Địch Tử Khanh là bạn học trung cấp của tôi, đồng thời cũng là bạn chơi thuở nhỏ. Một người khi đã đến độ tuổi bốn mươi mấy, lại lười giao du, thì rốt cuộc cũng vẫn kết giao với một số người. Trong số những người này, thế nào cũng sẽ chọn ra vài người để làm bạn. Người đến tuổi trung niên, lại có thêm bạn bè ở giai đoạn trung niên, đối với người bạn thuở nhỏ, ấn tượng theo đó cũng nhạt dần. Thỉnh thoảng nhớ lại, chẳng qua chỉ là một phần ký ức vụn vỡ, ngoài việc hoài niệm lại một chút ấm áp của tuổi thơ xám xịt ngày trước, thực ra cũng chẳng còn chút tình cảm thân thiết nào khác để nói...

Nhưng đối với Tử Khanh, tôi lại rất khó quên. Cậu ấy như được in vĩnh viễn vào tấm phim ký ức của tôi. Cậu ấy giống như một tôi khác. Thay tôi mưu cầu những thứ khác trong cuộc sống. Cho nên khiến tôi gần như không thể không quan tâm đến mọi tình huống tồn tại của cậu ấy...

Cha tôi, và cha của cậu ấy, năm xưa từng cùng nhau rời khỏi một ngôi làng nhỏ ở Sơn Đông, "sấm Quan Đông" để đến vùng Đông Bắc. Năm đó cha cậu ấy mười lăm tuổi. Cha tôi nhỏ hơn cha cậu ấy một tuổi, gọi cha cậu ấy là "anh tôi". Thiếu niên thời nay, rất khó tìm lại được mối quan hệ tuy không phải ruột thịt mà thân thiết như ruột thịt năm xưa giữa họ nữa rồi. Rốt cuộc con người ta có thể sống với nhau bằng mối quan hệ gì, đại khái cũng có sự tham gia quyết định của thời đại.

Năm xưa, tham vọng "sấm Quan Đông" của cha tôi và cha của Tử Khanh tự nhiên hướng về các thành phố ở Đông Bắc. Thế nhưng, mỗi một thành phố lớn nhỏ ở Đông Bắc lúc bấy giờ đều bài xích hai thiếu niên Sơn Đông tay trắng lại chẳng hiểu sự đời này. Cuối cùng họ đành phải dừng chân ở một làng chài nhỏ bên bờ sông Tùng Hoa. Nơi đó cách thành phố Cáp Nhĩ Tân hơn năm mươi dặm. Nếu chèo thuyền ngược dòng từ trên sông, khoảng cách sẽ gần hơn không ít. Việc họ chọn làng chài nhỏ đó để cắm rễ đã chứng minh rằng ý niệm khao khát có một ngày được hòa mình vào thành phố của họ năm xưa là vô cùng ngoan cố. Mặc dù sau đó họ lần lượt kết hôn với hai người phụ nữ ở làng chài nhỏ ấy...

Lúc tôi sáu, bảy tuổi, đã là một đứa trẻ trong thành phố Cáp Nhĩ Tân rồi. Tử Khanh bằng tuổi tôi. Cậu ấy cũng là một đứa trẻ trong thành phố Cáp Nhĩ Tân rồi. Tham vọng của thế hệ cha chú chúng tôi cuối cùng đã thành hiện thực. Các người mẹ của chúng tôi vì thế rất sùng bái họ. Còn chúng tôi thì càng kính trọng các người mẹ của mình hơn. Bởi vì các mẹ chưa từng biểu lộ chút tự ti nào trước mặt những người phụ nữ trong thành phố đó. Cũng bởi vì những người phụ nữ trong thành phố ấy vốn không dám tùy tiện bắt nạt hai người phụ nữ đến từ nông thôn này. Nghe nói năm xưa những người phụ nữ trong thành phố ấy vẫn luôn rất coi thường những người đàn bà nhà quê lẻn được vào thành...p>

Nói một cách nghiêm ngặt, hai nhà chúng tôi thực ra không thể tính là ở "trong" thành phố, mà là ở một con phố nhỏ sát mép ngoài cùng của thành phố. Con phố nhỏ ấy, giống như một đường vân tay nhỏ xíu nằm sát đầu ngón út trên lòng bàn tay thành phố này vậy. Tên của nó cũng mang ý nghĩa thô tục, gọi là "phố Dơ". Có lẽ đó vốn không phải tên của nó, chỉ là bị mọi người tiện miệng gọi, lâu dần, liền thành tên của nó luôn. Còn tên phố nguyên bản của nó ra sao, ngược lại chẳng ai còn hay biết.

Năm xưa tôi từng hỏi mẹ: "Mẹ ơi, con phố nhà mình thực sự gọi là phố Dơ ạ?"

Mẹ vặn hỏi lại: "Không thật chẳng lẽ giả chắc?"

Tôi lại hỏi: "Sao lại gọi là phố Dơ thế ạ?"

Mẹ cũng lại vặn hỏi: "Con vẫn thấy con phố này chưa đủ dơ hả?"

Con phố đó quả thực rất dơ. Rất dơ. Nhà cửa hai bên đường, nếu nơi đó còn được tính là "nhà cửa", trông giống như hàm răng khập khiễng bị huân đen ngòm trong miệng bà cụ hút thuốc lào cả đời. Một đầu phố là cống nước thải, nước thải sinh hoạt của nhà nhà trên cả con phố đều đổ dồn về đó, thường xuyên bị tắc nghẽn. Ngoại trừ mùa đông, miệng cống hầu như lúc nào cũng ứ đọng nước hôi thối. Người đi ngang qua, ruồi nhặng liền vo ve bay lên từng đàn. Còn mùa đông thì sao, xung quanh đóng băng từng lớp có màu sắc. Từng tầng màu sắc của lớp băng khiến người ta nhìn vào là muốn buồn nôn. Sắc màu e rằng chỉ trong hoàn cảnh như thế, mới gây ra kích thích buồn nôn đối với dạ dày con người...

Đầu kia của con phố là nhà vệ sinh công cộng. Nó được ghép thành bởi gạch vỡ, gạch mộc, ván gỗ còn nguyên vỏ cây và mấy tấm giấy dầu. Lâu ngày, màu gạch đã đổi khác, giống như khối tương làm dưa của người Đông Bắc, hơn nữa còn bị mốc. Còn gạch mộc thì mùa hè mưa dầm mùa đông giá rét, từ lâu đã dính chặt thành một bức tường đất liền khối. Hơn nữa lại còn nghiêng ngả, có vẻ như bất cứ lúc nào cũng có thể sụp đổ. Ván gỗ có vỏ cây thì lại càng khỏi phải bàn. Mục nát đến mức chỉ cần một trận gió thổi qua là rớt xuống mấy vụn gỗ mục. Dùng ngón tay khẽ chọc là thủng một lỗ. Chỉ có tấm giấy dầu trên mái che là cứ cách mấy năm lại do đội vệ sinh khu phố chịu trách nhiệm thay mới một lần. Đội vệ sinh khu phố vốn chẳng có tiền để cải tạo cái nhà vệ sinh đó. Việc duy nhất có thể làm là cách mấy năm lại thay tấm giấy dầu trên mái che của nó một lần. Họ chưa từng nỡ dùng giấy dầu mới bao giờ. Toàn bộ đều là giấy dầu phế thải thu nhặt từ các công trường xây dựng. Kết quả là, những ngày trời mưa hoặc buổi trưa mùa hè oi bức, người lớn đi vệ sinh lúc nào cũng giắt một tờ báo cũ trong túi, vừa ngồi xổm xuống là lập tức dùng hai tay dang rộng tờ báo che trên đầu mình. Kẻo không sẽ có giọt nước mưa hoặc nhựa đường từ giấy dầu nhỏ giọt lên quần áo và tóc tai. Từng có chuyện tóc của một người phụ nữ bị nhựa đường dính chặt vào, gội bằng xà phòng nước kiềm mấy lần liền mà không gỡ ra được. Cuối cùng chồng cô ấy phải dùng nửa chậu xăng mới giúp cô ấy gội sạch được...

Người trên "phố Dơ" đều phải đến cái nhà vệ sinh công cộng duy nhất ấy. Cả con phố chỉ có độc một cái nhà vệ sinh công cộng ấy thôi. Điều này khiến nó trở thành nơi công cộng nhất trên con phố đó. Thường xuyên có thể nhìn thấy hai người đàn ông hoặc hai người phụ nữ đứng ở phía bên trái hoặc bên phải của nó để trò chuyện. Đó là những người đang đợi đi vệ sinh. "Giờ cao điểm" đi vệ sinh, người đứng đợi bên ngoài thường không chỉ có hai người. Cũng có lúc ba người năm người vừa trò chuyện vừa cùng nhau đợi. Trong đó chắc chắn sẽ có một người mắt dán chặt vào cửa nhà vệ sinh, đôi chân không ngừng run rẩy, trên mặt thỉnh thoảng lại làm ra biểu cảm kỳ lạ nhe răng trợn mắt. Đó là vị đang buồn tiểu vô cùng sắp không chịu nổi nữa rồi. Lúc này nhà vệ sinh dường như biến thành một nơi vô cùng bí ẩn. Một người bước ra, một người bước vào. Người bước ra mặt đầy vẻ xin lỗi. Người bước vào thì số. Thống khổ như thể bên trong có nhân vật thần thánh nào đó, còn những người bên ngoài đều đang mong chờ được yết kiến vậy. Đương nhiên qua "giờ cao điểm", bên ngoài nhà vệ sinh không có ai xếp hàng cũng có. Chỉ có một mình một người kiên nhẫn chờ đợi cũng có. Nếu không có ai xếp hàng bên ngoài, người vừa đi vệ sinh xong mà bắt gặp bạn, sẽ tốt bụng tốt dạ bảo bạn rằng — "Sao không mau đi vệ sinh đi? Lúc này không có ai cả đấy!" Còn đối phương, nghe vậy sẽ theo phản xạ quay đầu chạy thẳng về nhà, giắt giấy vệ sinh theo, lao ra khỏi cửa nhà, vội vã chạy bước nhỏ về phía nhà vệ sinh. Đó hoàn toàn là một phản xạ có điều kiện. Có lẽ còn có thêm tâm lý "đừng bỏ lỡ thời cơ tốt" nào đó đang giục giã. Mà khi chạy đến trước nhà vệ sinh, hệ bài tiết hoặc hệ tiết niệu của người đó thường lại nhắc nhở rằng anh ta hoàn toàn làm chuyện thừa thãi. Nếu bên ngoài nhà vệ sinh chỉ có một người đang đợi, nếu người đó lại không chịu cô đơn, sẽ trò chuyện với người ở bên trong nhà vệ sinh. Những lúc thế này, trong một câu, ngoài một câu, hỏi đáp qua lại, trò chuyện việc nhà bàn chuyện xã hội, tình huống rất thú vị. Dù sao người trên con phố này đều quen biết nhau, trừ phi hai nhà có điều gì xích mích, bất kỳ ai chủ động bắt chuyện với đối phương, đối phương đều sẽ bày tỏ sự nhiệt tình phối hợp thân thiện. Đương nhiên, vì người bên trong bị tiêu chảy hoặc táo bón, người đợi bên ngoài thực sự bức bối đến mức không biết phải làm sao với chính mình nữa, thế là những sự việc không vui như cãi vã khẩu chiến thậm chí mắng chửi nhau cũng từng xảy ra...

Hồi nhỏ Tử Khanh và tôi từng đánh nhau một trận. Chỉ đánh nhau đúng một trận đó thôi. Sau đó thì giảng hòa ở nơi công cộng là nhà vệ sinh này. Cho nên đối với cái nhà vệ sinh công cộng trên "phố Dơ" năm xưa, tôi đến nay vẫn giữ lại ký ức khá sâu đậm, gần như hoài niệm. Nguyên nhân đánh nhau cực kỳ đơn giản — một ngày nọ hai chúng tôi đi đụng đầu nhau, va phải nhau một cách đầy lồng ngực. Đáng lẽ ra với quan hệ giữa hai nhà chúng tôi, hai đứa không nên đánh nhau mới phải. Nhưng ngày hôm đó trong lòng tôi không biết nổi lên cơn giận vô cớ nào, cứ luôn tìm cơ hội trút giận lên người nào đó. Tử Khanh từ trước đến nay vẫn luôn nhường tôi ba phần. Lúc ấy tôi cho rằng trút giận lên người cậu ấy là đúng lúc. Sau khi sượt qua nhau, tôi bỗng buột miệng gầm lên một câu: "Cậu đứng lại cho tôi!"

Cậu ấy dừng lại, có chút khó hiểu quay đầu nhìn tôi.

Tôi hầm hầm hỏi: "Cậu cố ý đụng vào tôi làm gì?"

Cậu ấy nói: "Tớ không cố ý đụng cậu mà."

Tôi nói: "Cậu chính là cố ý!"

Cậu ấy nói: "Tớ thật sự không cố ý mà!"

Tôi nói: "Dù sao cậu đụng vào tôi là không được!"

Rành rành ra là cậu ấy cũng nổi giận một chút, nói: "Không được thì thế nào?"

Tôi đấm một cú vào mũi cậu ấy, đánh cho mũi cậu ấy chảy máu. Cậu ấy đấm một cú vào hốc mắt tôi, đánh cho một bên mắt tôi nổ đom đóm...

Sau sự việc mẹ tôi biết chuyện. Đã mắng tôi một trận tơi bời. Còn phạt tôi quay mặt vào tường quỳ hơn nửa tiếng.

Mẹ chỉ trích tôi: "Biết sai chưa?"

Tôi nói: "Con biết rồi ạ."

Lại hỏi: "Sao lại sai?"

Tôi nói: "Không nên ra tay đánh người trước ạ."

"Đến Tử Khanh mà con cũng đánh, sau này chẳng phải con đánh khắp con phố này sao? Cha con mà biết, thế nào cũng trận cho con một trận! Con có biết chân cha của Tử Khanh bị tàn phế thế nào không? Đó là vì một lần làm việc chung, gặp tình huống hiểm nghèo, để cứu cha con..."

Sau khi tôi hiểu chuyện, nhìn thấy cha của Tử Khanh thì ông đã là một người thọt. Toàn bộ người trên con phố đều gọi ông ấy là "Địch thọt nhặt ve chai". Chuyện mẹ kể, trước đó tôi hoàn toàn không hề hay biết...

Tối hôm đó, mẹ kéo tôi đến nhà Tử Khanh để tạ lỗi với cậu ấy. Nhà của Tử Khanh còn nghèo hơn nhà tôi. Chỉ có một gian nhà nhỏ, đầu giường chính là cái bếp lò để nấu cơm. Để phòng hờ lúc nấu cơm đồ đạc trên giường rơi vào nồi, giữa đầu giường và bếp lò dựng lên một tấm sắt. Tấm sắt đó đại khái là cha của Tử Khanh nhặt ve chai mang về. Giống như nhà của tất cả mọi người trên con phố này, căn nhà của nhà Tử Khanh cũng chìm xuống đất hơn hai tấc. Nền đường của con phố này vốn cao hơn ngưỡng cửa nhà người ta. Những ngày trời mưa, nước mưa từ trên đường chảy vào trong nhà của từng hộ dân. Mọi người không còn cách nào khác, đành dùng tro bếp để độn nền nhà và ngưỡng cửa nhà mình. Trải qua năm tháng tích tụ, họ dùng tro bếp hốt ra trong nhà mình, dần dần chôn vùi ngôi nhà của chính mình xuống hơn hai tấc. Từ đó, ngưỡng cửa của nhà nhà ngược lại cao hơn mặt đất, nhưng bệ cửa sổ của nhà nhà lại thấp xuống. Ngồi trong nhà nhìn ra ngoài, tầm nhìn gần như song song với mặt đất. Nếu có người đang đi ngang qua trước cửa sổ, thì chỉ có thể nhìn thấy đôi chân của người đó. Thậm chí từ đầu gối trở lên cũng chẳng thấy được.

Lúc mẹ tôi kéo tôi bước vào nhà Tử Khanh, tôi không ngờ nền nhà của họ lại thấp hơn mặt đất bên ngoài nhiều đến thế, bước hụt một bước, suýt chút nữa kéo cả mẹ ngã nhào, cùng ngã nhào vào trong nhà, may mà mẹ của Tử Khanh tay chân lanh lẹ, kịp thời đỡ lấy mẹ tôi. Mẹ của Tử Khanh lúc ấy đang nấu cơm. Nói chính xác hơn là đang áp bánh ngô vào thành nồi. Cha của Tử Khanh đang vá giày cho Tử Khanh. Cậu ấy giống như tôi, không có đôi giày thứ hai để thay, đành phải ngoan ngoãn ngồi trên kang, chờ cha cậu ấy vá xong đôi giày duy nhất đó cho mình.

Mẹ của Tử Khanh đỡ mẹ tôi một cái, vội vàng bước quay lại chỗ bếp lò, vừa tiếp tục đánh bốp bốp bánh ngô vào thành nồi, vừa hỏi: "Ai đấy?"

Mẹ của Tử Khanh bị bệnh đau mắt kinh niên, thị lực rất kém.

Mẹ tôi liền đáp: "Là tôi đây, bà chị út của chị đây mà."

Lúc đó vẫn chưa có điện. Hồi ấy để tiết kiệm điện sinh hoạt của người dân, mãi đến bảy giờ tối mới bắt đầu cung cấp điện. Hơi nước tỏa ra từ trong nồi bao trùm lấy căn nhà nhỏ. Mẹ của Tử Khanh mỗi khi áp một miếng bánh, phải thổi một hơi thật lớn vào trong nồi trước. Thổi tan hơi nước, nhìn rõ tình hình trong nồi rồi bà mới không đến mức áp bánh ra ngoài nồi, hoặc áp hai miếng bánh dính chập vào nhau. Trong điều kiện gần như hoàn toàn không có ánh sáng, cha của Tử Khanh vậy mà vẫn có thể vá giày, khiến tôi lúc ấy không khỏi thầm thấy kỳ lạ.

Mẹ của Tử Khanh áp xong bánh vào nồi, đậy nắp nồi lại, đẩy cửa nhà ra cho tan bớt hơi nước, tiếp đó rửa tay trong chậu. Vừa rửa tay bà vừa hỏi mẹ tôi: "Bà chị út, có việc gì thế?"

Mẹ tôi nói: "Cũng coi như có việc, cũng coi như không có việc, sao giờ này mới nấu cơm thế?"

Mẹ của Tử Khanh liếc nhìn tôi một cái, không trả lời câu hỏi của mẹ tôi, mà mang theo vài phần không yên lòng nói: "Chị dẫn con trai đến là chị biết vì chuyện gì rồi. Cha của Tử Khanh đã đánh cho nó một trận rồi!"

Tôi và Tử Khanh đều theo cách gọi người Sơn Đông của các ông bố chúng tôi, gọi các bố là "cha", gọi các mẹ là "mẹ". Chúng tôi là hai đứa trẻ duy nhất trên cả con phố không gọi bố mẹ là ba má mà gọi là cha mẹ. Những đứa trẻ khác vì thế gọi chúng tôi là "côn đồ Sơn Đông". Các mẹ của chúng tôi tuy không phải phụ nữ Sơn Đông, nhưng vì gả cho hai người đàn ông Sơn Đông chính cống, nên cũng đã sớm tiếp nhận và quen với cách gọi cha mẹ ấy rồi.

Cha của Tử Khanh nãy giờ vẫn ngồi xổm bên cửa sổ như một câm điếc vá giày, lúc này mới nghiêm trang hừ ra một tiếng, nghiêm khắc nói: "Đánh thế đã ăn thua gì? Không đòn roi có được không? Còn đánh nhau nữa, ông đây cho bầm dập luôn!"

Chỉ nói lời, không ngẩng đầu lên.

Còn Tử Khanh thì rụt rè thu mình vào góc kang.

Mẹ tôi nói: "Tôi đâu có dẫn con trai đến để tố cáo con trai anh. Tôi dẫn con trai đến để tạ tội với con trai anh đây. Nghe con tôi nói, đánh mũi của Tử Khanh chảy cả máu cơ mà!" — lại nhìn Tử Khanh hỏi: "Tử Khanh, có phải đánh mũi cháu chảy máu không?"

Tử Khanh lí nhí lẩm bẩm một chữ: "Dạ..."

Mẹ liền bấu mạnh vào mặt tôi: "Mày đánh mũi nhà người ta chảy máu, lại còn làm người ta bị ăn đòn oan, mày còn thấy oan ức cơ đấy! Mày thì có cái gì đáng mà oan ức hả? Mau nói câu tạ lỗi với Tử Khanh đi!"

Tôi lẩm bẩm: "Tử Khanh, tớ sau này không bao giờ đánh nhau với cậu nữa..."

Mẹ của Tử Khanh vội kéo tôi ra sau lưng bà, che chở cho tôi, nói với mẹ tôi thôi đi thôi đi, ai với ai đâu mà! Trẻ con đánh nhau, chẳng bên nào oan bên nào cả, tạ tội cái nỗi gì! Anh em ruột thịt còn có lúc đánh nhau nữa là!...

Cha của Tử Khanh cũng nói: "Thôi đi."

Ông ấy vẫn chuyên tâm vá giày, vẫn không ngẩng đầu.

Tiếp đó mẹ tôi và mẹ của Tử Khanh bắt đầu trò chuyện. Chẳng qua đều nói về cái làng chài nhỏ bên bờ sông Tùng Hoa kia của họ, cảnh sắc đẹp biết bao, tình người thiện lương biết nhường nào. Mùa hè người lớn trẻ con tắm giặt tiện lợi ra sao. Nghe cái giọng điệu của họ, cứ như việc chuyển đến thành phố ở, một bước thành người thành thị, thực chất lại là một chuyện chịu thiệt thòi lớn lắm vậy.

Cha của Tử Khanh lúc này ngẩng đầu lên, vẻ mặt rất nghiêm trang hỏi các bà mẹ: "Hối hận rồi à?"

Hai người mẹ nhìn nhau, mẹ của Tử Khanh liền không lên tiếng, còn mẹ tôi lại bảo: "Hơi hơi!"

Cha của Tử Khanh nói: "Thế thì cô bảo Hiếu Sinh viết thư cho chú tôi hộ cô, bàn bạc với chú ấy, dứt khoát hai nhà chúng ta lại chuyển về cái làng chài nhỏ bằng bàn tay của các cô mà sống cho rồi!"

Hai người mẹ lại nhìn nhau một cái.

Tôi và Tử Khanh cũng không kìm được mà nhìn nhau. Chúng tôi đều chẳng lưu luyến gì "phố Dơ". Mặc dù chúng tôi đều sinh ra ở "phố Dơ". Chúng tôi đều thường xuyên nghe các mẹ kể tụm lại với nhau về con người và sự việc ở cái làng chài nhỏ xíu của họ. Đã là một nơi vô điều kiện là rất tốt đẹp, đương nhiên chúng tôi đều hy vọng các bậc phụ huynh có thể hạ quyết tâm thật quả đoán, từ giã thành phố. Nói chính xác hơn là từ giã con phố Dơ không đáng để lưu luyến này, dẫn dắt chúng tôi trở về nơi đó. Dù có là quay về quê nhà Sơn Đông của các cha đi chăng nữa, thì chúng tôi cũng vô cùng vô cùng nguyện ý đấy thôi! Theo suy nghĩ của chúng tôi, bất cứ nơi nào ở Trung Quốc, so với "phố Dơ" thì chắc chắn đều không kém phần là một nơi tốt đẹp đáng để đời đời con cháu sinh sống chứ nhỉ?

Ánh mắt của hai người mẹ lại chậm rãi chuyển dời lên người tôi và Tử Khanh.

Mẹ của Tử Khanh nói: "Thế thì, hai đứa trẻ tính sao đây? Chỗ chúng ta lại chẳng có trường học, chúng không đi học nữa à?"

Mẹ tôi thở dài một tiếng, cũng nói: "Đúng thế đúng thế, cứ nghĩ đến hai đứa trẻ, quyết định này đâm ra khó hạ quá cơ!"

Cha của Tử Khanh nói: "Vậy sau này các cô đừng có mà nói trước mặt bọn trẻ mấy cái câu đại loại như làng chài nhỏ bằng bàn tay của các cô tốt đẹp thế nào nữa! Nói mấy cái câu hối hận hay không hối hận nữa! Tôi và cha của Hiếu Sinh, từ thủa nhỏ đã cùng nhau "sấm Quan Đông", trước tiên là bám trụ kiếm sống ở ven thành, rồi sau đó cuối cùng cũng cùng vợ con chen chân được vào thành phố, dễ dàng lắm chắc? Cái vị chua cay mặn ngọt trong đó, người khác không rõ, trong lòng các cô lẽ nào không rõ hay sao?"

Mẹ tôi cãi lại: "Chỗ chúng ta đây cũng tính là trong thành à?"

Cha của Tử Khanh trợn trừng mắt: "Sao lại không tính? Hai nhà chúng ta có sổ hộ khẩu không? Có sổ lương thực không? Đều có cả! Đều có chính là người thành phố! Cả chính phủ cũng thừa nhận là người thành phố cơ mà! Các cô tưởng chúng tôi lôi kéo các cô chen chân vào thành phố là vì cái gì? Vì chính chúng tôi á? Không phải! Là vì chúng nó!..."

Ông ấy dùng cái giồi đang cầm trong tay chỉ chỉ Tử Khanh, chỉ chỉ tôi, rồi lại nói tiếp: "Vì sau này chúng nó có văn hóa, thành đạt thành hai người văn minh, không giống như bọn làm cha như chúng tôi! Chân tôi tàn phế rồi, thì không thèm nhắc đến tôi nữa. Vậy thì nói đến thằng em tôi ấy! Nó hiện nay chẳng phải là giai cấp công nhân rồi hay sao? Là rồi chứ bộ! Thế nhưng công nhân không có văn hóa thì là cái gì? Xã hội cũ gọi là phu khuân vác hôi hám, cắm thêm cái đuôi vào là người ta coi mày thành con lừa ngay! Có vắt kiệt cả đời này, ngậm đắng nuốt cay, cũng phải bắt Tử Khanh và Hiếu Sinh không giống như chúng ta!..."

Cha của Tử Khanh đỏ bừng cả mặt, nói năng vô cùng kích động.

Hai người mẹ nghe ông ấy nói, sắc mặt dần dần trở nên nghiêm cẩn.

Tôi và Tử Khanh cũng không kìm được mà làm ra vẻ mặt nghiêm cẩn. Tôi nhìn Tử Khanh, cảm thấy thế hệ cha chú đã đặt thứ gì đó vô hình nhưng lại vô cùng nặng nề lên vai chúng tôi rồi. Ánh mắt của Tử Khanh nói cho tôi biết, lúc ấy trong lòng cậu ấy cũng cảm thấy như vậy. Khoảnh khắc đó, trong lòng chúng tôi đều tràn ngập sự thấu hiểu to lớn đối với các bậc cha chú, các mẹ và chính bản thân chúng tôi. Chúng tôi đều hiểu ra một điều, cho dù chúng tôi có ghét cái "phố Dơ" ở ven thành này đến đâu đi nữa, xem ra chúng tôi cũng đành phải sống gắn bó keo sơn với nó rồi...

"Bên ngoài có ai đang đợi không?"

Một ngày nọ, Tử Khanh lớn tiếng hỏi vọng ra từ trong nhà vệ sinh công cộng như thế.

Tôi nhận ra là cậu ấy, không muốn đáp lời ngay.

Cách một lát, Tử Khanh lại lớn tiếng hỏi: "Bên ngoài không có ai đợi thật à?"

Tôi nhịn cười nói: "Có người đang đợi đấy, cậu mau lên!"

Rành rành ra là Tử Khanh cũng nhận ra giọng của tôi, lại cách một lát, ở bên trong cười trừ nói: "Thì ra là cậu hả nhóc con!"

Tôi nói: "Không sai, là tôi đây."

Tử Khanh nói: "Nhờ vả chút chuyện được không?"

Tôi đáp rất dứt khoát: "Không được!" — thầm nghĩ, cậu đang ỉa trong đó, có thể nhờ vả tôi chuyện tốt gì chứ? Chẳng lẽ bảo tôi vào rặn hộ cậu chắc?

Tử Khanh hạ giọng nịnh nọt nói: "Được mà! Tớ quên mang giấy vệ sinh rồi, chia cho tớ nửa cuộn giấy đi thế nào?"

Tôi nghe thấy thế, trong lòng sướng rơn vô cùng, nói: "Đáng đời!"

Cậu ấy nói: "Này em trai, đừng có tuyệt tình với anh như thế chứ!"

Chỉ có cha cậu ấy nói chuyện với cha tôi mới xưng hô như thế.

Tôi thầm nghĩ — "Em trai" là để cậu gọi chắc? Bày đặt giở trò này với tôi à? Giở trò này cũng không nể mặt cậu đâu.

Tôi vẫn còn ôm hận chuyện mấy hôm trước chúng tôi đánh nhau một trận nên ít nhiều gì cũng hơi để bụng.

Cậu ấy nói: "Cậu tuyệt tình thế cơ à? Cậu quên những lúc tớ đối xử tốt với cậu rồi à?"

Tôi nói: "Quên rồi!"

Cậu ấy nói: "Thế thì, tớ không ra được, cậu cũng đừng hòng về."

Tôi nói: "Thế thì cậu cứ ngồi xổm trong nhà vệ sinh cả đời đi, tôi về nhà đây!"

Nói xong, tôi chạy vòng quanh nhà vệ sinh một vòng...

Tử Khanh hét lớn trong nhà vệ sinh: "Này, này, "em trai"! "Em trai" cậu đừng đi chứ!"

Tôi nghe vậy, trong lòng lại càng thêm khoái chí.

Thế nhưng, so sánh mà nói, người không kiên nhẫn được lâu xét cho cùng không phải Tử Khanh, mà là tôi.

Tử Khanh đoán được thực ra tôi vẫn chưa đi, ngược lại còn lớn tiếng hát hò trong nhà vệ sinh...

Cậu ấy cũng hát với vẻ vô cùng đắc ý.

Tôi bắt đầu thấy khổ sở.

Tôi nhịn thêm lát nữa, thực sự nhịn hết nổi rồi, cuối cùng đành phải hỏi: "Cậu rốt cuộc có ra hay không hả?"

Tử Khanh nói: "Tạm thời lại không muốn ra nữa rồi!"

Tôi nói: "Anh trai ơi, mau ra đi, em sắp ị ra quần đến nơi rồi đây này!"

Cậu ấy nói: "Đáng đời! Cậu ị ra quần thì tớ mới vui chứ!"

Tiếp theo đương nhiên đến lượt tôi nài nỉ cậu ấy. Và kết quả là — tôi bước vào nhà vệ sinh, bẻ đôi cuộn giấy vệ sinh mang theo, phần có diện tích rõ ràng lớn hơn một chút, cung kính cống hiến cho cậu ấy...

Lúc tôi từ nhà vệ sinh bước ra, thấy cậu ấy đứng ngoài nhà vệ sinh, vẫn chưa đi.

Cậu ấy nói: "Ra rồi đấy à?"

Tôi nói: "Tôi đâu có muốn đi vệ sinh xong mà còn cứ ngồi mãi bên trong hát hò!"

Cậu ấy cười đắc ý: "Tớ đang đợi cậu mà."

Tôi nói: "Tôi có thèm cầu xin cậu đợi tôi đâu."

Cậu ấy nói: "Thế thì coi như tự tớ thích đợi vậy. "Em trai", sau này hai đứa mình đừng hờn dỗi nhau nữa nhé?"

Nói xong, cậu ấy thân mật bá vai tôi...

Từ đó về sau chúng tôi không bao giờ giận hờn nhau nữa. Chúng tôi giống như cặp anh em ruột thân thiết nhất trên "phố Dơ" năm ấy...

Trong toàn bộ lớp chúng tôi, thậm chí toàn trường chúng tôi, Tử Khanh trước sau vẫn luôn là một trong những học sinh học giỏi nhất.

Tôi nhớ rất rõ một chuyện thế này — kỳ thi giữa kỳ năm lớp ba tiểu học, cậu ấy lại đạt điểm "hai trăm". Cả lớp chỉ có một mình cậu ấy đạt điểm "hai trăm". Lúc công bố điểm, giáo viên theo lệ cũ hết lời ca ngợi cậu ấy. Đồng thời gọi ba học sinh trượt điểm ra, mắng cho từng đứa cúi gầm mặt xuống. Trong ba học sinh trượt điểm, có một đứa vẫn là học sinh lưu ban.

Tan học, Tử Khanh và tôi vừa đi đến đầu một con hẻm, thì bị ba học sinh trượt điểm đó chặn lại. Rành rành ra là bọn chúng đã lên kế hoạch từ trước, chuyên chém đầu chặn đường hai chúng tôi ở đó.

Tên học sinh lưu ban cầm đầu hùng hổ nói với Tử Khanh: "Địch Tử Khanh, tụi tao đã cảnh cáo mày từ lâu rồi, không cho phép mày thi "hai trăm" nữa, sao mày cứ cố tình thi "hai trăm" hả?"

Tử Khanh nói: "Thế chẳng lẽ tớ lại cố tình thi trượt chắc?"

Đối phương nghe xong càng nổi giận hơn, đấm thẳng vào ngực cậu ấy một cái: "Mày làm ba đứa tao mất mặt trước đông người, hôm nay ba đứa tao cũng phải cho mày mất mặt một phen mới được!"

Tôi nói: "Các cậu làm gì mà bắt nạt người ta thế!"

Hắn ta đẩy một cái, đẩy tôi ngã nhăn răng xuống đất, đe dọa: "Mày có thi "hai trăm" đâu, chẳng liên quan gì đến mày cả, đừng có chuốc họa vào thân!"

Tôi bò dậy, nói với Tử Khanh: "Tử Khanh cậu đừng sợ bọn chúng! Muốn đánh thì đánh, tớ giúp cậu!"

Ngược lại Tử Khanh lại bảo: "Thế, các cậu muốn làm nhục tớ thế nào?"

Bọn chúng nói — bắt Tử Khanh chui qua háng bọn chúng thì mới chịu tha cho chúng tôi...

Tử Khanh nghe xong, im lặng tháo cặp sách trên người xuống, đưa cho tôi.

Bọn chúng tưởng Tử Khanh thật sự muốn đánh nhau với chúng, đều thủ thế phòng bị.

Tôi biết Tử Khanh không dám đánh nhau với bọn chúng. Không hẳn là vì cậu ấy sợ bọn chúng đâu. Kỳ thực cậu ấy rất biết đánh nhau. Trong thâm tâm cậu ấy hoàn toàn không đến mức sợ bọn chúng. Cậu ấy sợ cha mình. Cậu ấy thực sự quá sợ cha mình rồi. Đối với cậu ấy mà nói, cha cậu ấy chẳng khác nào một vị thần linh vậy. Sau khi cậu ấy vì đánh nhau với tôi mà bị cha cho một trận đòn, thì hễ gặp phải sự khiêu khích hay thậm chí bị người ta bắt nạt, cậu ấy liền học được một chữ nhẫn...

Tử Khanh lại lẳng lặng cởi cái quần đã vá mấy chỗ ra đưa cho tôi...

Điều này khiến bọn chúng vô cùng hoang mang, trố mắt nhìn nhau, không tài nào hiểu nổi rốt cuộc Tử Khanh đang muốn làm gì?...

Thế nhưng Tử Khanh lại nói: "Tớ chui..."

Tử Khanh nói xong, Tử Khanh liền quỳ sụp cả hai đầu gối xuống...

Còn bọn chúng, lúc này đều cười cợt ngông cuồng. Từng đứa dạng banh hai chân, người này đứng sau người kia...

Khi Tử Khanh chui qua háng của người đầu tiên, tôi phát hiện người thứ hai trong bọn chúng đã thò tay vào đũng quần rồi, tôi lập tức hiểu ngay hắn ta muốn làm gì...

Tôi hét to lên: "Tử Khanh, đừng chui nữa, hắn ta muốn tè lên người cậu đấy!..."

Nhưng nước tiểu đã tè lên người Tử Khanh rồi...

Vào một số thời điểm, dưới một số hoàn cảnh, sự thỏa mãn tâm lý khi lăng nhục người khác thể hiện trên những đứa trẻ thiếu sự giáo dục phẩm đức tốt, cũng độc ác y như hành vi phạm tội của người lớn vậy...

Tôi với tư cách là một người bàng quan đã đến giới hạn không thể nhịn nổi nữa, tôi vứt phịch cặp sách của mình và cặp sách của Tử Khanh, cái quần xuống đất, lao bổ về phía bọn chúng như một con chó sói bị đứt xích...

Tử Khanh thấy tôi đã lao vào ẩu đả thành một cục với bọn chúng, lúc này mới bắt đầu cùng tôi dũng mãnh vô song đòi lại công lý đã mất...

Ba người bạn học tự cảm thấy mình đuối lý, cũng nhận thức được bản thân mình đã bắt nạt người quá đáng, trước tiên đâm ra chột dạ, nào còn dám thực sự đánh tiếp với chúng tôi nữa? Đều chịu chút thiệt thòi, vừa kêu đau oai oái vừa đỡ nhau thoát khỏi sự phản kháng không sợ chết của chúng tôi, hốt hoảng bỏ chạy...

Nhưng cái quần của Tử Khanh lại bị giẫm rách trong lúc ẩu đả...

Tử Khanh không dám trực tiếp về nhà, theo tôi về nhà tôi.

Mẹ nghe tôi kể lại đầu đuôi sự việc một lượt, xoa đầu Tử Khanh nói: "Con trai ơi, con cũng hiền quá thể đáng! Bọn chúng bảo con chui qua háng bọn chúng, mà con cũng chui thật á? Lại còn cởi cả quần của mình ra mà chui nữa chứ!..."

Tử Khanh rưng rưng nước mắt nói: "Mẹ vừa mới vá hộ con tối hôm qua. Mẹ bảo vải đã "mục" rồi, không thể đính miếng vá được nữa rồi. Mẹ dặn con phải cẩn thận mà mặc, bảo là mặc hai tháng nữa mới làm cho con cái quần mới..."

Tử Khanh nói xong, liền oà lên khóc nức nở...

Lúc này tôi mới hiểu ra, Tử Khanh không đánh nhau với bọn chúng, Tử Khanh cởi quần của mình ra chui qua háng bọn chúng, không chỉ vì cậu ấy sợ cha, mà còn bởi vì cái quần đã vá mấy chỗ đó của cậu ấy trong vòng hai tháng tuyệt đối không được phép rách...

Tử Khanh khóc khiến tôi cũng thấy buồn theo, làm mẹ cũng phải rơi nước mắt. Mẹ trèo lên kang, lục tung hòm tủ, tìm ra một chiếc quần vải lao động cũ rộng thùng thình của cha, cắt đi một đoạn ống quần hơn một thước, dùng kim to chỉ dày vá lại cho Tử Khanh một chiếc quần mà cậu ấy miễn cưỡng có thể mặc được. Tử Khanh mặc vào trông buồn cười và kỳ cục hết chỗ nói, hệt như một chú kangaroo nhỏ thò nửa thân trên từ cái túi trước bụng mẹ ra ngập ngừng ngó nghiêng thế giới vậy...

Năm tôi và Tử Khanh học lớp bốn tiểu học, cha của Tử Khanh qua đời. Cha cậu ấy qua đời vì mắc bệnh ung thư dạ dày. Hồi ấy "ung thư" vẫn là một từ không thường xuyên được nghe nhắc đến. Đối với những gia đình nghèo khó mà nói, lại càng là "căn bệnh vô phương cứu chữa". Thậm chí là một căn bệnh hồ đồ. Cha của Tử Khanh đã phải chịu đựng nỗi đau đớn vô cùng lớn. Có lúc đau đến mức lăn lộn trên kang. Lại còn hộc ra từng ngụm máu tươi. Khi ấy mẹ của Tử Khanh liền kinh hãi vỗ nhè nhẹ vào lưng cho cha của Tử Khanh, hoặc xoa ngực cho ông ấy. Những cách làm đó đương nhiên đều chẳng có chút ý nghĩa nào cả. Cũng tuyệt nhiên không thể làm giảm bớt nỗi đau đớn của cha Tử Khanh chút nào. Còn Tử Khanh nhỏ bé, thì bưng chậu mặt bằng hai tay, run lẩy bẩy đứng sừng sững trước mép kang, hứng lấy máu tươi hộc ra từ miệng cha. Đối với cậu ấy đó là một việc bắt buộc phải làm mà lại vô cùng sợ hãi. Cậu ấy thương cha mình lại cũng thương mẹ mình. Máu tươi hộc ra từ miệng cha thường bắn lên người, lên tay và lên mặt cậu ấy. Có một ngày tôi sang nhà cậu ấy thì vừa vặn bắt gặp tình huống đó. Chứng kiến cảnh Tử Khanh bưng nửa chậu máu tươi bằng hai đôi tay run lẩy bẩy, tôi thiếu điều ngất xỉu ngay tại nhà cậu ấy. Tôi tuy không ngất xỉu tại nhà cậu ấy, nhưng tận mắt chứng kiến Tử Khanh vì áp lực tâm lý quá lớn mà ngất lịm đi. Nửa chậu máu tươi hắt lên người cậu ấy...

Không chỉ Tử Khanh, đến cả mẹ của Tử Khanh và mẹ tôi, năm đó cũng chẳng biết cha cậu ấy rốt cuộc mắc bệnh gì. Mẹ cậu ấy và mẹ tôi, hễ gặp ai trên con phố đó là lại hỏi — Ung thư là gì? Sao lại mắc ung thư, bác sĩ liền bảo không cứu được nữa? Chỉ đành chờ chết thôi à? Có bài thuốc dân gian nào chữa được không? Hồi ấy trên con phố đó không có lấy một ai có thể giải thích rõ ràng cho mẹ cậu ấy hoặc mẹ tôi hiểu "ung thư" là gì. Càng không có ai giới thiệu cho hai người mẹ một bài thuốc chữa ung thư nào đó. Sự đồng cảm của những người dân nghèo khổ dành cho những người dân nghèo khổ, thường cũng chỉ đành nói dăm ba câu an ủi lẫn nhau, cùng thở dài sườn sượt, cùng rơi vài giọt nước mắt mà thôi.

Cha của Tử Khanh trước khi chết đã gầy trơ xương. Lúc sắp chết ông ấy vẫn cứ đinh ninh rằng, ông ấy bị giun đũa trong bụng hại chết...

Chính mẹ tôi đã giúp mẹ cậu ấy mặc áo quan cho cha cậu ấy...

Chính mẹ tôi đã giúp mẹ cậu ấy tiễn đưa cha cậu ấy...

Mùa đông, khi cha tôi về thăm nhà từ công trường xây dựng ở Tây Bắc đại ngục, đã đích thân đến trước nấm mồ của cha Tử Khanh dập đầu...

Lúc đó trong mắt cha tôi rưng rưng lệ. Đó là lần đầu tiên tôi nhìn thấy cha khóc.

Cha hướng về phía nấm mồ nói: "Anh ơi, anh cứ yên tâm nhé! Cuộc sống sau này của chị và các cháu, đã có thím chăm lo rồi. Em thấy thằng bé Tử Khanh rất hiểu chuyện, học hành lại giỏi giang, sau này nhất định sẽ nên người, nhất định sẽ không phụ lòng nuôi dưỡng của anh..."

Lúc cha của Tử Khanh còn sống, trên con phố của chúng tôi, cuộc sống nhà ông ấy đã là nghèo nhất rồi. Cha cậu ấy vừa mất, ngày tháng nhà cậu ấy lại càng khó khăn hơn. Ban đầu dựa vào tiền cứu trợ của khu phố để miễn cưỡng qua ngày. Sau đó khu phố không cứu trợ nữa. Đành phải dựa vào việc bán đồ đạc trong nhà. Những gia đình dân nghèo bấy giờ, làm gì có cái gọi là "đồ đạc" gì đáng giá để mà bán! Những thứ đem bán thực ra đều là những vật dụng không thể thiếu để sống qua ngày nghèo khó, bán đi cũng chẳng đáng được mấy đồng. Không bán thì đến tiền mua lương thực cũng chẳng có...

Chẳng bao lâu sau mẹ tôi lên làm tổ trưởng tổ dân phố. Hồi ấy khu phố thành lập một xưởng nhỏ chế biến amiăng thành sợi amiăng. Để chiếu cố những cư dân có hoàn cảnh khó khăn, cho phép một số phụ nữ trong khu phố lĩnh sợi amiăng về nhà để đánh sợi. Số lượng phần này không nhiều, mà người muốn kiếm chút tiền đó lại rất đông. Mẹ tôi đã lợi dụng chút quyền lực nhỏ nhoi của tổ trưởng tổ dân phố, tranh thủ được quyền ưu tiên cho mẹ của Tử Khanh.

Tôi lại sang nhà Tử Khanh, liền thường xuyên bắt gặp mẹ cậu ấy co ro trong góc nhà, quắp tay còng lưng, không ngớt tay đánh sợi. Xe quay vo vo, bông bay khắp nhà. Còn Tử Khanh xếp bằng trên kang, cúi gằm người lên một chiếc bàn thấp nhỏ, chăm chú học tập, dường như hoàn toàn không cảm thấy bị ảnh hưởng. Trên mặt mẹ cậu ấy dán một chiếc khăn tay cũ được nhúng ướt, trên mặt cậu ấy cũng dán một chiếc. Hai mẹ con đều chỉ lộ ra đôi mắt. Người lạ bước vào nhà cậu ấy, chắc chắn sẽ giật mình thót tim, chắc chắn sẽ nghi ngờ mình vừa bước vào một ngôi nhà kỳ quái. Khăn tay dán trên mặt, che kín miệng mũi, là để chặn bông amiăng lại, không cho hít vào phổi. Bông amiăng không giống như bông thông thường, hít vào phổi là sẽ bị ngộ độc. Còn nhúng ướt đi, theo như Tử Khanh kể với tôi hồi đó, là để thoáng khí hơn một chút, lúc hô hấp sẽ cảm nhận được chút mát mẻ, không đến mức vì ngột ngạt lâu mà bị hoa mắt chóng mặt. Bông amiăng màu xám chì rơi lấm tấm trên đầu và quần áo của hai mẹ con họ, biến hai mẹ con họ trông giống như hai con vượn xám lớn nhỏ lông lá xồm xoàm vậy...

Tử Khanh học hành còn chăm chỉ hơn trước kia. Trừ môn âm nhạc ra, vì cậu ấy bẩm sinh ngũ âm không toàn vẹn, chỉ có thể đạt điểm trung bình, còn lại tất cả các bài kiểm tra lớn nhỏ ở các môn khác, thành tích nhất định luôn đứng đầu. Khi lớp công bố điểm số, lần nào cũng khiến tôi hổ thẹn vô cùng. Mẹ cũng thường xuyên cằn nhằn tôi: "Đều là con nhà nghèo cả, nhìn người ta Tử Khanh kìa, nhìn con xem, sao con chẳng có môn nào đạt thành tích bằng người ta thế hả?"

Một ngày nọ mẹ còn nghiêm trang nói với Tử Khanh: "Tử Khanh à, cháu có thể đồng ý với thím một thỉnh cầu được không?"

Tử Khanh ngẩng đầu nhìn đăm đăm vào mẹ, đầy vẻ tin tưởng nói: "Thím cứ nói đi ạ, cháu nhất định sẽ đồng ý!"

Mẹ liền xoa đầu cậu ấy nói: "Tử Khanh à, cháu nhất định phải giúp đỡ em trai trong chuyện học tập đấy nhé! Nếu nó cứ học kém mãi thế này, đến cái trường trung học ra hồn cũng không thi đậu nổi, thì thím ăn nói sao với chú nhà đây! Em trai con cũng chẳng còn mong mỏi gì để nên người nữa đâu!..."

Mẹ nói đoạn quay phắt mặt sang một bên, vậy mà lại đâm ra vô cùng thương cảm...

Còn Tử Khanh thì thề thốt son sắt hứa hẹn với mẹ tôi: "Thím cứ yên tâm đi ạ! Cháu hứa rồi đấy. Cháu nhất định sẽ làm được!"

Có một lần, lớp tổ chức tập thể đi xem phim, còn phải viết một bài cảm nhận sau khi xem. Tử Khanh do dự đắn đo hoài, cuối cùng đành phải hạ quyết tâm mở lời xin mẹ một hào tiền. Hôm đó mẹ cậu ấy đến xưởng nhỏ thu sợi amiăng để giao hàng. Tử Khanh nài nỉ tôi đi cùng cậu ấy tìm mẹ cậu ấy. Tôi hiểu rõ, nếu tôi không đi cùng cậu ấy, đại khái là vừa nhìn thấy mặt mẹ cậu ấy, sự dũng cảm muốn xin tiền trước khi cậu ấy mở lời sẽ tan thành mây khói ngay lập tức. Đương nhiên tôi rất tình nguyện đi cùng cậu ấy rồi. Ở trong sân xưởng nhỏ, nhìn thấy người đàn ông thu hàng đó, đang lớn tiếng mắng mỏ mẹ cậu ấy. Sắc mặt hầm hầm, lời lẽ cay nghiệt. Nói sợi do mẹ cậu ấy đánh, ngay cả loại kém nhất cũng không đạt tiêu chuẩn, từ chối thu mua. Mà tôi từng nghe mẹ tôi kể, người đàn ông đó thường xuyên tống tiền và đồ đạc của những người phụ nữ đem hàng đến giao. Ai không cống nạp cho hắn ta, hắn ta nhất định sẽ tìm lỗi của người đó. Bới lông tìm vết, làm khó đủ điều. Tôi cũng từng tận mắt nhìn thấy, hắn ta ở cửa xưởng nhỏ đó, có những hành động sàm sỡ, buông lời trêu chọc phóng túng với những người phụ nữ trẻ tuổi mang hàng đến giao. Tôi từ lâu đã đinh ninh hắn ta không phải là thứ tốt đẹp gì rồi!

Thế là tôi chen vào lớn tiếng nói: "Đánh sợi đều đặn thế này, sao anh dám trừng mắt nói ngay cả loại kém nhất cũng không đạt tiêu chuẩn hả? Tôi thấy hoàn toàn đủ tiêu chuẩn loại một rồi đấy!"

Người đàn ông đó thoắt cái quay phắt đầu lại phía tôi, quát lồng lên: "Thằng nhãi ranh nhà nào, chạy đến đây làm càn không lớn không nhỏ thế hả, cút mau!"

Tôi nói: "Mới là kẻ làm càn ấy!"

Người đàn ông đó vậy mà dám đá tôi một cú.

Mẹ của Tử Khanh sợ tôi chịu thiệt, vội kéo giật tôi sang bên cạnh. Bà dạ dạ vâng vâng, khẩn khoản van xin. Thế nhưng người đàn ông đó vẫn sầm mặt lại, ra vẻ kiêu ngạo hách dịch không coi ai ra gì. Mẹ của Tử Khanh hết cách, liền quỳ sụp xuống trước mặt hắn ta. Hắn ta quay phắt đầu đi, phớt lờ không thèm đếm xỉa.

Tử Khanh đứng nhìn đến đờ cả người, phút chốc ngây ra như phỗng.

Tôi tức giận nói với Tử Khanh: "Mẹ cậu bị người ta bắt nạt thế này, mà cậu vẫn đứng đờ ra đấy à! Cậu rốt cuộc có còn là con trai của mẹ cậu nữa không hả?!"

Lời nói của tôi khiến Tử Khanh bừng tỉnh. Cậu ấy lao chồm lên, chỉ vào mặt người đàn ông đó mắng xối xả: "Mày bắt nạt mẹ tao, sau này chết không được tử tế đâu!"

Khoảnh khắc đó, đôi mắt cậu ấy mở trừng trừng, mặt đỏ bừng, đỏ lan tận đến tận cổ.

Người đàn ông đó giáng cho Tử Khanh một cái tát trời giáng. Còn Tử Khanh thì túm chặt lấy tay hắn ta cắn ngấu nghiến. Người đàn ông đó kêu la oai oái không thôi, mà Tử Khanh nhất quyết không nhả ra. Tựa hồ như muốn cắn đứt lìa bàn tay của đối phương ra khỏi cổ tay mới thôi. Tình huống y hệt như một con chó ngoạm chặt lấy cổ một con rắn hổ mang chúa. Con chó cứ cắn chặt lấy cổ rắn hổ mang chúa không nhả ra như thế, mà tước đi sinh mạng của con rắn hổ mang chúa đang hách dịch hung hăng kia. Trong lòng tôi đương nhiên thầm thấy sướng rơn không thôi, nhảy cẫng lên ở bên cạnh hò reo cổ vũ cho Tử Khanh. Mẹ của Tử Khanh thấy thế thì hoảng hốt đến độ tột cùng, miệng gọi tên con trai, vừa véo vừa cấu Tử Khanh. Tử Khanh vẫn không nhả ra. Mẹ cậu ấy sốt ruột quá, cuối cùng cũng quay sang cắn cả tay Tử Khanh. Tên cộc cằn đó cuối cùng cũng giật được cổ tay mình ra khỏi miệng Tử Khanh, phần cổ tay đã bị cắn rướm máu chi chít. Tử Khanh phát điên lên, cánh tay tuy bị mẹ dùng sức kéo giật lại nhưng vẫn chực lao lên ăn thua đủ với hắn ta. Tôi chưa từng thấy Tử Khanh nào bạo liệt đến thế. Tôi nghĩ mẹ cậu ấy chắc chắn cũng vậy. Người đàn ông đó tức giận đến mức thẹn quá hóa giận trông đáng sợ vô cùng, gom những bó sợi do mẹ Tử Khanh giao ném tung tóe ra bên ngoài cổng xưởng, tiếp đó hung thần ác sát đẩy hai mẹ con Tử Khanh và tôi ra khỏi sân, rầm một tiếng đóng sập cửa sắt lại. Tôi nhặt từng viên gạch lên, vừa ném vào cửa sắt vừa lớn tiếng chửi rủa. Còn người đàn ông đó thì không dám ló mặt ra nữa. Tử Khanh và mẹ cậu ấy đều bị đẩy ngã nhấp nhổm xuống đất. Mẹ cậu ấy và cậu ấy ôm mặt khóc rưng rức. Mẹ cậu ấy vừa khóc vừa nói: "Con ơi là con, sao con lại dám há miệng cắn người ta hả? Mẹ từ nay mất đi việc kiếm tiền rồi, sau này biết lấy gì nuôi con, biết lấy tiền đâu cho con đi học đây hả con..."

Mẹ của Tử Khanh khóc tuyệt vọng làm sao...

Tử Khanh cũng khóc tuyệt vọng làm sao, vừa khóc vừa nói: "Mẹ ơi là mẹ, con không đi học nữa ạ! Con không để mẹ vì con mà chịu sự bắt nạt của người ta nữa đâu! Mẹ ơi là mẹ, chúng ta về nông thôn đi thôi!..."

Tôi đứng nghiêm trang một bên, chứng kiến cảnh tượng đó nghe thấy tiếng khóc ấy, nước mắt vì thế mà tuôn trào, cảm xúc vì thế mà xót xa, cõi lòng vì thế mà tan nát...

Nếu không có ảnh hưởng từ việc học tập chăm chỉ của Tử Khanh đối với tôi cùng sự giúp đỡ thiết thực của cậu ấy dành cho tôi, thì tôi đã không thể cùng thi đỗ trường trung học trọng điểm với cậu ấy rồi. Lên trung học, tôi lại rất may mắn được phân học cùng lớp với Tử Khanh. Cậu ấy vẫn đeo chiếc cặp sách cũ từ thời tiểu học. Chiếc cặp sách đó cũng giống như quần áo quần đùi cậu ấy mặc, chỗ này chỗ kia được vá mấy miếng vá. Hơn nữa, không phải là mua. Mà là do mẹ Tử Khanh dùng vải may cho cậu ấy. Dùng từ tấm vải tang còn sót lại từ năm cha cậu ấy qua đời, đem luộc nhạt màu đi rồi nhuộm thành màu xanh lam rồi may thành. Chiếc cặp sách đó đối với học sinh trung học mà nói thì quá nhỏ. Không nhét vừa tất cả sách giáo khoa và vở bài tập của một học sinh trung học, liền nhét chung vào cặp sách của tôi. Các thầy cô chiếu cố điểm ấy, xếp chúng tôi ngồi cùng bàn. Cậu ấy không có hộp đựng bút, dùng hộp kem đánh răng làm hộp đựng bút. Cũng không có bút máy ngòi vàng, dùng bút chấm mực. Cán bút chấm mực quá dài, hộp kem đánh răng không đứt nhét vào được, đành phải chặt đứt đi một nửa. Mỗi ngày đi học về học, trong tay còn phải cầm thêm một lọ mực. Không phải mực viết thực sự, mà là dùng viên mực nước ngâm thành. Cửa hàng văn phòng phẩm năm đó không chỉ bán mực nước, mà còn bán cả viên mực nước. Ba xu một viên. Ba viên ngâm gần đầy một lọ mực nước. Chữ viết ra bằng loại mực nước đó. Màu sắc khỏi phải nói là rất nhạt rồi. Kỳ thực cái gọi là viên mực nước đó, đại khái là thuốc nhuộm kiểu như bột giặt vậy. Tử Khanh dùng cái bút chấm mực đã bị chặt đứt nửa cán đó, chấm loại mực nước được ngâm từ thứ gì đó như bột giặt, viết đầy những mặt trước và mặt sau của các loại vở bài tập bằng những nét chữ ngay ngắn thanh tú. Vở bài tập của cậu ấy, lật từ trang đầu tiên đến trang cuối cùng, rồi lại lật ngược từ trang cuối cùng trở lại, cả hai mặt trước sau, toàn là chữ "ưu". Những cuốn vở bài tập như thế của cậu ấy, thường xuyên bị các bạn học mượn đem đi chép chuyền tay nhau...

Thầy giáo từng biểu dương cậu ấy trong giờ sinh hoạt lớp ngày cuối tuần thế này: "Xét về đầu óc, các em không ai ngốc hơn ai là bao. Nhưng xét về sự chăm chỉ, các em không ai sánh bằng Địch Tử Khanh. Đầu óc không ngốc cộng với sự chăm chỉ tự giác, nhất định có thể tạo nên một nhân tài kiệt xuất trong tương lai! Địch Tử Khanh, em hãy đứng lên kể cho mọi người nghe xem, cái gì đã làm động lực, thúc đẩy em chăm chỉ và nỗ lực học tập đến thế?"

Tử Khanh đứng dậy, cúi gầm mặt, trầm mặc trong bầu không khí vô cùng tĩnh lặng hồi lâu, cuối cùng cất giọng lí nhí rất khẽ rất khẽ thốt ra một chữ là — "Mẹ..."

Thầy giáo nghe không rõ. Hầu hết các bạn học trong lớp cũng nghe không rõ. Chỉ có tôi và mấy bạn học ngồi gần đó mới nghe rõ.

Thầy giáo hỏi: "Địch Tử Khanh em vừa nói gì thế?"

Nhưng Tử Khanh nhất quyết không chịu mở miệng nữa.

Có bạn học đáp thay cậu ấy: "Em ấy chỉ nói một chữ "mẹ" ạ..."

"Mẹ?... " — Thầy giáo lặp lại, có vẻ khó hiểu.

Tôi đáp thay Tử Khanh: "Ý của em ấy là, nếu em ấy không chăm chỉ học tập, thì sẽ cảm thấy có lỗi với mẹ em ấy ạ..."

Nói xong, tôi liếc nhìn Tử Khanh một cái, lại phát hiện trên mặt cậu ấy chẳng những không có biểu cảm biết ơn tôi, ngược lại còn đang trừng mắt lườm tôi cháy máy.

Rành rành ra là cậu ấy không muốn tôi thay cậu ấy trả lời một cách suồng sã như thế.

Tôi không khỏi hối hận vì cái tội nhiều chuyện của mình...

Năm đó, cậu ấy giành giải nhất trong cuộc thi toán toàn thành phố. Cậu ấy đã trở thành niềm tự hào của lớp. Niềm tự hào của trường. Niềm tự hào của thầy cô giáo. Mà người cảm thấy tự hào thay cậu ấy nhất, đương nhiên chính là tôi. Ngay cả những bạn học bình thường hay ghen tị với thành tích của cậu ấy, cũng đều tỏ ra kính trọng cậu ấy vài phần.

Lúc cậu ấy khoe giấy chứng nhận đạt giải cho tôi xem, đã thề thốt rằng: "Tôi Địch Tử Khanh sau này mà không thi đậu một trường đại học tên tuổi, thì tôi không xứng làm con của mẹ tôi! Tôi coi như phụ lòng kỳ vọng trước lúc lâm chung của cha tôi dành cho tôi rồi! Đợi đến khi tôi đi làm, tôi sẽ hiếu kính mẹ tôi giống như những kẻ mê tín tôn sùng Phật, tôn sùng Quan Âm Bồ Tát vậy!..."

Cậu ấy nói với vẻ vô cùng thành kính. Vô cùng tự tin. Lời nói của cậu ấy khiến tôi vô cùng cảm động.

Ngày hôm đó, cậu ấy ở nhà tôi, cùng tôi hoàn thành bài tập, mẹ tôi chắp tay sau lưng bước đến trước mặt chúng tôi, bảo tôi rằng: "Con còn nhớ không? Mẹ từng hứa với con rồi, con thi đậu trường trung học trọng điểm nhất định sẽ thưởng cho con!"

Tôi nói: "Tướng đương nhiên là con nhớ rồi ạ."

Mẹ nói: "Thế sao con không nhắc lại?"

Tôi nói: "Mẹ ơi, mẹ không nhắc, con nào dám mở lời ạ? Hơn nữa con cũng hiểu, lương xướng của cha thấp, mỗi tháng còn phải gửi về quê nhà Sơn Đông, trong nhà làm gì còn tiền dư để mua phần thưởng gì cho con nữa ạ!"

Mẹ mỉm cười đầy mãn nguyện, nói: "Con đúng là lớn hơn mấy tuổi, hiểu chuyện hơn nhiều rồi. Chuyện mẹ đã hứa với con, mẹ không hề quên đâu. Cha con chẳng phải viết thư về bảo rằng được tăng một bậc lương đấy ư? Tháng này gửi về nhiều hơn mười đồng, mẹ bèn mua cho con một chiếc bút."

Nói xong, mẹ chìa tay đang chắp sau lưng ra trước mặt tôi — trong lòng bàn tay là một chiếc bút máy bơm mực màu tím đỏ hoàn toàn mới.

Tôi nhận lấy chiếc bút từ tay mẹ, phút chốc mừng rỡ khôn xiết, vui đến mức ngoách miệng cười không khép lại được. Đó là một chiếc bút máy ngòi bọc thương hiệu "Anh Hùng". Hồi ấy bút máy thương hiệu "Anh Hùng" là hàng nổi tiếng. Mà loại ngòi bọc là kiểu dáng mới nhất bây giờ. Giống như việc hiện nay sử dụng bút máy ngòi lộ trông rất mốt vậy. Tôi từ lâu đã vẫn luôn mong ước có được một chiếc bút như thế. Giá của nó hồi ấy là hơn ba đồng sáu hào tiền. Một chiếc bút với cái giá như thế, học sinh trung học nhà nghèo khi đó hoàn toàn không dám bén mảng tới. Có được hay đánh rơi nó, đều có thể khiến một học sinh trung học nhà nghèo vui sướng tột độ hoặc khóc lóc đau khổ...

Tôi ngắm nghía chiếc bút đó, yêu thích không nỡ buông tay.

"Tử Khanh, cậu xem nó hút mực thế này này!"

Tôi đưa chiếc bút về phía Tử Khanh.

Thế nhưng Tử Khanh lại dùng chất giọng cực kỳ nhỏ nói: "Tớ không xem đâu, tớ biết rồi. Tớ từng thấy ở cửa hàng văn phòng phẩm rồi..."

Cậu ấy cúi gầm đầu, đến mắt cũng chẳng thèm ngẩng lên, ánh mắt đăm đăm dán chặt vào cuốn vở bài tập của mình. Chiếc bút chấm mực đã bị chặt đứt nửa cán trong tay, dường như lại được cầm chặt hơn nữa. Chữ viết ra dưới ngòi bút, hình như cũng trở nên cẩn thận hơn, thanh tú hơn. Cho dù tôi dùng chiếc bút đẹp đến đâu đi chăng nữa, cũng không viết ra được những nét chữ đẹp như Tử Khanh dùng bút chấm mực của cậu ấy.

Tôi không khỏi sững người, chậm rãi rụt tay về...

Lúc này mẹ lại nói: "Tử Khanh à, thím cũng mua cho cháu mấy thứ này, không biết cháu có đồng ý nhận không?"

Tử Khanh ngẩng đầu lên — mẹ quay người mở một chiếc hòm ra, lấy ra một chiếc cặp sách màu xanh lá cây mới tinh, vô cùng trang trọng hai tay dâng tặng cho Tử Khanh. Đặt trên chiếc cặp sách là một chiếc hộp đựng bút mới tinh.

Biểu cảm của Tử Khanh lúc đó bất ngờ làm sao. Chuyện này chắc chắn là điều cậu ấy chưa từng nghĩ tới.

Cậu ấy ngây người đờ đẫn nhìn mẹ tôi một lúc lâu...

Tôi nói: "Tử Khanh, đừng để mẹ tớ cứ dâng mãi thế chứ, cậu nhận lấy đi chứ!"

Lúc này cậu ấy mới nhận lấy. Cậu ấy lật mặt trước mặt sau, mân mê chiếc cặp sách hồi lâu, ngắm nghía hồi lâu. Sau đó, lại cầm hộp đựng bút lên ngắm nghía mặt trước mặt sau.

Mẹ mỉm cười nhìn cậu ấy bảo: "Tử Khanh, mở hộp đựng bút ra xem nào."

Tử Khanh thận trọng mở hộp đựng bút ra. Cứ như sợ chỉ cần sơ ý một chút thôi là sẽ làm hỏng nó vậy. Trong hộp đựng bút, có một chiếc bút y hệt như chiếc bút mẹ mua cho tôi. Còn có compa, thước ê-ke và thước đo độ. Thứ mà Tử Khanh dùng trước đó toàn là thước ê-ke và thước đo độ tự làm. Dùng tấm bìa cứng dán một lớp giấy trắng lên trên để làm. Còn compa thì cậu ấy toàn dùng của tôi. Cũng chỉ đành dùng của tôi mà thôi...

Thế nhưng Tử Khanh sau khi gập hộp đựng bút lại, lại hai tay nâng niu chiếc cặp sách, nhỏ giọng nói với mẹ tôi: "Thím ơi, cháu... cháu không thể nhận đâu... Cái này... cái này quá..."

Nó đỏ mặt, bắt đầu nói năng lộn xộn.

Mẹ trách yêu: "Sao lại không nhận được? Thím tặng cháu thì có gì mà không nhận? Cháu với thím còn khách khí làm gì?"

Tử Khanh cứ lắc đầu nguầy nguậy. Rõ ràng, nó không biết phải diễn tả thế nào cho rõ tâm trạng phức tạp của mình lúc đó.

Mẹ lại dùng giọng điệu ôn hòa bảo nó: "Tử Khanh à, đây cũng là tấm lòng của thím thôi! Nếu không phải cháu giúp em nó học tập, dẫn dắt em, thì nó làm sao thi đỗ vào trường trung học trọng điểm như cháu được chứ? Trong lòng thím, cháu biết ơn không biết bao nhiêu cho đủ. Thím biết trong lòng cháu đang nghĩ gì. Người ta vẫn nói 'không có công thì không hưởng lộc', cháu đang nghĩ vậy đúng không? Nhưng hôm nay thím phải nói, cháu đối với em, đối với thím, đối với chú, đối với cả gia đình này, là có công lớn đấy! Không chỉ là công, mà còn là ơn nghĩa nữa! Dùng lời văn vẻ một chút thì cháu hoàn toàn xứng đáng nhận lấy! Con à, đừng nghĩ nhiều quá, cũng đừng nói gì cả, không cần phải nói gì đâu, ngoan ngoãn nhận lấy cho ta. Cháu mà dám không nhận, thím sẽ giận đấy..."

Những lời nói của mẹ khiến đôi bàn tay đang nâng cặp sách của Tử Khanh dần dần buông thõng xuống...

Khi chúng tôi bắt đầu viết bài tập trở lại, tôi lén nhìn Tử Khanh, thấy nước mắt đang chảy dài trên má nó, từng giọt, hai giọt, ba giọt... không ngừng rơi xuống vở bài tập, phát ra tiếng động như những hạt đậu rơi trên giấy. Nó thấm làm nhòe đi những dòng chữ ngay ngắn, tú lệ mà nó vừa viết...

Khi đó, tôi thực sự cảm thấy, việc tôi có một người cha có thể dựa vào sức lao động để kiếm tiền nuôi gia đình, trong khi nó lại mất đi người cha như vậy, còn gia cảnh nhà tôi lại khá hơn nhà nó một chút, dường như là một cái tội của tôi trước mặt nó vậy...

Thiếu niên là lứa tuổi giỏi nhất trong việc tìm kiếm niềm vui và sự an ủi tinh thần cho bản thân. Cho nên dù thời thiếu niên có ảm đạm thế nào, thì vẫn luôn có vài tia ấm áp và những khoảng thời gian tươi đẹp đáng để hồi tưởng. Khi bước vào tuổi trung niên rồi nhìn lại, chúng tựa như vò rượu đã được niêm phong bao năm, tỏa ra hương vị đậm đà đặc biệt...

Từ con "phố bẩn" của chúng tôi đi vào nội thành, đi đến con phố thứ ba, ở góc phố có một cửa hàng sách tranh nhỏ. Nó thuộc về một ông lão ngoài bảy mươi tuổi. Ông lão gầy và cao, dáng vẻ tiên phong đạo cốt. Trên sống mũi thẳng tắp đeo một cặp kính lão, dưới cằm để một chòm râu kiểu cổ. Chòm râu dài tới cúc áo thứ hai, bạc trắng. Hồi đó, nghe những người biết chút ít gốc gác kể lại, ông từng là hiệu trưởng một trường trung học quý tộc rất nổi tiếng trước giải phóng.

Kể từ sau một lần tôi và Tử Khanh xem sách tranh ở cửa hàng đó, nó đã gắn kết với chúng tôi bằng một mối lương duyên khó giải. Trở thành "Tam Vị Thư Ốc" do ông lão mở ra cho chúng tôi. Bình thường hễ có thời gian, chúng tôi lại rủ nhau đến các công trường xây dựng nào đó để nhặt đinh vụn, dây thép thừa, giày bảo hộ, găng tay rách mà công nhân vứt bỏ. Bất cứ thứ gì bán được vài đồng là chúng tôi nhặt. Bất kể công trường xa hay gần, chúng tôi đều đi. Có đôi khi, để lần sau có thể xem được cuốn sách tranh mà mình vô cùng mong đợi, chúng tôi sẵn sàng xuất phát từ sáng sớm chủ nhật, đi bộ đến tận những công trường ở vùng ngoại ô cách xa hai ba mươi dặm để nhặt nhạnh. Trong "Tam Vị Thư Ốc", hai tâm hồn thiếu niên chúng tôi đã tiếp xúc với biết bao tác phẩm kinh điển thế giới. Dù tất cả chỉ là sách tranh. Thế nhưng đối với khao khát hiểu biết về tình yêu, tình bạn, tình thân, cao thượng, hèn hạ, chính nghĩa, tà ác... của tuổi thiếu niên, thế giới cổ kim đông tây được trình bày trong sách tranh đã đủ để gọi là đại thiên thế giới. Ở trường, chúng tôi không bao giờ cảm thấy mình là người lớn. Còn ở trong "Tam Vị Thư Ốc", chúng tôi lại thường quên mất tuổi thực của mình, từ tận đáy lòng nảy sinh một ý thức kỳ lạ rằng dường như mình đã là người lớn từ lâu rồi. Mặc dù thời gian chúng tôi có thể dành ra ở trong "Tam Vị Thư Ốc" ít ỏi biết bao, nhưng cả hai đều từng cảm thấy, dường như chính trong những khoảng thời gian ngắn ngủi đó, chúng tôi đã lớn lên một cách vô cùng rõ rệt...

Ngoài trừ thỉnh thoảng đi vào chủ nhật, thường thì chúng tôi luôn đi vào buổi tối. Chủ nhật nào cũng phải giúp gia đình làm rất nhiều việc, thường là rất muốn đi nhưng hiếm khi được như ý nguyện. Còn so sánh mà nói, số lần chúng tôi đi vào các buổi tối mùa đông chắc chắn là nhiều hơn rất nhiều so với những buổi tối mùa hè. Có lẽ vì, đối với hai thiếu niên nghèo khổ mà nói, đêm đông đặc biệt dài và cô quạnh chăng? Hay có lẽ vì, "Tam Vị Thư Ốc" của chúng tôi vào đêm đông lại đặc biệt có "tình điệu" chăng? Chuyện năm xưa, chỉ dựa vào việc nhặt nhạnh những mảnh ký ức, đến chính tôi bây giờ cũng không nói rõ ràng được nữa...

Hãy thử nghĩ xem, bên ngoài tuyết rơi lặng lẽ, chiếc lò sắt nhỏ trong "Tam Vị Thư Ốc" tỏa ra hơi ấm khiến người ta lười biếng, chiếc ấm đun nước trên lò kêu rít rít, hơi nước phun ra từ vòi ấm làm cho không khí trong căn nhà nhỏ ẩm ướt, ấm áp và tươi mát, không hề oi bức. Trên mấy dãy ghế băng, toàn là những nam nữ thiếu niên trạc tuổi chúng tôi. Có hai cô gái chúng tôi thường xuyên gặp ở đó, cử chỉ đoan trang, thần thái đơn thuần đáng yêu. Chúng tôi chưa bao giờ nói với họ một câu nào. Nhưng khi chúng tôi đẩy cửa từ bên ngoài vào, nếu họ đã ở đó trước, đón chào chúng tôi chắc chắn trước tiên là ánh mắt của họ. Ánh mắt họ nheo lại dịu dàng nhìn chúng tôi một cách thầm lặng, lộ ra vài phần mong muốn thiện chí ngây thơ là chủ động mở lời nói chuyện với chúng tôi, lại lộ ra vài phần bẽn lẽn theo bản năng thiếu nữ vì trong lòng có chút kiêng dè. Họ gần như luôn đến trước chúng tôi. Luôn tựa sát vào nhau ngồi trên chiếc ghế băng gần lò sưởi nhỏ. Khăn quàng cổ màu đỏ và màu quýt chín vắt qua cổ họ rồi buông xuống trước ngực, đặc biệt nổi bật. Khiến bạn dù cái nhìn đầu tiên không muốn nhìn về phía họ, thì ánh mắt cũng bị sắc màu thu hút mà không thể không ngay lập tức nhìn về phía họ. Khoảnh khắc ánh mắt chúng tôi chạm vào ánh mắt họ lần đầu tiên, chính là một kiểu hưởng thụ tinh thần khác mà "Tam Vị Thư Ốc" ban tặng cho chúng tôi. Đã không ít lần chúng tôi luôn muốn đi thật sớm để chiếm lấy chiếc ghế băng cạnh lò sưởi nhỏ, để có thể ngồi gần họ nhất. Động cơ thầm kín này trong lòng, tôi chưa từng thổ lộ với Tử Khanh, và Tử Khanh cũng chưa từng thổ lộ với tôi. Nhưng tôi dám chắc, điều tôi nghĩ trong lòng năm ấy, cũng chính là điều đang tồn tại trong tâm trí nó. Tuy nhiên, mục đích của chúng tôi chỉ có một lần duy nhất coi như là đạt được. Nhiều lần khác, mục đích chúng tôi hết lòng muốn đạt được đều thất bại. Hoặc là chúng tôi đi quá sớm, tưởng rằng họ sẽ đến sau, nhưng họ lại không đến, chiếc ghế băng họ thường ngồi đã bị những thiếu niên đến trước chiếm mất. Hoặc là chúng tôi đến chậm một bước, chiếc ghế băng gần họ nhất đã thuộc về người khác. Trưởng thành rồi, sau này tôi không dưới một lần nghĩ rằng — so với những dao động tâm lý kỳ diệu và lạ lùng giữa những nam nữ thiếu niên xa lạ mà lại có cảm tình với nhau năm ấy, thì cái gọi là tình và dục giữa những người nam nữ trưởng thành thực sự chẳng đáng để ôn lại chút nào!

Cảnh tượng chúng tôi và họ gần như ngồi đối diện nhau ở hai bên lò sưởi nhỏ xem sách tranh, đến tận bây giờ nhớ lại vẫn thấy ấm áp và tươi đẹp làm sao. Mũi giày chúng tôi gần như chạm vào mũi giày họ. Cả tôi và Tử Khanh đều không dám cử động chân một chút nào. Đôi giày vải bông cũ kỹ của chúng tôi giống như hai cặp con vật nhỏ xấu xí. Trước hai cặp con vật nhỏ khác, chúng đang cung kính thể hiện sự tôn trọng và vẻ dịu dàng hèn mọn của mình. Đôi chân của họ cũng gác chéo theo tư thế tương tự. Họ đi những đôi giày bông vải nhung kẻ đen. Các cô gái ngày đó vào mùa đông đều phổ biến đi loại giày đó. Giữa cổ giày bông và gấu quần lộ ra một đoạn tất. Một người đi đôi tất đỏ, người kia đi đôi tất trắng. Chúng tôi càng không dám ngẩng đầu nhìn họ. Chỉ có can đảm thỉnh thoảng lén nhìn đôi giày của họ mà thôi...

Ngày hôm đó chúng tôi xem rất chậm, rất chậm, hơn một tiếng đồng hồ mới xem xong một cuốn sách tranh mỏng. Đó là cuốn "Calman" của Maupassant...

Vì chúng tôi thường xuyên đến xem sách tranh, ông lão đã rất quen với tôi và Tử Khanh. Có lần số tiền lẻ chúng tôi mang theo nhiều hơn mọi khi vài xu, tham lam chọn bốn cuốn. Đợi đến khi sắp xem cuốn cuối cùng, ông lão lên tiếng.

Ông nói: "Các cháu, các cháu không vội về nhà, cũng nên nghĩ cho ta một chút chứ?"

Lúc này chúng tôi mới phát hiện, trong cửa hàng sách tranh đã chỉ còn lại hai đứa. Mà kim đồng hồ báo thức nhỏ trên bậu cửa sổ đã chỉ vào mười giờ rưỡi rồi...

Tôi và Tử Khanh rất ngại ngùng, đành phải xin lỗi trả lại cuốn sách tranh mới lật được ba năm trang. Cuốn sách tranh đó là "Mumu" của Turgenev.

Ông lão nhìn mặt tôi, lại nhìn mặt Tử Khanh, hỏi: "Rất muốn xem tiếp đúng không?"

Tôi và Tử Khanh đồng loạt gật đầu không thôi.

Ông lão nói: "Cái này ta có thể hiểu được. Hồi nhỏ ta cũng vậy. Các cháu mang về nhà xem đi!"

Tôi và Tử Khanh nhìn nhau, đều không quá tin vào tai mình.

Ông lão lại nói: "Không nghe rõ à? Cho phép các cháu mang về nhà xem đấy."

Tôi hỏi: "Thật ạ?" — tưởng ông lão đang đùa vui.

Tử Khanh cũng hỏi: "Ông tin tưởng chúng cháu ạ? Không sợ chúng cháu lấy rồi không đến nữa sao?"

Ông lão nói: "Các cháu đã là khách quen ở chỗ ta rồi. Đối với khách quen thì nên có lúc phá lệ. Ta thấy, các cháu là hai đứa trẻ giữ chữ tín. Còn cảm thấy, chúng ta có lẽ có chút duyên phận nào đó. Đừng làm bẩn làm rách sách là được..."

Chúng tôi cảm ơn ông lão, ôm cuốn "Mumu" rời khỏi cửa hàng sách tranh. Bên ngoài tuyết rơi rất lớn. Những bông tuyết lớn mềm mại rơi xuống không tiếng động. Mặt chúng tôi bị lò sưởi trong cửa hàng sách tranh nướng nóng hổi, bông tuyết lớn vừa chạm vào mặt là tan ngay tức khắc. Cảm giác đó vô cùng dễ chịu.

Tôi nói: "Sau này con cũng muốn mở một cửa hàng sách tranh, con em nhà nghèo như chúng ta đến xem sách tranh, tất cả đều không thu tiền. Tất cả đều có thể mang về nhà."

Tử Khanh nói: "Vậy, tớ sẽ làm một người viết sách cho những con em nhà nghèo như chúng ta."

Tôi nói: "Ý cậu là muốn làm nhà văn sao?"

Tử Khanh nói: "Cậu tưởng tớ đang nằm mơ giữa ban ngày à?"

Tôi nhìn nó một cái, không nói thẳng ra điều mình đang nghĩ trong lòng, sợ sự thẳng thắn quá mức làm tổn thương lòng tự trọng của bạn thân...

Ngày hôm sau tôi mang cuốn "Mumu" đến trường, không biết bị bạn nào trong lớp trộm mất vào giờ ra chơi. Chúng tôi lại không dám yêu cầu giáo viên lục soát ngăn bàn của từng bạn. Bởi vì trường có quy định rõ ràng, học sinh không được phép mang sách báo ngoài luồng, đặc biệt không được mang sách tranh đến trường.

Để sớm trả lại cuốn "Mumu", tôi và Tử Khanh liên tiếp mấy ngày sau giờ học đều đi "kéo xe phụ" ở các bến vận chuyển hàng hóa trong thành phố. Tức là giúp những người kéo xe vận chuyển các loại hàng hóa kéo chặng đường xa hoặc kéo lên dốc. Ông lão là người duy nhất dành cho chúng tôi sự tin tưởng tuyệt đối. Cả hai đều hiểu rõ, nếu không thể trả cho ông một cuốn "Mumu" mới, chúng tôi sẽ không còn mặt mũi nào, không còn tư cách nào để đến "Tam Vị Thư Ốc" nữa...

Một tuần sau, cuối cùng chúng tôi cũng mua được một cuốn "Mumu" ở hiệu sách Tân Hoa.

"Tại sao các cháu không giữ chữ tín?"

Ông lão nhìn thấy chúng tôi liền nghiêm nghị chất vấn. Khi đó tất cả những đứa trẻ đều dồn ánh mắt vào tôi và Tử Khanh. Bao gồm cả hai cô gái mà chúng tôi rất muốn thân cận nhưng không biết làm thế nào để thân cận.

Tử Khanh ấp úng giải thích lý do tại sao không thể trả lại vào ngày hôm sau, ấp úng nói mấy câu xin lỗi, sau đó từ trong túi lấy cuốn "Mumu" mới mua đưa cho ông lão.

Ông lão nhìn chúng tôi, trầm ngâm nói: "Theo ta thấy, các cháu thuộc kiểu những đứa trẻ không có tiền mua sách tranh, các cháu không giống hai đứa nó..." — ông chỉ chỉ hai cô gái kia, lại nói: "Họ đều có sách tranh của riêng mình. Họ muốn mua thì bố mẹ họ sẽ sẵn lòng chi tiền cho họ. Họ đến chỗ ta xem là vì họ thích bầu không khí ở đây hơn. Thành thật khai báo đi, tiền mua cuốn sách tranh này của các cháu từ đâu mà có?..."

Khi ông lão chỉ vào hai cô gái đó nói, ánh mắt nghi ngờ của họ vẫn dán chặt vào tôi và Tử Khanh, khiến chúng tôi cảm thấy như bị gai đâm vào lưng.

Chúng tôi đành phải thú thật với ông lão.

Ông lão tựa người vào chiếc ghế cũ, xoắn xoắn chòm râu dài, không chớp mắt nhìn tôi tròn trĩnh nửa phút, lại nhìn Tử Khanh tròn trĩnh nửa phút, tự nói một mình: "Thì ra là vậy. Vậy thì ta thu hồi lại lời vừa rồi, thừa nhận đã trách lầm các cháu. Xem ra các cháu vẫn là hai đứa trẻ giữ chữ tín. Cuốn sách này, là của các cháu rồi. Từ hôm nay trở đi, các cháu không có tiền cũng có thể thường xuyên đến xem. Muốn mang về nhà xem, cứ lên tiếng một tiếng là được..."

Vẻ lúng túng của tôi và Tử Khanh lập tức tan biến.

Chúng tôi không kìm được mà cười.

Hai cô gái kia cũng không kìm được mà cười.

Bản thân ông lão cũng không kìm được mà cười.

Ông lại nói: "Ai bảo chúng ta hình như có duyên phận gì đó cơ chứ? Ông đây tinh thông thuật xem tướng, để ông tiên đoán tương lai cho các cháu nhé!..."

Ông quan sát khuôn mặt Tử Khanh, nói ra những lời khiến chúng tôi khó mà hiểu thấu. Đại ý là khẳng định Tử Khanh sau này sẽ trở thành một nhân vật đáng kính trọng có tấm lòng hiếu thảo. Còn trịnh trọng dặn dò Tử Khanh, sau này đừng quên ông và cửa hàng sách tranh của ông, nếu có thể sau khi hiển vinh hãy đến thăm ông, nếu lúc đó ông còn sống...

Tử Khanh nghe cực kỳ nghiêm túc, tôi thấy nó rất tin vào lời của ông lão.

Ánh mắt của hai cô gái đều rời khỏi cuốn sách tranh trên tay họ, cũng đều nghe cực kỳ nghiêm túc. Tôi thấy họ cũng rất tin vào lời của ông lão. Lời của ông lão, dường như không cần đợi đến tương lai để chứng thực, ngay tại thời điểm đó đã khiến Tử Khanh trở nên xuất chúng trong mắt họ rồi. Ít nhất là xuất chúng hơn tôi vậy.

Tôi cảm nhận được một sự hụt hẫng lớn chưa từng thấy.

Tôi không để ông lão nhìn kỹ mình, liền rút một cuốn sách tranh ngồi vào góc.

Tôi chỉ sợ ông lão đưa ra dự đoán về tôi bi quan hơn nhiều so với dự đoán về Tử Khanh, khiến tôi mất hết hứng thú dưới sự chăm chú của hai cô gái. Thực tế tôi còn tin lời ông lão hơn cả Tử Khanh...

Sau khi ông tiên đoán cuộc đời Tử Khanh, dường như ông hoàn toàn quên mất tôi, thậm chí đến nhìn tôi một cái cũng không nhìn nữa. Ngày hôm đó tôi ngồi trong góc tâm trí lơ đãng, rốt cuộc đã xem cuốn sách tranh gì chính tôi cũng không biết, không chỉ hụt hẫng, mà còn có chút đau buồn, lại thêm vài phần ghen tị, đối với Tử Khanh...

Giáo viên chính trị của chúng tôi thường động viên các bạn học trong giờ chính trị hãy thoải mái nói lên lý tưởng của mình. Trong lớp không ít bạn đã từng nói về lý tưởng. Còn tôi và Tử Khanh thì chưa bao giờ nói. Đối với tôi, là bị sự tự ti trong tâm lý đè nén, không có can đảm để nói ra một lý tưởng khiến các bạn phải nhìn bằng con mắt khác. Nếu nói ra một lý tưởng bình phàm, bình thường cho mọi người nghe thì lại rất không cam tâm. Đối với Tử Khanh, tôi lại không hiểu rõ là tại sao. Tôi từng thầm nghĩ, học sinh như Tử Khanh, dù có nói ra lý tưởng vĩ đại đến đâu, các bạn chắc chắn cũng sẽ không cười nhạo nó là "cao xa vời vợi" đâu nhỉ? ...

Trong một tiết học chính trị nào đó, giáo viên chính trị chỉ định Tử Khanh đứng lên.

Giáo viên hỏi: "Trạch Tử Khanh, em không có lý tưởng sao?"

Tử Khanh nói: "Có ạ."

Giáo viên hỏi: "Tại sao không nói ra?"

Tử Khanh nói: "Em muốn đợi tất cả các bạn trong lớp nói hết rồi mới nói ạ."

Giáo viên hỏi: "Đó là vì sao?"

Tử Khanh nói: "Muốn biết có ai có lý tưởng giống em không ạ."

Giáo viên bước xuống từ bục giảng, đi đến trước mặt Tử Khanh, không tán thành nói: "Hôm nay em nói trước đi, các bạn chưa nói thì để sau, em cũng sẽ biết thôi mà."

Tử Khanh nói: "Em không muốn dùng sự tự tin của mình để làm lay động sự tự tin của người khác ạ."

Giáo viên "ừ" một tiếng, lại chậm rãi quay người, vừa suy tư vừa quay trở lại bục giảng.

Trong lớp học tĩnh lặng như tờ.

Rõ ràng, giáo viên đã nhai ra được một thành phần kiêu ngạo cực lớn từ trong lời nói của Tử Khanh. Tôi cũng nhai ra được thành phần đó từ lời nói của nó. Tôi nghĩ, lúc đó chắc chắn mỗi bạn trong lớp đều nhai ra được thành phần này từ lời nói của nó. Nếu là một bạn khác dùng những lời đó để trả lời giáo viên, bất kể là nam hay nữ, không gây ra một tràng tiếng huýt sáo và tiếng ồ lên mới là lạ đấy!

Nhưng người đứng lên là Trạch Tử Khanh.

Không ai dám dễ dàng huýt sáo nó. Cũng không ai dám dễ dàng ồ lên nó. Không phải vì nó khó đụng vào, lợi hại thế nào. Mà vì trong toàn trường, toàn quận, toàn thành phố trong các cuộc thi học tập các loại, nó không chỉ vì bản thân nó, mà còn vì cả lớp, cả trường giành được quá nhiều, quá lớn vinh dự. Trường học đặc biệt làm một tủ kính vinh dự. Giấy khen mà Tử Khanh đạt được gần như bày chật kín trong đó. Nó gần như tương đương với việc trường làm riêng cho một mình nó vậy. Một học sinh trung học dù khiêm tốn đến đâu, có lẽ cũng khó tránh khỏi trở nên kiêu ngạo nhỉ? Huống chi Tử Khanh mà tôi hiểu, tận trong xương tủy vốn không hề cam tâm cứ phải giả vờ khiêm tốn "ôn lương cung kiệm nhượng" trước mặt người khác. Nói một cách thực tế, lúc đó nó đã trở nên vô cùng kiêu ngạo rồi. Dường như nó muốn dùng sự kiêu ngạo cự tuyệt người ngoài ngàn dặm để tự cô lập mình trong lớp. Dường như nó rất thưởng thức sự cô lập do chính mình tạo ra...

Tuy nhiên, mặc dù nó tự nguyện làm cho mình bị cô lập, nhưng không có một bạn học nào công khai đối đầu với nó. Sự kiêu ngạo hoàn toàn có tư cách đó của nó, dường như từ lâu đã được công nhận là đặc quyền chỉ thuộc về một mình nó...

Giáo viên chính trị đứng trên bục giảng lần nữa nói: "Trạch Tử Khanh, em nói ra lý tưởng của mình đi. Thầy cho rằng dù em có tự tin đến đâu, cũng không đến mức làm lay động sự tự tin của người khác đâu..."

Tử Khanh gần như từng chữ từng chữ nói: "Tương lai em muốn làm nhà văn."

Sau khoảnh khắc tĩnh lặng kéo dài, tôi nghe thấy có một nam sinh cười "hí" thành tiếng, dùng giọng điệu buồn cười hỏi: "Là muốn làm nhà văn sao?..."

Thế là tiếng huýt sáo và tiếng cười nhạo trong cả lớp vang lên thành một mảng...

Các bạn học dường như cuối cùng đã mong đợi được một cơ hội tốt để trả thù sự kiêu ngạo của nó, dường như cuối cùng có thể tập thể công khai không kiêng nể gì mà khinh miệt nó một phen.

Đây là điều tôi tuyệt đối không ngờ tới.

Giáo viên cũng không ngờ tới.

Bản thân Tử Khanh lại càng không ngờ tới.

Nó lại không hề tỏ ra lúng túng, bối rối chút nào. Nó bất động đứng đó, cực kỳ bình tĩnh tự tại nghe mọi người cười. Một học sinh lớp tám, vậy mà có thể biểu hiện bình tĩnh tự tại như vậy trong tiếng cười trả đũa của cả lớp, bao nhiêu năm sau khi nhớ lại thời khắc đó, tôi vẫn không thể không cho rằng Tử Khanh năm xưa quả thực là một thiếu niên chín chắn sớm, có sức mạnh tâm lý vô cùng đặc biệt...

Nó đợi mọi người cười chán chê, tiếng cười lắng xuống, lại từng chữ từng chữ, rõ ràng rành mạch nói: "Em thề, tương lai em muốn làm đại nhà văn."

Mọi người lại không cười nữa...

Trong lớp học lại tĩnh lặng bất thường...

Mặc dù tôi là người bạn thân thiết nhất của nó, nhưng lúc đó ngay cả trong lòng tôi cũng tràn ngập khoái cảm và bất lực — khoái cảm vì nó cuối cùng cũng bị một lần trả đũa tập thể, và sự bất lực trước sự tự tin và kiêu ngạo cuối cùng vẫn chiếm thế thượng phong của nó...

Sự tự tin của nó là phi thường...

Sự kiêu ngạo của nó là phi thường...

Sự cô lập của nó là phi thường...

Nó dường như chỉ có một sự bất lực, đó chính là nghèo. Ngoài sự bất lực này ra, mọi thứ trên người nó dường như đều phi thường. Chỉ vì sự tồn tại của một mình nó, đã gây ra áp lực tâm lý lạnh lùng cho biết bao bạn học trong cả lớp, cả trường chúng tôi biết bao nhiêu!

Không lâu sau, cả trường chúng tôi lại cùng nhau đi xem phim. Trên tấm bảng tuyên truyền lớn bên ngoài sảnh chiếu của rạp chiếu phim thiếu nhi, có ba chữ "Trạch Tử Khanh" nổi bật bắt mắt. Bên dưới ba chữ đó là một bài thơ dài.

Rất nhiều, rất nhiều bạn học đều phát hiện ra.

"Liệu có phải trùng tên không?"

"Cái này còn phải hỏi sao? Rành rành là trùng tên rồi!"

"Không, không phải trùng tên, các cậu xem, bên dưới viết rồi, là Trạch Tử Khanh trường chúng ta!"

Ngay cả các giáo viên cũng dừng bước trước bảng tuyên truyền để xem, nhỏ giọng đọc...

Mà Tử Khanh lúc đó đang ngồi trên chỗ của mình, cúi lưng dùng dây giày cột lại giày của mình. Đế chiếc giày mà nó tự khâu vá nhiều chỗ đó, trên đường đi gần như bị một bạn học giẫm hỏng toàn bộ...

Từ khi cha nó qua đời, nó đã học cách tự khâu giày. Lên trung học rồi, tay nghề khâu giày của nó đã vô cùng cao siêu. Ngay cả tôi đôi khi cũng nhờ nó khâu giày...

Về sau, tên của Tử Khanh liên tục xuất hiện trên "Báo Thiếu Niên", "Thời Đại Thiếu Niên", "Tuyển Tập Văn Hay Học Sinh Trung Học". Các bạn học có đài radio trong nhà còn truyền tai nhau, nghe thấy bài tản văn do Tử Khanh viết được phát trên đài. Một ngày nọ, nó lấy ra một bức thư viết bằng bút lông của nhà xuất bản Hắc Long Giang cho tôi xem. Người viết thư là một biên tập viên già chuyên biên tập các tác phẩm của trẻ em thiếu niên. Ông khích lệ Tử Khanh không ngừng viết tiếp. Chân thành bày tỏ nguyện vọng của mình — ông sẵn lòng biên tập riêng cho Tử Khanh một tập sách nhỏ...

Thơ, truyện cổ tích, thần thoại, ngụ ngôn, tản văn, tiểu thuyết ngắn — Tử Khanh dường như một khi đã phát ra thì không thể thu lại được, mỗi ngày ngoài hoàn thành bài tập, chính là viết, viết, viết...

Năm đó, nó đạt được giấy khen "Tác giả thiếu niên xuất sắc" do Cung thiếu nhi thành phố và Cục giáo dục thành phố đồng trao tặng. Giấy khen được gửi đến trường. Trong một buổi đại hội toàn trường, dưới ánh mắt chăm chú của toàn thể học sinh, Tử Khanh bước lên đài, nhận giấy khen từ tay hiệu trưởng...

Trên đường về nhà, tôi hỏi nó: "Tử Khanh, sao cậu cứ nhất quyết muốn làm nhà văn?"

Tử Khanh nói: "Vì mẹ tớ..."

Tôi ngạc nhiên hỏi lại: "Mẹ cậu cũng chưa bao giờ chỉ định yêu cầu cậu sau này nhất định phải làm nhà văn mà!"

Tử Khanh nói: "Tớ cứ tưởng tượng, đợi đến khi mẹ tớ già rồi, đi lại không tiện nữa, tớ sẽ mỗi ngày mấy tiếng đồng hồ túc trực bên giường mẹ, đọc sách cho mẹ nghe. Mà những cuốn sách đó, đều là do tớ, đứa con trai duy nhất của mẹ viết. Nghĩ đi nghĩ lại, tớ không nghĩ ra còn tình huống nào khác, tốt hơn tình huống này đối với tớ và mẹ tớ. Tớ nằm mơ cũng mơ thấy tình huống như vậy. Chỉ cần tưởng tượng đến tình huống như vậy, hạnh phúc tớ cảm nhận được trong lòng là vô bờ bến..."

Khi nó nói, đôi mắt sáng rực. Đó là ánh mắt trong lòng tràn đầy mơ ước và hướng tới...

Vài tháng trước khi chúng tôi tốt nghiệp, trong "Tam Vị Thư Ốc" của chúng tôi, toàn bộ sách tranh đều bị chất đống trên đường cái đốt cháy chỉ còn lại một đống tro tàn...

Trong ký ức của chúng tôi, đối với tôi và Tử Khanh, "Cách mạng Văn hóa" chính là bắt đầu từ ngày đó, ngọn lửa đó...

Tôi và Tử Khanh đứng phía đối diện con đường, đứng sau lưng rất nhiều người, nhìn đống tro tàn đó sau một cơn gió, hóa thành từng con "bướm" đen to lớn, bay múa đầy trời, rồi xoay tròn rơi xuống đất, dán sát vào con đường thẳng tắp đuổi theo đuôi những chiếc xe...

Tử Khanh lặng lẽ khóc...

Tôi cũng vậy...

Nghe nói ông lão đã treo cổ tự vẫn ngay trong đêm hôm đó...

Không lâu sau, tôi và Tử Khanh xuống nông thôn...

Nó dặn dò mẹ mình thế này: "Mẹ, nhất định phải giữ gìn cẩn thận những tấm giấy khen kia của con, có một ngày chắc chắn vẫn còn dùng đến!"