Ngày 1 tháng 4.—Mấy bản in thử chẳng thấy đâu. Lại có thư thỉnh cầu từ R. P. G[illies]. Tôi phải làm điều gì đó giúp ông ta; dẫu trong lòng cay đắng nhận ra rằng chẳng điều gì có thể giúp nổi con người ấy nữa. Rồi ông ta lại viết thư và mong ngóng hồi âm. Rồi người ta lại làm phiền tôi, muốn tôi viết bài vận động cho công ty đèn khí dầu, nơi vốn đang trên đà sụp đổ thê thảm. Tôi chẳng thể đi ăn xin giúp họ hay bất kỳ ai. Xin hãy dủ lòng thương xót—một sinh linh tội nghiệp đang lâm vào cảnh khốn cùng! Không, dù là vì mẩu bánh mì cuối cùng cũng không. Một cái rãnh cạn và một cái chết nhanh chóng còn đáng giá hơn tất cả những chuyện này.
Ngày 2 tháng 4.—Lại thêm một bức thư từ R. P. G. Tôi bắt đầu ước, giống như S., rằng giá như ông ta đã bị sát hại và cướp sạch trên đường đi dạo giữa Wimbledon và London. John [Archibald] Murray cùng người vợ trẻ đến dùng bữa tối, đúng vào lúc thích hợp. Tôi rất thích cô ấy, và cho rằng John đã cực kỳ may mắn. Cô ấy không còn ở độ tuổi xuân thì phơi phới, nhưng John cũng chỉ kém tôi hai ba tuổi. Cử chỉ của cô ấy thật nhã nhặn, hoàn toàn không chút kiêu kỳ giả tạo; lại là một nhạc sĩ tài hoa, luôn sẵn lòng phô diễn tài năng của mình; nghe nói cô ấy rất uyên bác, nhưng chẳng hề phô trương. Một khối tài sản lớn cũng là điểm cộng không tồi khi kết giao với một người phụ nữ như thế.
Ngày 3 tháng 4.—Tôi có mấy vụ án cần phán quyết; và dù thức dậy vào giờ thường lệ, tôi cũng chẳng thể giải quyết xong quá hai trong số năm bản in thử. Sau bữa sáng, tôi đi dạo với John Murray, rồi đến mười hai giờ, chúng tôi khởi hành đi Melrose, nơi tôi phải đóng vai người hướng dẫn du lịch để giới thiệu các danh thắng. Chúng tôi trở về qua Huntly Burn thì xe ngựa bị hỏng, khiến chúng tôi phải đi bộ một quãng khá dài mới về đến nhà. Ông Scrope ăn tối cùng hai họa sĩ của ông và John [Thomson?]. Người cuối cùng này không chỉ là họa sĩ vẽ tranh phong cảnh giỏi nhất trong thế hệ và đất nước ông, mà hơn thế nữa, còn là một trong những con người giàu tình cảm nhất đang sống, với một cảm quan thơ ca sâu sắc và tự nhiên. Đáng thương thay! Gia đình ông đã gặp nhiều tai họa. Tôi uống nhiều hơn thường lệ một hai ly rượu, tâm trạng phấn chấn hẳn lên, rồi bắt đầu thao thao bất tuyệt đủ chuyện trên trời dưới đất để làm vui lòng hội bạn tốt. Tôi đã có một buổi tếu táo thật vui vẻ.
Ngày 4 tháng 4.—Sáng nay tôi thấy hơi nhức đầu; tuy nhiên, như Othello đã nói, "Chẳng đáng là bao." Tôi thấy các vị khách rời đi lúc bảy giờ sáng, nhưng không kịp ra tiễn để chào tạm biệt họ.
"Và giờ đây, các chàng trai, hãy lại nắm lấy mái chèo."
Tuy nhiên, tôi chẳng hề nắm lấy mái chèo, mà lại đi dạo khá nhiều.
Ngày 5 tháng 4.—Nhận được thư từ Lockhart; Công tước W[ellington] và Croker đều hài lòng với những công trình lịch sử của tôi; như vậy là tốt rồi—còn đối với Công tước, như một người lính từng nói về ngài: "Tôi thà có cái mũi dài của ngài ở phe mình còn hơn là cả một lữ đoàn." Chà! Có lẽ điều gì đó tốt đẹp sẽ vươn lên từ đây, và nếu đúng vậy thì quả là may mắn, bởi vì như người và tôi đều biết đấy, Mẹ Nhiệm Vụ ạ, đây là một tác phẩm được viết ra một cách hết sức kỳ lạ. Hôm nay tôi đã viết rất hăng hái.
Ngày 6 tháng 4.—Như trên. Như trên. Tôi chỉ đi dạo một vòng quanh bụi cây, chẳng có gì để ghi chép ngoài việc ghi lại công việc của mình.
Ngày 7 tháng 4.—Vẫn câu chuyện cũ diễn ra; bàn viết và bài tập của tôi. Tôi chẳng khác nào một cỗ máy tự động hoàn hảo. Bonaparte cứ quẩn quanh trong đầu tôi từ bảy giờ sáng đến mười giờ đêm không một phút nghỉ ngơi. Hôm nay tôi viết được sáu trang và chữa xong bốn bản in thử.
Ngày 8 tháng 4.—Con Ginger, vốn ở trong phòng tôi, đã hạ sinh an toàn trong giỏ của nó bốn con chó con; mẹ tròn con vuông. Chà! Đó thật là một dòng ghi chép quan trọng mà Nhật ký của tôi mong đợi. Ngày hôm nay đẹp đến mức tôi thèm được ra ngoài. Nhưng tôi sẽ không đi, trừ khi làm xong điều gì đó. Một bức thư từ ông Gibson về các công việc ủy thác. Nếu thương vụ tai quái với Constable tiến triển tốt đẹp, sẽ có một khoản kha khá để chia cho các chủ nợ; ít nhất là 35.000 bảng. Nếu tôi có thể làm việc hiệu quả như thế này trong ba năm nữa, tôi sẽ đứng vững trên đôi chân mình như một người đàn ông dũng cảm. Nhưng ai có thể bảo đảm sự thành công trước công chúng chứ?
Ngày 9 tháng 4.—Hôm nay tôi viết chăm chỉ hết mức có thể, hoàn thành xong tám trang viết gọn gàng, và dẫu vậy vẫn lái xe ra ngoài ghé thăm Gattonside. Chắc phải có ma xui quỷ khiến thì mọi chuyện mới kéo dài lâu hơn thế này được.
Ngày 10 tháng 4.—Một vài sự khiếm nhã từ Ngân hàng Leith, thứ mà tôi khinh bỉ đến tận gót chân. Để giải quyết các công việc của mình, tôi đã làm tất cả những gì mà bất kỳ ai—thậm chí nhiều hơn phần lớn mọi người—có thể làm, vậy mà họ lại từ chối một hối phiếu 20 bảng chỉ vì một sơ suất rút quá 8 bảng. Nhưng người ta có thể trông chờ gì ở một con heo ngoài tiếng ủ ỉ cơ chứ? Đã làm việc rất chăm chỉ, rất chăm chỉ.
Ngày 11 tháng 4.—Các khu công viên được đấu giá cho thuê cao hơn năm ngoái 100 bảng một năm. Abbotsford tội nghiệp rốt cuộc rồi cũng sẽ tốt đẹp thôi. Trong lúc này thì đúng là Sic vos non vobis—nhưng ai mà thèm bận tâm đến một đồng xu cắc bạc chứ? Nếu dự án Boney thành công, chúng ta sẽ giáng cho những rắc rối này một cú đích đáng, và tôi sẽ kiên cường vật lộn với chúng, mặc dù
"Những đồi cỏ của tôi phủ đầy ong,"[500]
hay đúng hơn là đầy ong vò vẽ. Một ngày làm việc cực kỳ vất vả.
Ngày 12 tháng 4.—Đứ-ứ-ng lại—như chúng tôi vẫn thường nói, vì các bản in thử của tôi vẫn còn chậm tiến độ. Hành vi rất thiếu nhã nhặn từ phía tờ Blucher[501] trong khi tôi đã tán dương nó hết lời như vậy. Cần phải dừng lại và khép chặt hàng ngũ—ý tôi là hàng ngũ thư từ. Thế nên hôm nay thật khó có khả năng tôi viết được dòng nào về Boney, trừ phi là vì muốn cãi lý hoặc khi nhận được các bản in thử. Tuy nhiên, tôi đã sửa năm bản in thử đã chỉnh lý và một bản in thử mới, việc này ngốn mất nhiều thời gian trong ngày đến mức tôi chỉ kịp đi dạo một vòng qua sân nhà. Vì điều này mà tôi lại bị lên cơn run rẩy, những cơn sốt rét run cầm cập như người già vẫn gọi. Đã viết rất nhiều thư—nhưng chẳng có dòng "bản thảo" nào.
Ngày 13 tháng 4.—Đôi khi tôi tự hỏi làm sao mình lại có thể giữ cuốn Nhật ký này một cách đều đặn đến thế—đối với một kẻ có tính khí nóng nảy bất nhẫn như tôi. Việc dùng ngôi thứ nhất dĩ nhiên là cốt lõi của một cuốn nhật ký, và tôi cho rằng chính sự kiêu ngạo, cái niềm vui thích đáng yêu khi được viết về một gã tuyệt vời nhất trong những gã tuyệt vời, là Chính Tôi, đã cho tôi sự kiên trì để tiếp tục công việc vô bổ này. Sáng nay tôi viết cho đến bữa sáng, sau đó ra ngoài đánh dấu những cây cần chặt làm cọc rào, và vừa mới trở về—mà ai thèm bận tâm cơ chứ? Ồ, nhưng mà, Cầu trời! Chính tôi bận tâm đấy chứ. Hôm nay bữa tối của chúng tôi có ông bà Cranstoun (cô Maria xứ Ballochmyle của Burns[502]), ông Bainbridge cùng các con gái, và Đại tá Russell.
Ngày 14 tháng 4.—Đến Selkirk để xét xử một gã về hành vi hành hung Bác sĩ Clarkson—phạt gã bảy guinea, cộng với các chi phí bắt buộc sẽ lên tới mười guinea. Mức phạt này hơi nhẹ; nhưng vì thu nhập của gã chưa tới 30 bảng một năm, nó sẽ khiến gã túng thuẫn khá gay gắt, và như vậy vẫn tốt hơn là tống gã vào một nhà tù bẩn thỉu tồi tàn, nơi gã sẽ chỉ ăn xổi ở thì, lười biếng và say xưa từ sáng đến đêm. Trong lúc ngồi ở Tòa án, tôi bị đau đầu dữ dội—bệnh thấp khớp hoành hành dữ dội. Nhưng khi được sưởi ấm bên bếp lửa, cơn đau không còn kéo dài nữa.
Ngày 15 tháng 4.—Một buổi sáng êm dịu tuyệt vời với cơn mưa nhẹ. Tôi đi dạo ra ngoài và bị ướt, coi đó như một phương thuốc hiệu nghiệm chữa bệnh thấp khớp. Tuy nhiên, tôi hoàn toàn khỏe mạnh và lại cặm cụi viết lách.
Ngày 16 tháng 4.—Một ngày làm việc và thể dục. Buổi tối nhận được thư từ L[ockhart], với tin tức kinh ngạc rằng Nội các đã giải thể, và hình như chẳng vì lý do nào mà ai đó có thể giải thích được. Tôi đoán là do mối hận thù cũ giữa Peel và Canning, vốn cứ lớn dần lên như vết nứt trên vách nhà, ngày qua ngày càng rộng ra cho đến khi cả tòa nhà sụp đổ. Ông Canning đã tuyên bố hoàn toàn hài lòng với J.L. và sai Barrow đến nói với cậu ấy như vậy. Những sự nghi ngờ của ông ấy quả thực hết sức sai lầm, nhưng chúng đã bị cả L. lẫn tôi đánh bật lại với thái độ không kém phần kiên quyết, và Canning đã không giống như một Vĩ nhân khác mà tôi biết, người tôi đã chứng minh rõ ràng rằng ông ta đã nghi ngờ bất công một cá nhân. "Có thể là vậy," ông ta nói, "nhưng cách anh ta tự bảo vệ mình thật xúc phạm."[503]
Ngày 17 tháng 4.—Hôm nay đến dự bữa tối tại Nhà Gattonside của ông Bainbridge, và buổi tối có đốt pháo hoa do Thuyền trưởng Burchard làm, một người tính tình vui vẻ giống kiểu Will Wimble[504]. Một cậu bé xinh xắn đã thông báo cho chúng tôi mọi việc sắp diễn ra với tầm quan trọng như một người đọc lời mở đầu. Một số người dân quê tập hợp lại, và bữa tiệc của chúng tôi trở nên xôm trò bởi tiếng la chí chóe của các cô gái cùng những tiếng "Ế, ế!" kéo dài mà qua đó mấy gã cừu đực vùng Teviotdale thể hiện sự kinh ngạc của mình.
Ngày 18 tháng 4.—Tôi cảm thấy nôn nóng muốn biết tin tức đến mức đã đi bộ đến chỗ ông Laidlaw, chắc chắn chẳng vì mục đích nào khác ngoài việc bàn chuyện chính trị. Điều này làm gián đoạn công việc viết Boney một chút. Sau khi tôi trở về, khoảng mười hai giờ hoặc một giờ, kìa Tom Tack đến; anh ta tới từ Buenos Ayres với một bọc đồ lưu niệm nhỏ nhặt mà anh ta đã nhặt nhạnh được cho tôi. Vì Tom Tack thêu dệt nên những câu chuyện dài lê thê, tôi đã lãng phí gần như cả buổi sáng—với hết chuyện này đến chuyện nọ, như người bạn của tôi, Laird xứ Raeburn vẫn nói. Tôi cũng chẳng có nhiều điều để nói về buổi tối, ngoại trừ việc tôi đã hút thêm một điếu xì gà so với thường lệ để cho xong hộp thuốc, rồi từ bỏ thói quen này một thời gian.
Ngày 19 tháng 4.—Lại thêm một bức thư từ Lockhart[505]. Tôi thấy buồn khi nghĩ đến hội bằng hữu tốt đẹp trên những con thuyền nay đã phân tán khắp đại dương. Có Công tước Wellington, Chưởng ấn Đại thần, Chúa thượng Melville, ông Peel, và chẳng biết còn ai khác nữa, tất cả đều đã rời khỏi chức vụ hoặc từ chức! Tôi tự hỏi họ có thể làm gì ở Thượng viện khi mà tất cả những nhân vật kiệt xuất phe Tory đều ở sai phía của Nghị viện. Canning có vẻ rất nghiêm túc trong dự định giúp đỡ Lockhart. Tôi hy vọng điều đó sẽ dẫn đến kết quả tốt đẹp.
Ngày 20 tháng 4.—Một ngày u uất. Tuy nhiên, tôi đã đi dạo trong hai tiếng đồng hồ rồi quay về, chủ yếu là để tiếp tục viết Nap. Chà! Tôi tin rằng rốt cuộc nó cũng sắp kết thúc, cái tác phẩm chết quỷ này. Tôi đã đưa gã ta đến Plymouth, hoặc loanh quanh đâu đó gần đấy. Chà, tôi thú nhận, tôi cứ tưởng phần kết của tám tập sách đồ sộ quỷ quái này cũng giống như ngày tận thế, lúc nào người ta cũng bàn tới mà chẳng bao giờ đến.
Ngày 21 tháng 4.—Thật là một ngày tồi tệ—mưa tầm tã làm hỏng mất chuyến viếng thăm của lũ trẻ từ Gattonside, và dĩ nhiên làm tiêu tan một phần niềm hạnh phúc của con người. Nhưng ngạn ngữ nói gì về một ngày mưa thực sự của bạn—
"'Mưa này tốt sách tốt công,
Tốt ly tốt chén, tốt lòng dao nĩa.'"
Ngày 22 tháng 4.—Viết đến mười hai giờ, sau đó đi ra ngoài và đi dạo đến Huntly Burn cùng với Tom; và thế là, ngài xem đấy, tôi ngồi xe ngựa trở về nhà. Làm việc vào buổi chiều và thử đọc De Vere, một cuốn sách hợp lý nhưng nặng nề, được viết bởi một tay lành nghề—dẫu vậy vẫn là một nỗi chán ngắt lớn[506]. Viết vào buổi tối.
Ngày 23 tháng 4.—Một buổi sáng tuyết rơi. Trắng như áo sơ mi của tôi. Lũ trẻ nhà Bainbridge sang chơi; được mời đến xem kho vũ khí, v.v., và tôi đóng vai người thuyết minh. Thật kỳ lạ là lũ trẻ Anh lại ít vụng về thô kệch hơn lũ trẻ Scotland. Bọn trẻ phương Nam thật lịch sự và khôn ngoan. Tôi đoán mặt trời khiến chúng phát triển sớm hơn. Đã sáu giờ tối rồi, và tuyết vẫn rơi như thể suốt bốn mươi năm qua nó chưa từng rơi vậy. Chà, tôi sẽ viết tiếp một đôi chương nữa—nhiều nhất là ba chương nữa sẽ hoàn thành cuốn Napoleon.
Ngày 24 tháng 4.—Tuyết vẫn dày—tôi dám cá là trong sân đã dày cả foot. Một sự đón chào khắc nghiệt đối với những chú cừu non tội nghiệp vừa mới chào đời. Nhưng có gì quan trọng đâu chứ, dù chúng chết ngay lúc này hay một thời gian ngắn sau đó để được dọn kèm với món sa lát vào giờ ăn trưa? Nhưng điều đó cũng có nhiều ý nghĩa đấy chứ. Có một khoảng thời gian, dù ngắn ngủi, khi chúng nhảy múa giữa những bông cúc dại và tỏ ra hạnh phúc. Còn đối với những con cừu già hay cừu hoạn của bạn, chúng càng sớm chuyển sang phần từ vựng gốc Norman thì càng tốt. Chúng giống như một số bà và ông mệnh phụ già mà tôi quen biết,—chẳng ai bận tâm đến họ cho đến khi họ bị xẻ thịt, và lúc đó chúng ta mới thấy lớp mỡ bám trên thận và sống lưng dày thế nào.
Ngày 25 tháng 4.—Vẫn còn tuyết, và nó cản trở tôi đi dạo, làm tôi trở nên uể uải sinh ra bộc phát uất khí. Dẫu vậy tôi vẫn viết rất chăm chỉ. Giờ đây tôi đã chốt chặt Boney trong ruột gan gập ghềnh của đảo Saint Helena, và có thể tạm dừng một chút.
Thế là tôi hoàn thành bài phê bình các tác phẩm của John Home, rốt cuộc chúng còn kém cỏi hơn tôi tưởng. Thơ tự do hay và cảm xúc uy nghi, nhưng có phần hơi nhạt nhẽo, ngoại trừ vở Douglas, chắc chắn là một kiệt tác. Ngay cả vở đó cũng không chịu nổi khi đọc trong phòng riêng. Giá trị của nó dành cho sân khấu; nhưng đó chắc chắn là một trong những vở diễn hay nhất hiện có. Có lẽ một vở kịch, để diễn hay, không nên quá đậm chất thơ.
Ở London có tin đồn về việc đưa Hầu tước Lansdowne vào nội các, khi đó có lẽ Lauderdale sẽ vào đây. Chắc chắn rằng đảng Tory cũ đang thế suy sức kiệt, không phải vì quan điểm chính trị mà vì sự ác cảm cá nhân đối với Canning. Có lẽ tính khí trào phúng của ông ấy đã gây ra điều này một phần; nhưng tôi thiên về coi sự cạnh tranh mới là nguồn gốc, là nguyên nhân chính gây ra hiềm thù. Croker không còn hợp vần với kẻ đùa giỡn nữa. Nghe nói ông ta đã thực hiện một nước đi giỏi khi lôi kéo được Chúa thượng Hertford cho chính quyền mới. D.W. gọi ông ta là con rắn độc của họ. Dù sao thì tôi cũng không thể đồng cảm với sự tự trọng thái quá đến mức từ bỏ chức vụ chỉ vì người đàn ông hùng biện nhất nước Anh, và chắc chắn là người duy nhất có thể điều hành Hạ viện, được bổ nhiệm làm Thủ tướng[507].
Ngày 26 tháng 4.—Tuyết vẫn rơi dày đặc, và bề mặt đất trông giống như tóc chúng ta thời trẻ sau khi chơi một trò vận động mạnh, nửa đen nửa trắng, toàn những mảng lớn. Tôi đã hoàn thành bài phê bình về Home, thêm vào một chuỗi các giai thoại phe Jacobite, giống như thứ mà lũ trẻ gắn vào đuôi diều. Đã gửi bưu phẩm cho Lockhart; đồng thời gửi cho Croker một tập tài liệu tiếng Pháp chứa cuốn La Portefeuille de Bonaparte mà ông ấy muốn xem. Nhận được một lượng lớn giấy tờ từ Bernadotte, một số rất thú vị và sẽ là vô giá nếu nhận được cách đây hai tháng, nhưng giờ đây cuộc bao vây của tôi gần như đã hoàn tất. Dẫu vậy, cảm xúc của tôi dành cho Bá tước Itterburg[508] tội nghiệp, người thuộc dòng dõi chính thống và hợp pháp, khiến tôi không muốn dính dáng nhiều đến đứa con của cuộc cách mạng này.
Ngày 27 tháng 4.—Nét chữ này của tôi dạo này trở nên như mèo cào, và sẽ cần phải giải mã rất nhiều, hoặc, điều này có lẽ cũng tốt cho người viết, chẳng thể giải mã được chút nào. Tôi chắc chắn chính mình cũng không đọc nổi. Thời tiết tốt hơn, thật tuyệt vì tôi sẽ đi dạo được. Tôi hơi bồn chồn bứt rứt do bị cấm túc trong nhà suốt ba ngày. Chà, tôi có thể bị suy giảm khả năng làm việc, nhưng tinh thần thuần phục và cảm giác chán nản của tôi đã dập tắt tất cả những tính khí thất thường vốn từng biến tôi thành một kẻ lười biếng tự nguyện. Tôi bắt đầu nhiệm vụ buổi sáng giống như con ngựa thồ kiên nhẫn lê bước đến gông xe, rồi lùi lại dẫu miễn cưỡng để gài dây kéo. Đó chính là những ích lợi của gian khổ.
Ngày 28 tháng 4.—Làm việc tiếp tục các Tác phẩm, cùng một vài bài phê bình về Defoe[509]. Tôi vô cùng ác cảm, chẳng hiểu tại sao, đối với việc nhồi nhét tập "Cổ vật vùng Biên giới" vào cái mà họ gọi là Các Tác phẩm Văn xuôi.
Chắc chắn là chẳng có sự khuyến khích nào để làm tốt hơn, vì dường như chẳng ai bận tâm. Tôi không thể nhận được câu trả lời từ J. Ballantyne liệu anh ta có nghĩ bài phê bình về Vùng Cao nguyên sẽ là sự thay thế tốt hơn hay không.
Ngày 29 tháng 4.—Đại tá và Thuyền trưởng Ferguson cùng dùng bữa tối ở đây với ông Laidlaw. Tôi viết suốt buổi sáng, sau đó chặt một ít gỗ. Tôi nghĩ thời tiết đang trở nên quá nóng cho công việc nặng nhọc với cái rìu, hoặc là tôi đã quá mệt mỏi và dễ bị kiệt sức.
Ngày 30 tháng 4.—Đến Jedburgh dự tòa lưu động, ở đó tôi gặp lại người bạn cũ và bạn học thời thơ ấu, D. Monypenny[510]. Hôm nay chẳng có gì ngoài một đám các vụ án lặt vặt của lũ đầu trộm đuôi gai và rác rưởi. Dùng bữa tối như thường lệ với Thẩm phán, và ngủ tại nhà người bạn cũ của tôi, ông Shortreed.
