Tôi mua quần áo mới — quở trách Strutwell và Straddle — Banter đề xuất một kế hoạch hôn nhân khác — tôi chấp thuận các điều kiện của hắn — lên đường đi Bath bằng xe khách công cộng cùng tiểu thư nọ và mẹ cô ấy — thái độ của một sĩ quan và một luật sư — miêu tả các bạn đồng hành của chúng tôi — một cuộc đối thoại sắc sảo giữa người tình của tôi và viên đại úy.
Sau khi giải quyết xong xuôi phi vụ đó theo đúng ý muốn, tôi cảm thấy vô cùng thoải mái; và vì coi sòng bạc là một nguồn tài chính chắc chắn cho một quý ông đang túng quẫn, tôi đâm ra vui vẻ hơn bao giờ hết. Mặc dù quần áo của tôi vẫn gần như mới tinh, tôi lại đâm ra hổ thẹn khi mặc chúng, bởi tôi ngỡ rằng đến lúc này thì ai nấy đều đã nắm được danh mục tủ đồ của tôi rồi. Vì lý do đó, tôi đem bán một phần lớn y phục của mình cho một tay buôn ở phố Monmouth với giá nửa tiền, rồi dùng số tiền ấy sắm hai bộ âu phục mới. Tôi cũng mua một chiếc đồng hồ vàng trơn, vì đã tuyệt vọng trong việc đòi lại chiếc mà tôi từng ngu ngốc đem hiến cho Strutwell — dẫu vậy, tôi vẫn tiếp tục đến chầu chực tại buổi tiếp kiến của hắn, cho đến tận khi vị đại sứ mà hắn từng nhắc tới chính thức lên đường cùng với một viên thư ký do chính tay ông ta lựa chọn. Lúc bấy giờ, tôi cho rằng mình đã được tự do để tranh cãi phải quấy với ngài huân tước, người mà tôi đã không ngần ngại trách cứ nặng lời trong một bức thư vì tội chuốc cho tôi những niềm hy vọng hão huyền, trong khi ông ta chẳng có lấy một chút quyền lực hay thiện chí nào để nâng đỡ tôi. Tôi cũng chẳng hề cả nể gì hơn đối với Straddle, kẻ mà tôi đã trực tiếp chì trích vì dám bóp méo nhân cách của Strutwell với tôi — một nhân cách mà tôi không ngần ngại khẳng định là đồi bại về mọi phương diện. Hắn tỏ ra vô cùng giận dữ trước sự bộc trực của tôi, luân phiên khoe khoang về phẩm giá lẫn danh dự của mình, rồi bắt đầu đưa ra những sự so sánh mà tôi cho là xúc phạm đến danh dự của bản thân đến độ tôi liền cao giọng đòi hắn phải giải thích rõ ràng; thế nhưng hắn lại tỏ ra hèn nhát đến mức ngụy biện và nhún nhường theo cái cách khiến tôi rời bỏ hắn với một nỗi khinh bỉ sâu sắc dành cho tư cách của hắn.
Khoảng thời gian này, Banter — kẻ đã quan sát thấy một sự thay đổi kỳ lạ và đột ngột ở diện mạo cũng như tính tình của tôi — bắt đầu gặng hỏi cặn kẽ về nguyên nhân, và vì tôi thấy không thích hợp để tiết lộ hoàn cảnh thực sự cho hắn biết, kẻo hắn lại giở thói cả nể với túi tiền của tôi dựa vào cái công đề xuất ra cái kế hoạch đã làm đầy nó, tôi bèn bịa ra câu chuyện rằng tôi vừa nhận được một khoản trợ cấp nho nhỏ từ một người họ hàng ở miền quê, người mà nhân tiện cũng ngỏ ý dùng toàn bộ thế lực của mình (vốn không hề nhỏ) để xin cho tôi một chức vụ nào đó nhằm giúp tôi an nhàn suốt đời. “Nếu đúng là như vậy,” Banter liền nói, “có lẽ cậu sẽ chẳng ngại chịu đựng một chút thiệt thòi để tự tạo cơ hội làm giàu cho mình bằng một con đường khác đâu nhỉ. Tôi có một người họ hàng sắp sửa lên đường đi Bath vào tuần tới, cùng với người con gái độc nhất; cô nàng vốn ốm yếu và què quặt, định sang đó tắm suối khoáng để hồi phục sức khỏe. Cha cô ấy, một thương gia giàu có buôn bán với Thổ Nhĩ Kỳ, đã qua đời cách đây khoảng một năm và để lại cho cô một gia tài trị giá hai mươi nghìn bảng, đặt dưới quyền quản lý duy nhất của người mẹ, cũng là họ hàng của tôi. Lẽ ra tôi đã tự mình xí phần cô nàng rồi, ngặt nỗi giữa bà già ấy và tôi hiện đang có một vết rạn nứt. Chắc cậu phải biết rằng, cách đây ít lâu tôi có vay của bà một khoản tiền nhỏ và hứa hẹn, ngặt nỗi lại lỡ hẹn trả trước một thời gian nhất định; nhưng vì kỳ vọng nhận tiền từ quê nhà đổ bể, ngày hẹn trôi qua mà tôi vẫn chẳng tài nào thu xếp để trả nợ được; thế là bà ta liền viết một bức thư hù dọa gắt gao, đe dọa sẽ kiện bắt giam tôi nếu tôi không thanh toán khoản nợ ngay lập tức. Bực bội vì cái thói xét nét đúng giờ đến cực đoan ấy, tôi bèn gửi lại một câu trả lời xấc xược chết tiệt, khiến bà ta lồng lộn đến mức thực sự đâm đơn kiện tôi. Tới lúc đó, thấy sự việc trở nên nghiêm trọng, tôi đành nhờ một người bạn ứng tiền ra giúp, trả hết nợ nần, rồi xách mé tới tận nhà bà ta để mắng nhiếc một trận vì cái thói cư xử thiếu tình nghĩa ấy. Bà ta bị những lời chì chiết của tôi chọc giận nên cũng tru tréo mắng lại không kiêng nể gì. Con nhóc dị dạng thấp bé kia cũng hùa theo mẹ với một thứ ngôn từ cay độc và trôi chảy đến mức tôi đành phải chuồn thẳng, sau khi đã vinh dự hứng trọn biết bao nhiêu là từ ngữ cay nghiệt, qua đó làm cho tôi hiểu thấu một cách rõ ràng rằng tôi chẳng còn gì để mà hy vọng từ sự quý mến của người mẹ lẫn tình cảm của cô con gái. Vì cả hai mẹ con đều hoàn toàn ngơ ngác trước sự đời, mười mươi là cô ả sẽ bị một tên bịp bợm nào đó ở Bath cuỗm mất, nếu tôi không kịp thời lo liệu cho cô ta. Cậu là một tay khôi ngô tuấn tú, Random ạ, lại có thể giả vờ ra điều ngoan đạo như một tín hữu Quaker. Nếu cậu chịu ký giấy cam kết trả năm trăm bảng, tính vào sáu tháng sau ngày cưới, tôi sẽ vạch cho cậu một con đường để rước được nàng bất chấp mọi sự chống đối.”
Đề nghị này quá hời đối với tôi để có thể từ chối. Văn bản ngay lập tức được soạn thảo và ký kết; và Banter, sau khi thông báo cho tôi biết thời điểm cũng như chuyến xe khách mà họ sẽ đi, tôi liền đặt trước một chỗ trên chính chuyến xe tiện lợi ấy; và sau khi thuê một con ngựa cho Strap — kẻ đang vô cùng chán nản với viễn cảnh trước mắt — tôi liền chính thức lên đường.
Vì chúng tôi khởi hành từ trước khi trời sáng, tôi đành chịu cảnh một thời gian dài không có diễm phúc được ngắm nhìn tiểu thư Snapper (đó chính là tên của người tình tôi), thậm chí còn chẳng nhận biết được số lượng hay giới tính của những kẻ đồng hành cùng khoang xe, dù tôi đoán chắc chiếc xe đã kín chỗ dựa vào việc tôi phải chật vật mãi mới nhét được thân mình vào chỗ ngồi. Năm phút đầu tiên trôi qua trong một bầu không khí im lặng bao trùm, thì thình lình, chiếc xe tròng trành nghiêng sang một bên và một giọng nói oang oang cất lên: “Phải trái vòng quanh, che hai sườn lại cho tao, mẹ kiếp! Vút!” Chỉ qua ngữ điệu và nội dung của câu cảm thán đó, tôi dễ dàng nhận ra nó phát ra từ một đứa con của thần Chiến tranh; và cũng chẳng khó khăn gì để tôi đoán ra nghề nghiệp của một nhân vật khác đang ngồi đối diện với tôi, kẻ đang lên tiếng nhận xét rằng đáng lẽ chúng ta phải bảo đảm chắc chắn về sự an toàn của mình trước khi đặt chân lên chiếc xe này. Hai tràng bộc phát ấy đã không mang lại kết quả như ý muốn. Chúng tôi tiếp tục giữ vẻ im lìm như thóc đổ ng Bồ khá lâu, cho đến tận khi vị hiệp sĩ gươm giáo tỏ ra mất kiên nhẫn vì sự tĩnh lặng kéo dài, liền thực hiện nỗ lực thứ hai bằng cách thề thốt rằng mình đã lọt vào một buổi họp của giáo hội Quaker. “Tôi cũng tin là vậy,” một giọng nữ lanh lảnh cất lên ở phía bên tay trái tôi, “vì cái thần khí ngốc nghếch đã bắt đầu động đậy rồi kìa.” “Thế thì hãy lôi nó ra đây đi, thưa phu nhân!” vị sĩ quan đáp trả. “Xem chừng ngài chẳng có nhu cầu gì đến một bà mụ cả nhở,” người phụ nữ kêu lên. “Máu tao dính đòn rồi đây này!” kẻ kia gầm lên, “đàn ông vừa mới mở miệng nói chuyện với đàn bà là ả ta đã nghĩ ngay tới chuyện đỡ đẻ.” “Chuẩn xác đấy thưa ngài,” cô ta đáp, “tôi đang mong được vượt cạn lắm đây.” “Mở cạn cái gì thế — một con chuột à thưa phu nhân?” hắn ta hỏi. “Không thưa ngài,” cô đáp, “vượt cạn một thằng ngốc.” “Cơn ngốc của cô đã ngấm sâu lắm rồi phu nhân?” hắn hỏi tiếp. “Hơn hai dặm một tí thôi,” cô đáp gọn lỏn. “Nhân danh chúa, cô đúng là một tay hài hước đấy phu nhân,” viên sĩ quan kêu lên, “tôi ước gì mình có thể dùng chút ít sự công bằng để đáp lại lời khen ngợi ấy,” người phụ nữ nhạt giọng. “Trời đánh, tao buông tay,” hắn lầu bầu. “Mũi tên của anh vừa giương lên đã bắn vèo mất tiêu rồi, đúng theo câu tục ngữ cổ,” cô ta bồi thêm. Thuốc súng của chiến binh đã cạn sạch; viên luật sư bèn khuyên hắn nên bỏ qua vụ kiện cáo, còn một người đàn bà phúc hậu ngồi bên tay trái của bậc cao nhân bách chiến bách thắng nọ thì nhỏ nhẹ bảo cô nàng không được thả cho cái lưỡi của mình chạy nhanh quá giữa chốn đông người lạ mặt. Lời quở trách này, được làm dịu đi bằng cách gọi bằng “con”, đã thuyết phục tôi rằng vị nữ sĩ châm biếm ấy không ai khác chính là tiểu thư Snapper, và tôi tự nhủ phải điều chỉnh lại hành vi của mình cho phù hợp. Vị quán quân, thấy mình bị hành hạ một cách cay đắng quá mức, liền đổi chiến thuật và bắt đầu hào hứng khoác lác về những chiến tích của chính bản thân hắn. “Cục cưng cứ nhắc đến chuyện đạn dược,” hắn nói; “mẹ kiếp! Ta đây đã từng cả cho đi lẫn nhận lại không biết bao nhiêu là đạn trong đời — ta từng bị trúng đạn súng lục vào bả vai tại trận Dettingen, nơi mà — ta không muốn nói gì nhiều — nhưng nhân danh Chúa! nếu không nhờ có ta — dẫu sao thì cũng thế cả thôi — ta vốn khinh ghét thói khoác lác, mẹ kiếp! Vút!” Vừa nói, hắn vừa huýt sáo một đoạn và ngâm nga một đoạn khác của khúc ca Black Joke; rồi quay sang hướng viên luật sư, hắn tiếp lời: “Anh có thấy thế là cay đắng chết tiệt không, sau khi đã mạo hiểm cả tính mạng để thu hồi lá quân kỳ của một trung đoàn bị thất lạc, mà rốt cuộc chẳng nhận nổi lấy một sự thăng tiến nào cho những nỗ lực bỏ ra? Ta không muốn nêu danh tính ai ra đâu, nuốt tao đi nếu tao nói dối! thế nhưng, dẫu sao đi nữa, ta xin nại ra trước Chúa! và sự việc là thế này — một tên lính ngự lâm của đội cận vệ Pháp, khi đang tước đoạt lá cờ từ tay của một tên cận vệ thuộc một trung đoàn nọ, mẹ kiếp! đang tháo lui cùng với chiến lợi phẩm của hắn nhanh hết mức chân ngựa có thể chạy, nuốt tao đi! Ngay lúc đó, ta liền chộp lấy khẩu súng hỏa mai của một xác chết, mẹ kiếp! Vút! Và bắn hạ ngay con ngựa cưỡi dưới thân hắn, thề có máu tao! Hắn lồm cồm bò dậy và lao vào cấu xé ta, thế là ta liền lê lưỡi lê ngang tầm ngực và đâm thấu qua người hắn, thề có Chúa! Một tên đồng đội của hắn chạy đến cứu viện liền bắn trúng vào vai ta, như ta đã kể với các chú trước đây; và một tên khác thì nện cho ta một cú bầm dập trên đầu bằng báng súng cạc-bin của hắn; nhưng, mẹ kiếp, điều đó chẳng thấm tháp vào đâu. Ta đã giết một tên, đánh cho tên còn lại phải cắm cổ bỏ chạy, rồi nhặt lá quân kỳ lên và thong thả rinh nó đi. Nhưng trò đùa hay ho nhất chính là cái thằng chó đẻ của tên cận vệ nọ — kẻ đã hèn nhát dâng hiếm lá cờ — khi nhìn thấy nó nằm trong tay ta, lại dám nghênh ngang đòi lại ngay trước hàng quân. “Thề có máu tao!” hắn ta sủa lên, “mày tìm thấy lá cờ của tao ở đâu hả?” hắn hỏi. “Thề có máu tao!” ta đáp, “mày đã làm mất nó ở chỗ nào,” ta hỏi vặn lại. “Đếch liên quan gì đến mày,” hắn gân cổ, “đó là cờ của tao,” hắn tru lên, “và thề có Chúa tao phải đòi lại cho bằng được,” hắn gầm. “Trời tru đất diệt tao,” ta thét lên, “nếu mày dám bén mảng lấy lại,” ta dằn mạnh, “cho đến khi tao tận tay trao nó lại cho vị tổng tư lệnh,” ta tuyên bố; và quả nhiên sau trận đánh, ta đã lững thững bước thẳng đến tổng hành dinh và trao lại nó cho ngài Lord Stair, người từng hứa hẹn sẽ cất nhắc ta. Thế nhưng cho đến nay ta vẫn chỉ là một tên trung úy nghèo mạt rượi mà thôi, mẹ kiếp.”
Sau khi trút hết một tràng những từ đệm văng tục ấy, viên luật sư bèn thừa nhận rằng hắn đã không được đền đáp xứng đáng với công sức bỏ ra; nhận xét rằng người lao động lúc nào cũng xứng đáng nhận lấy đồng lương của mình, rồi gặng hỏi xem lời hứa đó có được thực hiện trước mặt các nhân chứng hay không, bởi vì trong trường hợp đó luật pháp sẽ buộc vị tướng quân phải thực hiện cho bằng được; thế nhưng khi vỡ lẽ ra rằng lời hứa ấy chỉ được đưa ra bên bàn nhậu, chẳng hề bị ràng buộc bởi thời gian hay điều kiện cụ thể nào, hắn liền phán rằng nó không có hiệu lực trước pháp luật, rồi tiếp tục dò hỏi các chi tiết cụ thể của trận chiến và khẳng định rằng, mặc dù ban đầu người Anh đã tự đẩy mình vào tình thế rắc rối nguy hiểm, người Pháp lại xử lý tình huống quá ư tệ hại trong suốt diễn biến cuộc tranh chấp, khiến họ chắc chắn đã bị truất quyền kiện tụng từ lâu nếu như không vồ lấy được trát đình chỉ tố tụng. Bất chấp những nét chấm phá làm sống động bầu không khí ấy, cuộc trò chuyện lại sắp sửa rơi vào một khoảng lặng kéo dài khác, khi viên trung úy, vốn không muốn che giấu bất kỳ tài nghệ nào của bản thân có thể trưng ra trong hoàn cảnh hiện tại, liền ngỏ ý muốn thiết đãi cả bọn một bài hát; và khi ngầm hiểu sự im lặng của chúng tôi là dấu hiệu khao khát được lắng nghe, hắn bắt đầu cất giọng ngân nga một điệu hát đang thịnh hành mà khổ thơ đầu tiên được hắn xướng lên như sau:
“Cầu xin trăng xế độ này,
Mau tìm đến gã bảnh chay rực ngời.
Nơi mà dải yếm lơi lơi,
Đứa con cưng sẽ chở che đời người đây,” vân vân.
Ý nghĩa của những câu còn lại bị hắn bóp méo điên đảo trong suốt quá trình cất giọng với một sự trôi chảy đáng kinh ngạc đến mức tôi không thể không nghĩ rằng hắn đã phải bỏ ra không ít công sức để nhạo báng tác phẩm gốc. Tiểu thư Snapper quy nguyên nhân đích thực cho sự việc ấy chính là sự dốt nát; và khi hắn hỏi cô thưởng thức âm nhạc của mình ra sao, cô liền đáp rằng theo thiển ý của cô, phần âm nhạc và phần lời thơ ăn rơ với nhau đến mức hoàn hảo. “Ồ, mẹ kiếp!” hắn kêu lên, “tôi coi đó là một lời khen ngợi cao quý đấy; vì ai nấy đều phải công nhận phần lời thơ hay đến mức chết tiệt cơ mà.” “Có lẽ là thế,” nữ tiểu thư đáp trả, “tôi nào có biết được, nhưng chúng vượt quá tầm hiểu biết của tôi rồi.” “Tôi có nghĩa vụ phải tìm kiếm sự hiểu biết cho cô đâu nào, quái quỷ thật!” hắn gào lên. “Ừ, và ngài cũng chẳng có nghĩa vụ phải nói năng cho có ý nghĩa nốt,” cô đáp. “Mẹ kiếp trái tim tôi,” hắn gầm lên, “tôi thích nói gì thì tôi nói.” Đến đây viên luật sư liền xía vào, bảo rằng có những thứ mà hắn không được phép thốt ra; và khi bị thách thức đưa ra ví dụ cụ thể, hắn liền nêu tên tội phản quốc và tội phỉ báng. “Còn về phần nhà vua,” viên sĩ quan lớn tiếng, “cầu Chúa phù hộ ngài — tôi ăn cơm của ngài và đã đổ máu vì chính nghĩa của ngài, thế nên tôi chẳng có điều gì để phàn nàn về ngài cả — nhưng, thề có Chúa, tôi dám nói bất cứ điều gì với bất kỳ kẻ nào khác.” “Không,” viên luật sư cãi, “anh không dám gọi tôi là một tên đểu giả đâu.” “Mẹ kiếp, vì lý do gì chứ?” kẻ kia gầm lên. “Bởi vì,” viên cố vấn pháp lý đáp, “tôi sẽ khởi kiện anh một vố nên trò và thắng kiện cho mà xem.” “Được rồi, được rồi,” viên sĩ quan cười khẩy, “nếu tao không dám gọi mày là tên đểu giả, tao vẫn dám nghĩ mày là một tên như thế, mẹ kiếp!” Trò đùa thông minh này được hắn phụ họa thêm bằng một tràng cười lớn tự mãn, ngặt nỗi lại chẳng mảy may tác động gì đến các thính giả, nhưng lại đánh gục hoàn toàn đối thủ của hắn, kẻ đã ngậm tăm suốt một khoảng thời gian dài trọn vẹn một tiếng đồng hồ, ngoại trừ việc hắng giọng ba tiếng để thông cổ, thế nhưng rốt cuộc cũng chẳng thốt ra được lấy một lời nào.
