Nhường nhịn vốn dĩ giống như một mỹ đức, nhưng nếu muốn tìm một ví dụ cụ thể trong đời sống thực tế trước mắt, lại không hề dễ dàng. Những chuyện tương tự như nhường nhịn dường như rất khó xảy ra vào thời gian gần đây. Theo kinh nghiệm cá nhân của tôi, trong các bữa tiệc thông thường, vào khoảnh khắc khách khứa vào cỗ, chúng ta dễ dàng nhìn thấy những chuyện tương tự như nhường nhịn nhất.

Một đám khách chen chúc trong phòng khách, không ai chịu ngồi xuống trước, không ai chịu ngồi ghế đầu, dường như cái đạo lý "thường ngồi ghế trên, dần vào từ đường" là điều mà ai ai cũng không thể quên. Thế là bạn đẩy tôi nhường, tiếng người ồn ào náo nhiệt. Người vế nhỏ, chức quyền thấp, khoanh tay đứng ở góc phòng từ xa, chờ đợi sai phái. Những kẻ tự cho mình có tư thế chiếm ghế đầu hoặc ghế thứ không một ai là không xắn tay áo bước lên, kéo kéo lôi lôi, không chịu bỏ qua cơ hội thể hiện mỹ đức nhường nhịn của họ. Người thì nói: "Chúng ta tính theo tuổi tác, anh lớn tuổi hơn!" Người thì nói: "Tôi hay đến, anh là khách quý!" Người thì nói: "Hôm nay anh không thể không ngồi ghế trên!" Sự việc tuy cốt là để nhường chỗ ngồi, nhưng âm thanh và bọt mép lúc đó lại đều biểu hiện giống như đang tranh chỗ ngồi. Chủ nhà mang một bộ mặt cười gượng, thỉnh thoảng chêm vào một hai câu, cười mỉm như cò bạch. Cuối cùng, cuộc hỗn loạn này đành phải kéo dài cho đến khi hứng thú của mọi người đều đã giảm sút, những lời nên nói hầu như đã nói xong, rồi mới rẽ ngoặt xuống dưới, đột ngột lắng xuống, người vốn dĩ nên ngồi ghế trên bèn đến ngồi ghế trên, hoàn mà không có vẻ gì là khổ sở, trái lại thường biểu hiện ra cái bộ dáng đắc ý vênh váo tự đắc.

Mỗi lần gặp phải những trường hợp nhường nhịn thế này, tôi liền nhớ ngay đến một câu chuyện trong Liêu Trai: Một đám người đang nhường chỗ ngồi một cách nhiệt liệt, có người kéo tay áo của người khác, cứ kéo ngược lên trên, người bị kéo thì cứ lùi ra sau, hai bên sức lực ngang ngửa nhau, đột nhiên bàn tay đang kéo tay áo buông thõng xuống, cánh tay bị kéo bỗng nhiên rụt mạnh về phía sau, chỏm khuỷu tay vô tình đập đúng vào hai chiếc răng cửa đặc biệt nhô ra của một người bạn gù lưng đứng phía sau, rắc một tiếng, hai chiếc răng rơi xuống đất! Mỗi khi nhớ lại câu chuyện vui hóa buồn này, vì phép tự bảo vệ mình là trên hết, lúc nhường chỗ ngồi tôi luôn trốn thật xa. Đợi sau khi cơn sóng gió qua đi, vị trí còn lại là của tôi, ghế đầu cũng được, ngồi lên không hề chóng mặt, ghế cuối cũng chẳng sao, tôi cũng vì thế mà không ăn ít đi miếng nào. Tôi không nhường nhịn.

Xét nguyên nhân cái phong trào nhường chỗ ngồi lại thịnh hành như thế này, có hai lý do. Thứ nhất, nhường qua nhường lại, mỗi người rốt cuộc vẫn có một vị trí, cho nên vừa nhường nhịn, vừa nắm chắc phần thắng trong tay. Giả sử chủ nhà tuyên bố, vị trí chỉ có mười hai chỗ, nhưng khách lại có mười bốn người, thì khi đó sẽ chẳng có chuyện nhường chỗ ngồi nữa. Thứ hai, cái được nhường là một thứ hư vinh, vốn dĩ không can hệ gì đến đại cục, mọi bán kính đều dài bằng nhau, cho nên ngồi ở bất kỳ vị trí nào (giả sử là bàn tròn) cũng đều có thể hưởng thụ lợi ích như nhau. Giả sử có quy định rõ ràng, phàm là kẻ từng ngồi ghế chủ tiệc mấy lần, thì trong việc xét duyệt thăng tiến sẽ có lợi đặc biệt, tôi nghĩ chuyện nhường chỗ ngồi chắc cũng sẽ ít đi. Tôi chưa từng nhìn thấy, ở nơi bán vé xe buýt đường dài, nếu không có hàng rào gỗ dài, mà lại còn có thể giữ lại chút phong thái nhường nhịn! Cho nên tôi đã phát hiện ra một đạo lý đối nhân xử thế của đại đa số mọi người, đó chính là: Khi có thể không cần nhường thì cứ thoải mái nhường nhịn một phen, đối với người không có lợi, đối với mình không tổn hại; đến lúc nên nhường thì lại không nhường, để tránh tổn hại bản thân; ở vào lúc tuyệt đối không được nhường thì nhất định phải nhường, đối với mình có lợi, đối với người không tổn hại.

Hồi nhỏ đọc câu chuyện Khổng Dung nhường lê, cảm thấy thực sự vô cùng đáng quý, tự thấy mình hổ thẹn không bằng. Kích thước của một quả lê, tuy rất nhỏ nhặt không đáng kể, nhưng đối với một đứa trẻ bốn, năm tuổi, tầm quan trọng của nó có lẽ cũng chẳng kém gì sự tính toán thiệt hơn trong lòng của một viên chức công chức. Có người đoán rằng, mấy hôm đó Khổng Dung có lẽ đau bụng, sợ ăn đồ sống lạnh, nên nhân cơ hội nhường nhịn một phen. Tôi không dám suy đoán hàm hồ như vậy. Thế nhưng chúng ta phải thừa nhận, nơi nào có lợi ích, nơi đó có thể khiến con người ta đánh mất lý trí, nhường nhịn không phải là một chuyện dễ dàng. Câu chuyện Khổng Dung nhường lê, nếu được phát huy rộng rãi, quả thực có giá trị giáo dục, đáng tiếc là không tạo ra được bao nhiêu hiệu quả thực tế: Khổng Dung ngày nay, không có nhiều lắm.

Nhường nhịn coi như một nghi thức, vốn dĩ không phải là chuyện xấu, giống như nghi thức được cử hành khi Giáo hội Thiên Chúa giáo bầu chọn Giám mục thì khá thú vị. Vị Giám mục nhậm chức theo lệ khiêm tốn trước đám đông ba lần, miệng nói "nolocpiscopari" ý nghĩa là "tôi không muốn làm Giám mục", sau đó theo lệ thúc giục ba lần cuối cùng mới miễn cưỡng nhận lời. Tôi cảm thấy nghi thức như thế này tốt hơn rất nhiều so với sau khi tuyên thệ nhậm chức rồi mới đánh điện văn tuyên bố từ chối bất thành. Nghi thức nhường nhịn thực hiện lâu ngày rồi, có lẽ đối với lòng người sẽ có công hiệu mưa dầm thấm lâu, khiến cho con người ta vào lúc tranh quyền đoạt lợi bất chấp hiểm nguy, vô tình hữu ý cũng cử hành lên nghi thức nhường nhịn. Đáng tiếc là lịch sử văn minh của loài người chúng ta hãy còn ngắn ngủi, mưa dầm thấm lâu hãy còn chưa thể phát huy đại hiệu, thời điểm phơi bày bộ mặt dữ dằn của người nguyên thủy vẫn nhiều hơn so với thời điểm cử hành nghi thức nhường nhịn một cách trang nghiêm điềm đạm. Mỗi khi tôi chen chúc xông pha từ chỗ bán vé xe buýt ra vào, trong lòng lại nghĩ các bậc tiên vương trị thiên hạ bằng lễ, quả thực rất có lý.