Trong mọi hình thức trào phúng, không có loại nào mang lại sự giải trí thú vị và tính giáo dục phổ quát bằng thể loại được lồng ghép một cách tự nhiên vào diễn biến của một câu chuyện hấp dẫn. Thể loại này đưa mọi tình tiết gắn liền với đời thực, khắc họa những khung cảnh quen thuộc dưới một góc nhìn mới lạ và đầy lôi cuốn, qua đó thổi vào chúng vẻ đẹp của sự đổi mới trong khi vẫn bám sát bản chất tự nhiên ở mọi chi tiết. Người đọc thỏa mãn trí tò mò khi dõi theo những thăng trầm của một nhân vật mà họ đã có thiện cảm từ trước; họ đồng cảm với số phận của nhân vật, sẻ chia nỗi đau đớn và sục sôi lòng căm phẫn đối với những kẻ gây ra tai hoạ cho y. Những xúc cảm nhân văn nhờ thế mà được đánh thức; sự tương phản giữa đức hạnh bịùi dập và cái ác ngạo mạn hiện lên rõ nét hơn bội phần; và khi mọi ấn tượng đều để lại tác động kép sâu sắc lên trí tưởng tượng, ký ức sẽ lưu giữ lại tình tiết ấy, còn trái tim thì được bồi dưỡng qua bài học đạo đức. Sự chú ý của người đọc không hề bị bào mòn bởi một danh mục nhân vật khô khan, mà thay vào đó bị cuốn hút một cách dễ chịu bởi muôn vàn sáng tạo phong phú. Những biến động của cuộc đời xuất hiện trong những hoàn cảnh đặc thù của chúng, mở ra một không gian rộng lớn cho sự dí dỏm và trào lỉnh.

Tiểu thuyết lãng mạn, không còn nghi ngờ gì nữa, có cội nguồn từ sự dốt nát, tính hư vinh và lòng mê tín dị đoan. Vào những thời kỳ tăm tối của nhân loại, khi một cá nhân trở nên nổi tiếng nhờ trí tuệ hoặc lòng dũng cảm, gia tộc và những kẻ theo đuôi liền tận dụng những phẩm chất vượt trội ấy của y, phóng đại các đức hạnh, rồi tôn vinh con người và nhân dạng của y như những gì thiêng liêng và siêu nhiên. Giới bình dân dễ dàng cắn câu, khẩn cầu sự bảo bọc của y, và dâng hiến sự tôn kính cùng lời ca tụng đến mức sùng bái. Những chiến tích của y được truyền lại cho hậu thế kèm theo muôn vàn sự phóng đại; chúng được nhắc đi nhắc lại như những lời khích lệ cho đức hạnh; những vinh dự thần thánh được ban tặng, và những đền thờ được dựng lên để tưởng nhớ y nhằm cổ vũ cho những ai muốn noi theo gương sáng ấy. Từ đó khai sinh ra thần thoại ngoại giáo, vốn chẳng qua chỉ là một tập hợp những câu chuyện lãng mạn đầy hoang đường. Khi học thức tiến bộ và thiên phú được trau dồi, những câu chuyện này được tô điểm thêm vẻ đẹp của thi ca để chúng càng dễ dàng chinh phục sự chú ý của công chúng; chúng được ca hát trong các dịp lễ hội nhằm mang lại bài học và niềm vui cho khán giả, đồng thời được tụng đọc trước mỗi trận chiến như một thứ động lực thúc đẩy những chiến công hiển hách. Cả bi kịch và sử thi từ đó mà ra đời, và theo đà tiến hóa của khiếu thẩm mỹ, chúng đã đạt đến độ hoàn mỹ. Chẳng có gì lạ khi người xưa không thể mặn mà với một câu chuyện hư cấu bằng văn xuôi, sau khi họ đã chứng kiến biết bao sự kiện lẫy lừng được ca tụng qua vần điệu bởi những nhà thơ vĩ đại nhất của họ. Thế nên, chúng ta không tìm thấy bất kỳ tác phẩm tiểu thuyết lãng mạn nào trong thời kỳ hoàng kim của họ, ngoại trừ tác phẩm Cyropædia của Xenophon nếu có thể gọi đó là tiểu thuyết; và phải đợi đến khi nghệ thuật cùng khoa học hồi sinh sau cuộc xâm lược của những kẻ dã man vào châu Âu, thì những tác phẩm thể loại này mới xuất hiện trở lại. Nhưng khi tâm trí con người bị tiêm nhiễm bởi những thủ đoạn của giới tu sĩ cho đến mức độ tin sái cổ vô lý nhất, các bậc thầy viết tiểu thuyết lãng mạn đã xuất hiện; và vì đánh mất sự gắn kết với tính hợp lý, họ đã nhồi nhét vào tác phẩm của mình những sự phóng đại quái đản nhất. Nếu không thể sánh kịp các nhà thơ cổ đại về mặt thiên bẩm, họ quyết tâm vượt qua họ ở trí tưởng tượng, bằng cách nhắm vào lòng ngạc nhiên thay vì lý trí của người đọc. Theo đó, họ viện đến ma thuật đen, và thay vì duy trì phẩm chất của các anh hùng qua chiều sâu tư tưởng cùng hành động, họ lại tôn vinh họ bằng sức mạnh thể chất, sự nhanh nhẹn cùng những hành vi kỳ quặc đến khó tin. Dẫu chẳng có gì lố bịch và phi tự nhiên hơn những hình mẫu mà họ vẽ ra, những tác phẩm ấy vẫn không thiếu người bảo trợ và ngưỡng mộ. Thế giới thực sự bắt đầu bị nhiễm mứm tinh thần hiệp sĩ giang hồ, cho đến khi Cervantes, bằng một kiệt tác châm biếm, đã cải tổ thị hiếu nhân loại, đưa tinh thần hiệp sĩ về đúng góc nhìn chân thực của nó, và biến thể loại tiểu thuyết lãng mạn thành một công cụ hữu ích và giải trí hơn nhiều bằng cách khoác lên nó chiếc áo hài kịch, vạch trần những thói hư tật xấu của đời sống thường nhật.

Phương pháp tương tự cũng được áp dụng bởi các tác giả người Tây Ban Nha và Pháp, và không ai thành công hơn Monsieur Le Sage. Trong tác phẩm Những cuộc phiêu lưu của Gil Blas, ông đã mô tả sự gian trá và những yếu kém của cuộc đời với sự hài hước và minh triết vô biên. Những trang viết tiếp theo đây được tôi mô phỏng theo cấu trúc của ông, dẫu tôi vẫn tự do dung dưỡng những điểm khác biệt trong cách triển khai ở những nơi tôi cho rằng các tình huống cụ thể của ông là bất thường, hoang đường, hoặc mang đậm bản sắc riêng của đất nước làm bối cảnh cho câu chuyện. Những tai ương của Gil Blas phần lớn là kiểu mang lại tiếng cười nhiều hơn là niềm trắc ẩn; chính y cũng tự cười vào những chuyện đó; và những bước chuyển của y từ cảnh ngộ khốn cùng sang niềm hạnh phúc, hoặc chí ít là sự thảnh thơi, diễn ra nhanh chóng đến mức người đọc chẳng có thời gian để thương cảm cho y, mà bản thân y cũng chẳng kịp thấm thía nỗi đau khổ. Theo quan điểm của tôi, cách xử lý này không chỉ xa rời tính hợp lý, mà còn triệt tiêu thứ phẫn nộ cao thượng vốn dĩ phải được khơi dậy trong lòng người đọc trước những thói đời vụ lợi và đồi bại. Tôi đã cố gắng khắc họa một người mang tài đức khiêm nhường phải chật vật đấu tranh với mọi nghịch cảnh mà một kẻ mồ côi không nơi nương tựa phải đối mặt, xuất phát từ sự thiếu kinh nghiệm của chính y cũng như từ tính ích kỷ, lòng đố kỵ, sự ác tâm và sự thờ ơ đê tiện của nhân loại. Để chiếm lấy thiện cảm từ người đọc ngay từ đầu, tôi đã ban cho nhân vật ấy lợi thế về dòng dõi và học thức, những thứ mà qua chuỗi ngày giông bão của cuộc đời, tôi hy vọng sẽ lôi cuốn những tâm hồn thanh cao đứng về phía y một cách nồng nhiệt hơn. Và dẫu tôi tiên liệu rằng một số người sẽ cảm thấy chướng tai gai mắt trước những khung cảnh bần hàn mà nhân vật phải dấn thân vào, tôi vẫn tin chắc rằng những độc giả sáng suốt sẽ không chỉ nhận ra sự cần thiết của việc miêu tả những hoàn cảnh mà y buộc phải gắn bó trong bước đường cùng cực, mà còn tìm thấy sự thú vị khi ngắm nhìn những góc khuất của cuộc đời, nơi tính cách và cảm xúc hiển hiện một cách nguyên bản, không bị che đậy bởi sự giả tạo, phép xã giao hay giáo điều; và nơi những nét tính cách kỳ quặc bộc lộ đúng như những gì tự nhiên đã ban tặng. Nhưng tôi tin mình chẳng cần phải bận tâm minh oan cho một thông lệ đã được chuẩn hóa bởi những nhà văn xuất sắc nhất ở thể loại này, mà một số trong số đó tôi đã kể tên ở trên.

Mỗi độc giả tinh tường sẽ nhận ra ngay từ cái nhìn đầu tiên rằng tôi không hề bóp méo bản chất sự thật trong các tình tiết, vốn dĩ đều dựa trên nguyên mẫu có thật ở cốt lõi, dẫu cho các chi tiết đã được biến đổi và ngụy trang nhằm tránh việc châm biếm cá nhân.

Giờ là lúc tôi trình bày lý do vì sao lại chọn nhân vật chính của tác phẩm này là một người Bắc Xéc-ốt, và lý do chủ yếu như sau: với một chi phí nhỏ, tôi có thể trao cho y thứ học thức mà tôi cho là xứng đáng với phẩm giá dòng dõi và nhân cách của y, điều hoàn toàn không thể có được ở nước Anh với nguồn lực hạn hẹp mà khuôn khổ sáng tác của tôi cho phép. Thêm vào đó, tôi có thể khắc họa sự mộc mạc trong phong tục tập quán ở một vùng đất xa xôi hẻo lánh của vương quốc một cách thích đáng hơn là ở bất kỳ nơi nào gần kinh thành. Và cuối cùng, bản tính ưa dịch chuyển của người Xéc-ốt hoàn toàn biện minh cho việc tôi xây dựng một kẻ phiêu lưu đến từ xứ sở đó. Để những độc giả nhạy cảm không cảm thấy khó chịu trước những lời thề thốt vô nghĩa thốt ra từ miệng của một số nhân vật trong cuốn hồi ký này, tôi xin phép được giãi bày trước rằng, tôi nghĩ chẳng có gì vạch trần sự phi lý của những từ đệm khốn khổ ấy một cách hiệu quả hơn là một sự tái hiện chân thực bằng lời nói đúng như cách chúng xuất hiện trong đời sống.