc thì gió mát hiu hiu, lúc thì kèm theo một luồng khí nóng, nóng không chịu nổi, trông giống như một hình phạt vậy.

Điều khiến người ta khó chịu nhất chính là cạo râu. Một con dao cạo bén ngắt, trên cổ họng bạn, trên mí mắt bạn, bên tai bạn, lướt qua lướt lại, bạn chỉ đành nhắm mắt nín thở, ôm lấy một cục mồ hôi. Kevin từng viết một bài "Về việc giảng đạo khi cạo râu", ông ấy nói rằng: "Khi dao cạo chạm vào mặt tôi, tôi không khỏi có suy nghĩ thế này: 'Giả sử thợ cắt tóc bỗng nhiên phát điên thì sao?' Thật may mắn là thợ cắt tóc chưa từng phát điên bao giờ, nhưng tôi từng gặp phải những mối nguy hiểm đại loại khác. Chẳng hạn như, có một thợ cắt tóc người Pháp thấp lùn cạo râu cho tôi trong cơn dông sét, chớp điện vừa lóe lên, anh ta liền nhảy dựng lên thật cao. Lại có một thợ cắt tóc say rượu, cầm dao cạo tìm mặt tôi, với tay sờ soạng giống như dáng vẻ của một kẻ say nhưng lại vồ hụt. Cuối cùng thả dao cạo lên mặt tôi, anh ta lại tựa vào đó để trấn tĩnh một chút, tựa hơi mạnh tay quá, vậy mà lại cạo bay một mảng râu ở phía dưới má phải của tôi, dao vẫn còn trên da tôi, tôi thậm chí không dám thốt lên một tiếng phản đối. Chỉ cần nói nhỏ một câu thôi, tôi cảm thấy, cũng sẽ khiến anh ta hồn vía lên mây mà mất thăng bằng, tĩnh mạch cổ của tôi có lẽ sẽ bị anh ta cắt đứt lúc nào không hay biết, lúc sau dao cạo tạm thời rời khỏi mặt tôi, đại khái chính là điều mà người Pháp gọi là Reculer pour mieux saurer (lùi lại để rồi xông lên phía trước) tôi nhân cơ hội ấy lập tức kêu lên bằng giọng nói như bị bóng đè, 'Đừng cạo nữa, đừng cạo nữa, đủ rồi, cảm ơn anh'..."

Những trải nghiệm đáng sợ thế này không có nhiều lắm. Chỉ là bất cứ ai cũng sẽ thót tim, nếu như lúc cạo râu mà nhớ lại câu chuyện cười trong tiểu phẩm tấu hài, nghe nói lúc học việc thợ cắt tóc dùng một quả bí đao có lông tơ để làm thí nghiệm, có việc đi ra ngoài thì liền vung dao bổ thẳng lên quả bí đao, sau đó xuất sư hành nghề, thường hay nhận nhầm đầu người vẫn là quả bí đao đó. Sự nguy hiểm khi cạo râu chỉ xếp thứ hai, đáng ghét nhất là sau khi cạo xong anh ta dùng tay không chút kiêng dè sờ lên mặt bạn, sờ xong rồi bạn còn phải trả tiền cho anh ta nữa!