Hỏi mấy ai chưa từng tắm gác! Ngày thứ ba sau khi sinh ra, đã có hội "tắm trẻ", một chậu nước thơm bốc hơi nghi ngút, lại có cả tiền thưởng quả bánh, họ hàng bạn bè vây quanh xem bạn tắm. Cảm giác "tắm ba ngày" thế nào, chẳng một ai có thể nhớ nổi. An Lộc Sơn từng được Dương Quý Phi dùng khăn tã gấm vóc quấn lấy có lẽ phần nào cảm nhận được chút ít cảm giác "tắm ba ngày" ấy, thế nhưng tôi nghĩ lúc đó thằng bé Lộc chắc chắn có tâm sự riêng rồi.

Lớn hơn một chút, bị mẹ ấn vào chậu tắm là trải nghiệm suốt đời không quên. Càng sợ nước xà phòng chảy vào mắt, nước xà phòng lại càng thích chui vào khóe mắt. Nách sợ nhứa, hai bên sườn cũng sợ ngứa, dưới cổ lại càng sợ ngứa, nếu cười khúc khích làm cơ thể quẹo vọ như chiếc bánh quẩy, thì thế nào cũng tiện tay ăn ngay một cái tát giáng xuống đầu xuống mặt, đôi lúc quả thực có hơi đau một chút.

Sau khi trưởng thành, lẽ ra phải hiểu rằng tắm táp rửa sạch bụi bẩn vốn là một niềm vui trong đời, nhưng cũng không hẳn là vậy. Hồi tôi học trung học, trường học có trang thiết bị phòng tắm, tuy điều kiện đơn sơ, nhưng nước nóng nước lạnh lại rất đầy đủ. Thế nhưng nhà trường vẫn bắt buộc nghiêm ngặt, ít nhất ba ngày phải tắm một lần. Quy định này so với luật nhà Hán "quan lại cứ năm ngày được nghỉ tắm gội một lần" có ý nghĩa hoàn toàn khác biệt. Năm ngày một lần nghỉ tắm gội, là được nghỉ một ngày, có tắm hay không vốn là tùy ở bạn. Quy định của trường học ba ngày tắm một lần mang tính chất cưỡng chế, hơn nữa lại còn có biện pháp trừng phạt, phòng tắm có chuẩn bị sổ điểm danh, ai ba ngày không tắm sẽ bị công bố danh sách, người vẫn không hối cải sẽ bị chỉ định thời gian phái người giám sát cưỡng chế thực hiện. Theo tôi được biết, số người không tắm mà vẫn ký tên thì nhiều vô kể, giống hệt như làm giả giấy tờ; chưa từng thấy có danh sách nào được công bố, lại càng chưa từng thấy có ai dưới con mắt soi mói của bao người mà cởi trần cởi cỗi, luật lệ cuối cùng chỉ thành tờ giấy lộn.

Người Trung Quốc chúng ta từ trước đến nay vẫn coi việc tắm rửa là một việc lớn. Từ xưa đã có câu nói tắm gội rồi mới vào chầu, tắm gội chay tịnh để tế cáo Thượng đế. Niềm vui sinh thời của Tăng Điểm là "tắm ở sông Nghi". Chính vì nó là việc lớn, dường như chưa từng được coi là một phần của cuộc sống sinh hoạt hằng ngày. Đến thời nhà Đường, vẫn có người "ở tang khóc lóc trong lều tranh, ba năm không tắm gội". Vương Mãnh thời nhà Tấn vừa bắt rận vừa nói chuyện, lại càng là minh chứng rõ ràng cho việc thường xuyên không tắm. Thơ Bạch Cư Duyên có câu "Hôm nay một lần tắm gội, gầy gò ốm yếu bớt đi khá nhiều", tắm một bận vậy mà lại có giá trị làm thơ để ghi lại.

Những gia đình theo lối cũ, cho dù là phủ lớn nhà sâu, rất ít khi có phòng tắm riêng biệt. Chỉ một chiếc chậu gỗ lớn, có thể ngồi xổm bên trong, tát nước tắm văng tung tóe khắp nhà, thế là đã có thể thỏa chí nguyện. Ở Bắc PhBình, trên phố có không ít nhà tắm kiểu "Gà vàng chưa gáy nước đã nóng, mặt trời đỏ mọc đông khách đầy nhà", cũng có những nhà tắm được gọi là cao cấp hơn như "Tây Thăng Bình", thế nhưng rất nhiều người đều không dám bén mảng tới, cũng không hẳn là giống như Mễ Phượng "thích sạch sẽ thành thói quen đến mức không dùng chung khăn chậu với người khác", cũng không phải sợ vào trong bị người ta trộm mất cái quần, thực ra là vì tiền thuốc thang quá đắt đỏ. "Sáng bao nước da, tối da bao nước", sợ rằng nước không chỉ bao da, mà còn có khả năng có thứ gì đó lọt vào trong da ấy chứ. Dù thừa biết trong nhà tắm ở một số thành phố có thể kỳ lưng, đấm lưng, bóp chân, sửa móng chân, cắt tóc, ăn uống, gối cao ngủ ngon, thậm chí không chỉ là gối cao ngủ ngon, mọi thứ đều vô cùng thuận tiện, thế nhưng một số người nhát gan vẫn cứ nhìn mà lùi bước, thà quay về nhà ngồi xổm trong chiếc chậu gỗ lớn ấy chịu đựng qua loa cho xong.

Phòng tắm gia đình thời cận đại dĩ nhiên là khiến người ta thấy tiện lợi, chỉ tiếc là có chút hiềm nghi "Tây hóa", không phải là thứ vốn có của nước nhà. Thế nhưng chúng ta cũng không cần phải quá tự ti, người phương Tây tắm mưa sáng tắm mưa tối một ngày tắm hai bận, cũng chỉ là chuyện rất gần đây mà thôi. Hoàng đế La Mã Caracalla cho xây dựng rất nhiều nhà tắm công cộng nguy nga tráng lệ có thể chứa một vạn sáu nghìn người cùng lúc tắm gội, đó chẳng qua chỉ là giai thoại đẹp trong lịch sử. Những nhà tắm ấy sớm đã vì giợ rợ xâm lược mà biến thành phế tích, xu hướng cấm dục của Cơ Đốc giáo thời kỳ đầu lại một lần nữa tàn phá không thương tiếc đức hạnh của việc tắm gội. Trong thời kỳ trung cổ, các tu sĩ không mấy chú ý đến sự sạch sẽ trên thân thể họ. "Thà tắm bằng đức, còn hơn tắm bằng nước" (Trang Tuyên Tắm Bồn Minh) đại khái chính là đạo lý mà họ tôn sùng. Các trường nữ sinh châu Âu thời cận đại vẫn còn lưu lại một số nếp cũ thời trung cổ, các nữ sinh cách hai tuần mới được tắm một lần, hơn nữa lúc tắm còn phải mang theo một chiếc áo choàng dài đến dưới đầu gối dùng làm áo tắm, lúc cởi quần áo còn có cả một kỹ thuật đặc biệt, không được để cho bản thân nhìn thấy cơ thể mình! "Tắm tối thứ bảy" vào thời kỳ Nữ hoàng Victoria ở Anh là một trong những mục sinh hoạt thường có của nhân dân nói chung. Những ngày bình thường đại khái đều là "không thích hợp tắm gội".

Các tăng lữ Phật giáo nước ta cũng có những quy định liên quan đến việc tắm gội, xin hãy xem "Bách Trượng Thanh Quy, chương sáu": "Bày túi tắm ra lấy dụng cụ tắm để sang một bên, cởi áo trên, chưa cởi áo dài liền súc, trước tiên cởi váy quây bên dưới, dùng khăn vải quấn thân, mới có thể thắt váy tắm, cuộn xếp quần ngắn nhét vào trong túi". Dù không nói rõ cách bao lâu tắm một lần, nhìn mức độ nghiêm ngặt của các tầng lớp cởi quần áo ấy, tâm ý của họ với giáo hội Cơ Đốc thời trung cổ đại khái là khác con đường nhưng chung một điểm đến.

Trong một số trường hợp nhất định, vận động khỏa thân là có tính tất yếu của nó, tắm rửa chính là một trong số đó. Trong một khoảng thời gian ngắn ngủi, ở một nơi thích hợp, dẫu cho sau khi giặt giũ có ngắm nhìn lại cơ thể vốn dĩ thuộc về chính mình đi chăng nữa, thì cũng không có gì là tổn hại đến phong nhã cả. Nếu nói cởi truồng khỏa thân chính là tà ác, vậy thì áo mãoh bảnh bao lại hay ho ở chỗ nào?

Lễ (sách Nho Hành viết): "Người Nho rèn giũa thân thể và tắm gội đức hạnh". Tôi thấy thân và tâm của con người đều nên giữ gìn sạch sẽ, hơn nữa còn phải song hành không mâu thuẫn lẫn nhau.