“Trước khi rời Calais,” một nhà du ký sẽ nói, “thật không phải lẽ nếu không kể vài lời về nó.” Còn tôi thì lại thấy cực kỳ không phải lẽ khi một gã cứ không thể đi ngang qua một thị trấn rồi để yên cho nó, trong khi nó chẳng động chạm gì đến gã, mà cứ phải quay quắt, vung bút tại mọi cái rãnh gã bước qua, chỉ vì lương tâm bắt buộc phải viết; bởi vì, nếu xét từ những gì đã được viết ra về mấy thứ này, bởi tất cả những kẻ vừa viết vừa phóng ngựa—hoặc vừa phóng ngựa vừa viết, đó lại là một cách khác; hoặc những kẻ, để nhanh hơn cả, đã viết ngay khi đang phóng ngựa, cũng giống như cách tôi đang làm bây giờ——kể từ vị Addison vĩ đại, người đã làm việc ấy với cái cặp sách học trò treo lủng lẳng ở mông, khiến con vật tội nghiệp bị đau ở phần sau lưng mỗi lần cử động—thì chẳng có tay phóng ngựa nào trong số chúng ta lại không thể cứ ung dung dạo bước trên mảnh đất nhà mình (nếu họ có một mảnh đất), và viết mọi thứ cần viết, một cách khô ráo, sạch sẽ mà vẫn hay như thường.

Còn phần tôi, trời đất chứng giám, và là nơi tôi luôn gửi lời kêu cầu cuối cùng—tôi chẳng biết gì về Calais (ngoại trừ chút ít gã thợ cạo kể cho tôi khi hắn đang mài dao cạo) hơn là tôi biết về Grand Cairo ngay lúc này đây; vì khi tôi đặt chân đến thì trời đã nhá nhem tối, còn lúc rời đi thì trời tối như mực, thế mà chỉ bằng việc biết cái gì là cái gì, và bằng cách suy diễn từ cái này sang cái khác ở một góc thị trấn, rồi xâu chuỗi mọi thứ lại ở một góc khác—tôi dám đánh cược bất kỳ tỷ lệ cược du lịch nào, rằng tôi có thể viết ngay lúc này một chương về Calais dài bằng cánh tay tôi; và với những chi tiết rành mạch, thỏa đáng về mọi thứ đáng để một người lạ tò mò ở thị trấn đó—đến mức ông sẽ tưởng tôi là chánh lục sự của chính Calais này vậy—và thưa ông, điều đó có gì đáng ngạc nhiên chứ? Chẳng phải Democritus, kẻ cười nhiều gấp mười lần tôi—cũng từng là chánh lục sự của Abdera đó sao? Và chẳng phải (tôi quên mất tên ông ta) người thông thái hơn cả hai chúng ta, cũng từng là chánh lục sự của Ephesus sao?——hơn nữa, thưa ông, nó sẽ được viết với bao nhiêu kiến thức, sự thông tuệ, chân lý và chuẩn xác——

—Nào—nếu ông không tin tôi, ông có thể tự mình đọc chương này mà xem.