Ngày 1 tháng 12.—Có hai thư viện tốt, hoạt động theo mô hình và mục đích khác nhau: một thư viện trả phí hiện đại cho mượn sách của mình, và một thư viện cổ của nước ngoài vốn thuộc về các Hiệp sĩ nhưng không cho mượn sách. Giá trị của thư viện sau là rất lớn, nhưng thật đáng tiếc ngân sách lại vô cùng ít ỏi; có lẽ tôi có thể giúp ích chút gì đó cho thư viện này. Tôi vừa được ông Frere tặng các bản in về Cuộc vây hãm Malta, rất khó hiểu; đồng thời mượn từ ông Murray, Đại diện Văn phòng Hải quân, bản gốc tác phẩm của Boiardo, sẽ hoàn trả qua ông Murray ở phố Albemarle. Ông Murray rất tử tế về chuyện này.
Ngày 2 tháng 12.—Hoạt động chính của tôi là đi dạo bằng xe ngựa cùng Frere. Bác sĩ Liddell từ chối nhận khoản thù lao hậu hĩnh. Tôi muốn gửi ít cam về cho lũ trẻ. Hôm nay tôi sẽ đi cùng Đại tá Bathurst đến bái kiến Đức Giám mục. Con gái người bạn cũ của tôi, Ngài John Stoddart, sắp kết hôn với Đại úy Atkinson. Cùng Frere cưỡi ngựa. Ngâm thơ rất nhiều.
Ngày 6 tháng 12.—Thuyền trưởng Pigot có ý muốn đưa tôi đi cùng đến Naples, sau đó ông ấy sẽ sang Tunis làm nhiệm vụ cho Chính phủ. Đây là một lời đề nghị không thể từ chối, dù phải chấp nhận hoãn tin tức từ Scotland. Tuy nhiên, tôi cam đoan sẽ dự phòng cho tình huống xấu nhất bằng cách đề nghị ông Cadell một cuốn tiểu thuyết mới mang tên Cuộc vây hãm Malta. Nếu thời thế vẫn như khi tôi rời đi, cuốn sách này hẳn sẽ được đón nhận nồng nhiệt với một khoản tiền hời, không chỉ trả đủ số tiền đã rút quá hạn mà còn cung cấp tài chính cho cả mùa đông.
Ngày 10 tháng 12, [Naples].—Cần phải nói thêm rằng trước khi rời Malta, tôi đã đến bái kiến Đức Tổng giám mục: một vị giáo sĩ già cao quý, rất hào hoa, và là một trong những linh mục từng chỉ huy người dân Malta khởi nghĩa chống lại quân Pháp. Tôi đã mạn phép gợi ý rằng, vì ngài sở hữu một cuốn nhật ký về cuộc phong tỏa này, ngài nên xuất bản để cống hiến cho tổ quốc và chính bản thân ngài, đồng thời ngỏ lời sẵn sàng giúp đỡ. Ngài nghe lời gợi ý của tôi và tỏ ra hài lòng với đề xuất này; tôi đã nhắc lại nhiều lần và có vẻ đã thành công. Ngày hôm sau, Đức Giám mục đáp lễ chuyến viếng thăm của tôi với đầy đủ nghi thức trọng thể, có các giáo sĩ tháp tùng, khoác trên mình trang phục tráng lệ với những viên ngọc trai vô cùng xa xỉ. (Tên của vị phẩm trật cao cấp của Giáo hội La Mã này là Don Francis Caruana, Giám mục Malta.)
Đêm cuối cùng chúng tôi ở Malta, một trận động đất dữ dội đã xảy ra khiến tôi bàng hoàng, dù lúc đó tôi chẳng biết là chuyện gì. Người ta nói đây là điềm báo cho thấy đại dương, nơi từng sinh ra Đảo Graham, giờ đây lại như Pelops nuốt chửng đứa con của chính mình; người ta bảo đảo ấy giờ không còn nhìn thấy nữa, và có lẽ sẽ ẩn mình trước những ai dám mạo hiểm ra khơi; nhưng vì chúng tôi không đi gần vĩ độ đó nên không thể khẳng định chắc chắn từ trải nghiệm của bản thân xem tin tức có đúng hay không. Tôi nhận thấy người bạn cũ Frere vẫn đam mê các bài thơ cổ như ngày nào. Đều đặn mỗi ngày ông lại đưa tôi ra ngoài và ngâm cho tôi nghe những vần thơ về El Cid cũng như phần tiếp theo của Whistlecraft. Ông cũng cho tôi biết rằng ông đã tự bỏ tiền túi cấp cho ông Coleridge khoản tiền hưu 200 bảng từ Hội đồng Văn học.
Ngày 13 tháng 12, [Naples].—Rời Malta vào ngày này, sau hải trình vô cùng thơ mộng giữa bờ biển Sicily và Malta, chúng tôi đến đây vào ngày 17 và bị giữ lại để kiểm dịch, mãi đến cận kề Giáng sinh mới được tự do. Tôi gặp Charles trong niềm vui khôn xiết và đồng ý dùng bữa tối với cấp trên của nó, Ngài Hill Kính mến, quyết định rằng đó sẽ là cuộc hẹn đầu tiên và cũng là duy nhất của tôi tại Naples. Sáng hôm sau, tôi hoàn toàn bị mê hoặc trước vẻ đẹp của Vịnh Naples. Người ta quả quyết rằng sự xuất hiện của tôi chính là tín hiệu cho đợt phun trào lớn nhất của núi Vesuvius mà ngọn núi này đã ban tặng cho chúng tôi suốt nhiều ngày qua. Tôi chỉ có thể nói như người Pháp nọ từng phát biểu về ngôi sao chổi được cho là báo trước cái chết của mình: "Ôi, chư vị, ngôi sao chổi đã dành cho tôi niềm vinh hạnh quá lớn." Về thư từ thì tôi chẳng nghe ngóng được gì. Ở đây có nhiều người Anh, hầu hết tôi đều quen biết ít nhiều.
Ngày 25 tháng 12, [Vịnh Naples].—Một lần nữa chúng tôi lại bị đưa vào khu kiểm dịch nghiêm ngặt. Tôi nghĩ Thuyền trưởng Pigot không mấy hài lòng trước cách cờ hiệu của mình bị đối xử; nếu tìm được lý do pháp lý, chắc ông đã đem mấy khẩu pháo hạng nặng 36 pound ra nã vào thành phố Naples và các tòa thành của nó rồi; chưa kể một chiếc thuyền buồm mười khẩu pháo đã phô trương đi vào Vịnh để hỗ trợ họ. Chúa mới biết chúng tôi có thể đánh tan tành toàn bộ phe đó dễ dàng ra sao với dàn pháo đáng sợ của hạm đội Barham!
Một năm mới sắp bắt đầu mà vẫn chẳng có tin tức gì từ Anh Quốc. Dần dà tôi sẽ rơi vào hoàn cảnh của những kẻ ốm đau và tù tày, xứng đáng nhận được sự thăm hỏi và an ủi theo tinh thần Kitô giáo.
Ngày 26 tháng 12, [Strada Nuova].—Lên bờ; được cấp phép thông quan và được đón tiếp tại đây. Walter còn lại ít tiền, chúng tôi phải dùng đến hoặc tính chuyện đi xin bố thí, vì tôi chẳng thấy còn nguồn nào khác khi họ có vẻ đã bỏ rơi tôi như thế. Ngày nào tôi cũng lên bờ đi ngắm cảnh. Rất vui được gặp vợ chồng ông Laing-Meason xứ Lindertis, hầu như ngày nào cũng nhận được sự tư vấn, giúp đỡ và đồng hành của họ trong những chuyến ngao du. Ông Meason đã có một số nhận xét giá trị về dòng nham thạch nơi các biệt thự thời Trung cổ được xây dựng: dòng nham thạch cho thấy ít nhất là trên các biệt thự ven biển cổ đại của người La Mã; thành ra chiếc ủng của người hiện đại đã làm trầy gót chân của thời đại trước họ; lý do dường như là vì tính bền vững vượt trội mà người La Mã đã tạo ra cho kiến trúc nhà ở với các mái vòm ven biển, cho phép nước biển chảy vào tầng dưới nhà họ.
Xe ngựa của chúng tôi chút nữa thì lao tuột vào hang động, nhưng may mắn đã dừng lại kịp trước khi vào trong, nhờ đó mà giữ được tính mạng. Chúng tôi đã thấy Strada Nuova—một lối đi mới tuyệt đẹp mà người Ý phải cảm ơn Murat.
Vịnh Naples là một trong những cảnh quan đẹp nhất tôi từng thấy. Núi Vesuvius làm chủ tầm nhìn ở phía bên kia thành phố.
Buổi tối tôi không bao giờ ra ngoài, nhưng gần như ngày nào cũng đi hóng mát ban ngày. Vào ngày sau Giáng sinh, tôi đi tham quan một số khu phố cổ của thành phố, trong đó có tòa tháp mang tên Torre del Carmine, từng ghi dấu ấn trong cuộc phiêu lưu của Công tước xứ Guise, cùng gian hành lang của một nhà thờ cổ kính không kém, nơi Masaniello bị bắn gục vào cuối sự nghiệp của mình. Tôi đã chép lại dòng bia mộ của một vị Cựu Hoàng hậu, rất ấn tượng và cảm động. Nó sẽ là chất liệu tốt cho cuốn Chuyến ngao du của tôi nếu cần đến.
"Naples, ngươi là thành phố tráng lệ,
Nhưng cái giá để có ngươi lại quá đắt đao"—
Vua Alphonso đã đúc kết những lời ngợi khen dành cho thành phố tráng lệ này cùng với những tổn thất mà ông phải chịu đựng để làm chủ nó như thế. Tôi ngắm nhìn nơi đây với ít nhiều cảm xúc tương tự, và tôi có thể nối tiếp dòng suy tưởng đó khi nhớ về Phu nhân Northampton, Phu nhân Abercorn cùng những người bạn yêu quý khác đã trút hơi thở cuối cùng tại thành phố này hoặc những vùng phụ cận.
