Ngày 1 tháng 11.— Tôi đồ rằng chuỗi ngày bị "quấy rối bằng sự ngưỡng mộ" sắp bắt đầu rồi đây. Hôm nay, các bà các cô ở chợ Halles đã đến tặng một bó hoa to như cây nêu mừng lễ tháng Năm, kèm theo một bài diễn văn ngọt như mật và êm như dầu, khiến tôi tốn mất mười franc. Tiếp đó là một người hâm mộ nhỏ tuổi, nhất quyết không để lại tên tuổi, mà đến "chỉ để có được niềm vui, sự hân hoan, v.v. và v.v." Trước tất cả những thứ ngôn từ hoa mỹ ấy, tôi đáp lại bằng những lời tâng bốc tương xứng của riêng mình, bởi lẽ "chẳng phải tôi từng liếm hòn đá đen của tòa lâu đài cổ ấy rồi sao?" Còn về tiếng Pháp, tôi cứ tiện đâu nói đấy, giống như Doeg trong tác phẩm Absalom and Achitophel—

“——cứ lao phăng phăng bất chấp đúng sai,

Bất chấp lý trí hay nhảm nhí, chẳng màng trong ngoài.”

Sáng nay, chúng tôi cùng ông Gallois đến nhà thờ St. Genevieve, rồi từ đó sang Trường Henri IV, nơi tôi gặp lại người bạn cũ Chevalier. Ông ấy đang bị bệnh, đầu quấn một chiếc khăn làm từ mấy cái mũ ngủ và khoác trên mình nhiều lớp áo choàng khoác ngoài; nhưng tâm hồn và sự hoạt bát thì vẫn vẹn nguyên như xưa. Tôi thực sự vui mừng khi gặp lại ông lão nhân hậu ấy. Hôm nay chúng tôi không may mắn lắm trong việc đi tham quan vì rơi vào một ngày lễ lớn—Lễ Các Hương Hồn. Chúng tôi không được phép trèo lên tháp tháp nhà thờ St. Genevieve, cũng chẳng thể vào xem các loài thú ở Jardin des Plantes. Dù người ta cho rằng thú vật không có linh hồn và dĩ nhiên chẳng quan tâm gì đến việc cầu nguyện của ngày này, chúng vẫn tuân thủ việc đóng cửa tĩnh tu nghiêm ngặt chẳng khác nào các nữ tu ở Kilkenny. Tuy nhiên, tôi đã gặp một con sư tử cái đang đi dạo tự do trong Jardin và được giới thiệu làm quen. Đó là Bà de Souza, tác giả của vài cuốn tiểu thuyết lãng mạn tiếng Pháp khá nổi tiếng mang phong cách rất cổ điển, theo lời người ta kể vậy, chứ tôi chưa từng đọc. Bà ấy chắc hẳn từng rất xinh đẹp và hiện giờ trông vẫn rất mặn mà. Bà là mẹ của Bá tước de Flahault hào hoa, đi cùng bà còn có một cô con gái rất ưa nhìn và một hai người con trai. Bà xử sự vô cùng dễ mến. Chúng tôi hẹn sẽ gặp lại. Trời bắt đầu mưa nặng hạt nên chúng tôi quay về dọc theo đại lộ qua cầu Austerlitz, nhưng thời tiết quá tệ làm hỏng cả cảnh quan tuyệt đẹp.

Chúng tôi dùng bữa tối tại dinh Ngài Đại sứ—Lãnh chúa Granville, trước đây là Lãnh chúa Leveson Gower. Ông sống trong chính tòa nhà tráng lệ mà Lãnh chúa Castlereagh từng ở vào năm 1815, đó là số 30, phố Fauxbourg St. Honoré. Nơi đây từng thuộc về Pauline Borghese, và nếu những bức tường biết nói, có lẽ chúng sẽ kể cho ta nghe những câu chuyện cực kỳ kỳ thú. Dù không có lưỡi, chúng vẫn cất lời chạm đến tâm khảm tôi bằng "thứ âm thanh kỳ diệu nhất". Trong những gian phòng này, tôi từng nhiều lần trò chuyện thân mật với biết bao nhân vật vĩ đại và quyền lực, những người từng dùng kiếm xâm chiếm thế giới và dùng mưu lược để chia cắt nó.

Tại đây, tôi từng gặp gỡ rất nhiều lần ngài Castlereagh đáng thương—một con người giàu trí tuệ, sự hiện diện điềm tĩnh, lòng dũng cảm và kiên cường, những phẩm chất đã giúp ông vượt qua nhiều thời khắc nguy biến mà những tài năng hoa mỹ hơn có thể đã mắc kẹt trong đũng bùn. Tôi nghĩ ông không được giáo dục đến nơi đến chốn, và cách nói chuyện còn lâu mới logic hay chuẩn xác, khiến đôi khi ông đứng trước nguy cơ trở nên nực cười, bất chấp vẻ uy nghi mang trọn sự tao nhã của dòng họ Seymour cùng lòng dũng cảm kiên định của mình. Nhưng ông luôn đáp ứng được yêu cầu của hoàn cảnh, và trong những vấn đề quan trọng, ông là một diễn giả đủ sức thuyết phục, dù có thể không làm vui lòng người nghe. Ông đã ra đi, và cả bạn tôi, Stanhope nữa, người mà sự tốt lành luôn được thành phố này gợi nhớ sâu sắc. Thật kỳ lạ là cả hai đều là những người duy nhất có trí tuệ và uy tín tự mình xác nhận đã nhìn thấy những hiện tượng siêu nhiên, và cả hai đều qua đời theo cùng một cách u sầu như nhau. Tôi sẽ luôn run rẩy mỗi khi có người bạn nào của mình trở nên mộng mị.

Trong những căn phòng này, tôi từng thấy Hoàng đế Alexander, Platoff, Schwarzenberg, ông già Blucher, Fouché, và biết bao vị nguyên soái mà gậy chỉ huy từng điều khiển cả những binh đoàn—giờ đây tất cả đều bình yên, không còn thần dân, không còn lãnh thổ, và cuộc đời đã qua của họ, có lẽ, giờ chỉ còn là ký ức về một giấc mơ cuồng loạn. Nhóm người này sẽ tạo thành một dàn nhân vật kỳ vĩ biết bao trong những vùng đất u uất được mô tả trong tác phẩm Odyssey! Nhưng hãy trở lại với những chuyện nhỏ nhặt hơn. Chúng tôi được Lãnh chúa và Phu nhân Granville đón tiếp hết sức nồng hậu, và gặp lại nhiều bạn bè, một số người từng là khách trọ tại Abbotsford; trong số đó có các Lãnh chúa Ashley và Morpeth—cũng có Charles Ellis (giờ là Lãnh chúa Seaford), cùng nhiều người khác nữa. Lần đầu tiên Anne được chứng kiến một bữa tiệc theo phong cách Pháp, nơi quý ông rời phòng khách cùng các quý bà. Tại các nhà ngoại giao, đây là một cách hay để ngăn chặn những cuộc thảo luận chính trị mà John Bull luôn sẵn sàng khơi ra khi uống tới chai rượu thứ hai. Chúng tôi ra về sớm và về đến nhà lúc mười giờ, rất hài lòng trước sự nồng hậu của Lãnh chúa và Phu nhân Granville, dù điều đó đã được dự đoán trước, bởi thư giới thiệu của chúng tôi đến từ Windsor.

Ngày 2 tháng 11.— Lại một ngày u ám—thật là quỷ quái!—và chúng tôi quyết định đi Saint Cloud, rồi nếu được sẽ ăn tối với gia đình Drummond tại Auteuil. Ngoài ra, tôi đang đợi W.R. Spencer đáng thương đến ăn sáng. Còn một suy nghĩ nữa khiến tôi trầm ngâm buồn phiền.

Chà—nhưng hãy ghi chép lại một chút về chính trị nào, vì cuốn sổ này của tôi có một chiếc khóa khá chắc chắn. Phe Whig muốn nói gì thì nói, nhưng tôi nghĩ nhà Bourbon sẽ đứng vững. Gallois, vốn không phải người theo phe Hoàng gia nhiệt thành, cho biết Công tước Orleans đang sống rất hòa thuận với dòng họ đang trị vì. Đó là bước đi khôn ngoan của ông ta, vì quả chín vàng có thể tự chín và tự rơi xuống, chứ sẽ rất nguy hiểm nếu

“Góp sức cùng đám đông rung lắc cây.”[390]

Quân đội, vốn là sức mạnh của Bonaparte, giờ đây đã thay đổi rất nhiều dưới tác động dần dần của thời gian; thời gian đã lấy đi nhiều người và làm cho nhiều người khác trở thành phế binh. Tầng lớp thị dân thì trung lập, và nếu Nhà vua cai trị theo Hiến chương, và hơn thế nữa là theo tập quán của nhân dân, ngai vàng của ngài sẽ đủ vững chắc, và hiến pháp sẽ dần dần nhận được sự tôn kính ngày càng lớn khi thời gian ban cho nó uy quyền, phân biệt nó với những chính quyền tạm bợ và ngắn ngủi vốn dĩ dựng lên dường như chỉ để bị lật đổ. Điểm nguy hiểm nhất trong tình hình hiện tại của nước Pháp là vấn đề tôn giáo. Rõ ràng việc nhà Bourbon muốn biến Pháp thành một quốc gia sùng đạo là điều tuyệt vời; nhưng tôi nghĩ họ đang bắt đầu sai cách. Ép buộc việc thực hành các nghi lễ tôn giáo đối với những người không chịu ảnh hưởng bởi giáo lý của nó chẳng khác nào trồng cây đang lớn mà cắm ngược ngọn xuống đất. Nghi lễ được thánh hóa bởi đức tin; nhưng đức tin không bao giờ có thể nảy sinh từ việc bắt buộc thực hiện các lễ nghi; nó chỉ khiến người ta ghét bỏ những gì bị cưỡng ép. Rồi những tu sĩ Dòng Tên này, những người rõ ràng tạo thành một "quốc gia trong một quốc gia", trước hết nỗ lực vì lợi ích của dòng tu mình, sau đó là vì Tòa thánh Rome—đó chẳng phải là sự du nhập vào nước Pháp một ảnh hưởng nước ngoài, mà lợi ích của nó thường đi ngược lại lợi ích chung của toàn vương quốc hay sao?

Chúng tôi đã chịu đủ sự quấy rối vì nổi tiếng rồi. Ông Meurice viết thư cho tôi bảo rằng ông muốn treo cổ tự tử vì chúng tôi không ở khách sạn của ông; còn Bà Mirbel thì suýt nữa đã quỳ xuống xin phép được vẽ chân dung tôi. Tôi đã nhẫn tâm từ chối; nhưng thấy bà ấy chực khóc, tôi đành đồng ý để bà đến vào ngày mai và làm việc trong khi tôi viết lách. Một Công chúa Nga tên là Galitzin cũng đòi gặp tôi với tinh thần anh hùng; "bà muốn vượt biển để đến gặp S.W.S.", và hẹn gặp tôi tại khách sạn. Thật là trò hề nhảm nhí; tuy nhiên, nó vẫn tốt hơn là bị ngó lơ như một cây pháo hoa đã tàn, điều tưởng chừng như là số phận của tôi vào năm ngoái.

Chúng tôi đi Saint Cloud cùng người bạn cũ Mr. Drummond, hiện đang ở tại một căn nhà nhỏ ven nông thôn dễ thương tại Auteuil. Saint Cloud, ngoài khung cảnh tuyệt đẹp không nơi nào sánh bằng, còn phong phú những kỷ niệm. Tôi không quên ghé thăm lại Orangerie, nơi Bonaparte từng trục xuất Hội đồng Cổ lão (Hội đồng Năm trăm). Tôi tưởng như mình vẫn thấy những kẻ đê tiện ấy nhảy qua cửa sổ với lưỡi lê chĩa sau mông. Thật tiếc là tòa nhà không cao hai tầng! Tôi hỏi người bảo vệ người Thụy Sĩ vài câu về địa điểm, ông ấy trả lời với sự thận trọng chừng mực, tuy nhiên có nói rằng "lúc đó ông không có mặt tại hiện trường". Cũng có những kỷ niệm mới. Một khu vườn riêng được thiết kế làm sân chơi cho trẻ em hoàng gia được gọi là Il Trocadero, đặt theo tên vụ bao vây Cadiz [1823]. Nhưng nhà Bourbon không nên lấy những danh xưng quân sự như vậy—đó chẳng khác nào bắn một phát súng đồ chơi để đáp lại một trận địa pháo.

Mọi thứ bên trong tòa nhà đều đã thay đổi. Mọi vết tích của Nap. hoặc triều đại của ông ta đều bị xóa sạch hoàn toàn, như thể được khắc trên cát mà thủy triều đã tràn qua. Bức chân dung của Moreau và Pichegru treo ở phòng chờ hoàng gia. Bức thứ nhất trông có vẻ tầm thường; bức thứ hai là một người nam tính, mạnh mẽ và nghiêm nghị. Tôi nhìn ông ta và nghĩ về những trận chiến sinh tử của ông. Trong phòng vệ binh là các anh hùng vùng La Vendée—Charette với chiếc mũ trắng, hai anh em La Rochejaquelein, Lescure trong tư thế cầu nguyện, Stofflet người gác rừng, cùng những người khác.

Chúng tôi ăn tối tại Auteuil. Bà Drummond, trước đây là cô Cecilia Telfer xinh đẹp, nay đã phai nhạt nhan sắc nhưng vẫn giữ được tấm lòng nhân hậu. Khi trở về, chúng tôi đi xem nhạc kịch Ý và xem vở Figaro. Anne thích âm nhạc; còn đối với tôi nó chẳng khác nào món trứng cá muối (khó cảm thưởng). Một vị ông ——— đã ăn tối cùng chúng tôi; một người thông minh, tự do trong quan điểm chính trị, nhưng ам hiểu và bộc trực.

Ngày 3 tháng 11.— Ngồi làm mẫu cho Bà Mirbel—Spencer ăn sáng cùng. Đi ra ngoài và có cuộc phỏng vấn dài với Nguyên soái Macdonald, nội dung cuộc gặp tôi đã ghi lại ở nơi khác. Đến thăm Công chúa Galitzin, và cả Cooper, nhà văn tiểu thuyết người Mỹ. Người đàn ông này, người đã thể hiện nhiều thiên tài, có khá nhiều phong thái, hoặc sự thiếu phong thái, đặc trưng của đồng hương ông. Ông đề xuất với tôi một phương thức xuất bản ở Mỹ bằng cách đăng ký cuốn sách là tài sản của một công dân Mỹ. Tôi sẽ suy nghĩ về điều này. Gom góp từng chút một cũng tốt, như con cáo thường nói khi, v.v. Ban đêm đi xem tại Nhà hát de Madame, nơi chúng tôi xem hai vở kịch ngắn, Le Mariage de Raison và Le plus beau jour de ma vie—cả hai đều được diễn xuất xuất sắc. Sau đó đến buổi dạ hội của Lady Granville, một buổi tiệc tráng lệ nhất mà tôi từng thấy—và tôi đã thấy rất nhiều tiệc tùng kiểu này. Rất nhiều quý bà thuộc tầng lớp thượng lưu có mặt, và nếu những lời ngọt ngào từ những đôi môi đẹp có thể làm người ta bội thực, thì tôi đã nhận đủ rồi. Người ta có thể nuốt rất nhiều kem đánh kem, chắc chắn rồi, và nó không làm hại một dạ dày già nua.

Ngày 4 tháng 11.— Anne đi làm mẫu cho Bà Mirbel. Tôi đến sau mười giờ, ông Cooper và Gallois đã ăn sáng với tôi. Người trước có vẻ rất nghiêm túc trong việc muốn thử nghiệm ở Mỹ. Tuy nhiên, tôi phải cẩn thận không trao quyền độc quyền đến mức ngăn cản công chúng Mỹ nhận được tác phẩm với mức giá họ đã quen thuộc. Tôi nghĩ mình cũng nên thử xem việc này có thể làm được không.

Sau mười giờ, tôi cùng Anne đến Tuileries, nơi chúng tôi thấy gia đình hoàng gia đi qua Hành lang Kính khi họ đến Nhà nguyện. Chúng tôi cũng được chú ý rất nhiều, và Nhà vua, khi đi qua, đã hạ cố nói với tôi vài lời lịch sự, tạo nên một sự xúc động lớn. Bà Dauphine và Bà de Berri nhún người chào, mỉm cười và tỏ ra cực kỳ nhã nhặn; và những nụ cười, cú cúi đầu cùng sự nhún nhường rơi xuống chúng tôi như hương thơm từ tất cả các quan thần và quý bà trong đoàn tháp tùng. Chúng tôi được một sĩ quan thuộc Vệ binh Hoàng gia dẫn đến một vị trí thuận tiện trong nhà nguyện, nơi chúng tôi có niềm vui được nghe thánh lễ lớn với âm nhạc tuyệt vời.

Tôi đã quan sát trọn vẹn Nhà vua và gia đình hoàng gia. Nhà vua vẫn ở độ tuổi như khi tôi biết ông thời trẻ tại Holyrood House—vô cùng lịch thiệp và nhã nhặn. Bà Dauphine rất giống các bản in chân dung Marie Antoinette, đặc biệt là ở góc mặt nghiêng. Tuy nhiên, bà không đẹp, các đường nét quá thô, nhưng chúng thể hiện một tính cách mạnh mẽ, đúng là vị công chúa mà Bonaparte từng gọi là "người đàn ông duy nhất trong gia đình". Bà tỏ ra rất chú tâm vào việc cầu nguyện. Nữ công tước de Berri có vẻ ít đắm chìm vào lễ nghi hơn, và ngáp một hai lần. Bà là một phụ nữ tóc vàng sống động—trông như thể người tốt nết và hạnh phúc, hoàn toàn không đẹp, và mắt có chút lé; tuy nhiên được trang hoàng lộng lẫy bằng kim cương. Sau đó, tôi dành thời gian ngồi làm mẫu cho Bà Mirbel, tại đây tôi gặp vị tướng, cậu của bà, người từng là tham mưu trưởng của Bonaparte. Ông ấy rất cởi mở và có vẻ là một người thú vị, hoàn toàn không thiên vị quá mức cho người chủ cũ của mình, người mà ông đánh giá một cách khách quan nhưng vẫn dành nhiều tình cảm.

Chúng tôi trở về nhà và ăn tối trong yên tĩnh, từ chối mọi lời mời đi ra ngoài vào buổi tối; điều này vừa vì Anne vừa vì chính tôi. Những gì Solomon nói không hoàn toàn là kinh thánh—mắt có thể bị mỏi vì nhìn, bất kể ông có khẳng định điều ngược lại thế nào. Và rồi có quá nhiều lời khen ngợi. Tôi ước có một chút tính châm biếm cũ kỹ kiểu Scotland. Tôi giống như con ong nhấm nháp mật đường.

Ngày 5 tháng 11.— Tôi tin rằng mình phải dừng viết Nhật ký cho đến khi rời Paris. Người Pháp quả thực lịch sự một cách thái quá—xông vào bất kỳ giờ nào và làm người ta phát điên vì những lời khen ngợi. Tôi thật bất nhã khi không hoàn toàn biết ơn như nên có đối với những con người tử tế và vui vẻ này. Chúng tôi ăn sáng với Bà Mirbel, ở đó có các Công tước Fitz-James, và tôi nghĩ là cả Duras, một hội nhóm danh giá—nhưng tất cả đều như nhau cả thôi. Tôi là một người ngồi làm mẫu khá thiếu kiên nhẫn, muốn trò chuyện nhiều hơn mức dễ chịu đối với Phu nhân. Sau đó chúng tôi đến Champs Elysées, nơi một chiếc khí cầu được thả lên, và đủ loại trò vui được thực hiện vì lợi ích của những người dân tốt lành ở Paris—ngoài việc nhồi nhét thức ăn cho họ. Tôi tự hỏi một lễ hội công cộng như vậy sẽ diễn ra thế nào ở London hay Edinburgh, hoặc đặc biệt là ở Dublin. Chắc chắn họ sẽ không mang gậy gộc vào đâu! Nhưng theo thị hiếu cổ điển của người Pháp, không có những hành vi kiểu đấu sĩ như vậy. Chắc chắn họ có một sự vui vẻ và tính khí tốt bẩm sinh khiến họ dễ hài lòng với chính mình và mọi thứ xung quanh.

Chúng tôi ăn tối tại nhà Đại sứ, nơi có một bữa tiệc lớn, Lãnh chúa Morpeth, Công tước Devonshire và những người khác—tất cả đều rất tử tế. Pozzo di Borgo ở đó và có ý muốn cởi mở trò chuyện. Một buổi dạ hội lớn. Về nhà lúc mười một giờ. Những giờ này vẫn còn sớm.

Ngày 6 tháng 11.— Cooper đến ăn sáng, nhưng chúng tôi bị làm phiền khắp nơi. Một số lượng lớn người Pháp lần lượt xông vào và bùng nổ, ý tôi là tuôn ra những lời khen ngợi, đến mức tôi khó có thể tìm được cơ hội để nói một lời nào, hoặc tiếp đón ông Cooper. Sau đó chúng tôi lại ngồi làm chân dung. Bà Mirbel cẩn thận không để ai làm phân tán sự chú ý của tôi, nhưng tôi đã tự tìm trò giải trí bằng cách quan sát vài thợ xây đang hoàn thiện mặt tiền đối diện, những người đặt đá không giống như Inigo Jones mà theo cách vụng về nhất trên đời, với sự hỗ trợ của một bánh xe lớn và sức mạnh cơ bắp. John Smith ở Darnick và hai người thợ của ông ấy sẽ làm được nhiều hơn với một khối rọc rọc so với cả hai mươi người bọn họ. Người Pháp có vẻ lạc hậu về máy móc.—Chúng tôi gần như bị "nuốt chửng" bởi sự tử tế, nhưng điều đó rồi cũng sẽ kết thúc. Tôi đã phải từ chối khéo vài món quà tặng là tượng bán thân, v.v. Điều buồn cười là thái độ của cô bạn nhỏ của tôi. Chúng tôi đã có một cuộc chia tay vô cùng tha thiết—mặt đầm đìa nước mắt về phía quý cô. Kẻ vô tình như tôi thì rơi ít nước mắt như con chó Crab trong ký ức bướng bỉnh.

Đến tiệm Galignani, nơi hai anh em họ, sau một hồi dông dài, đã đề nghị trả tôi 105 bảng cho các bản in của cuốn Napoleon, để in lại bằng tiếng Anh tại Paris. Tôi bảo họ rằng mình sẽ suy nghĩ về việc đó. Tôi đoán Treuttel và Wurtz đã e ngại điều gì đó tương tự, vì họ viết thư cho tôi bảo rằng họ đã thỏa thuận với nhà xuất bản của tôi (tôi đoán là Cadell) về việc xuất bản cuốn sách của tôi theo đủ mọi hình thức. Tôi phải xem xét việc này.

Ăn tối với Nguyên soái Macdonald cùng một bữa tiệc lẫy lừng; trong số những người khác có Nguyên soái Marmont—vóc dáng trung bình, đậm người, nước da ngăm và trông thông minh. Người Pháp rất ghét ông vì hành vi của ông vào năm 1814, nhưng đó chỉ là biến ông thành kẻ giơ đầu chịu báng. Ngoài ra, tôi còn gặp Ông de Molé, nhưng đặc biệt là Mầu công de Lauriston, người đã đón tiếp tôi rất nồng hậu. Về ngoại hình, ông ấy giống như anh họ tôi, Đại tá Russell. Tôi biết được rằng em trai ông, Louis Law, người bạn cũ của tôi, vẫn còn sống và là cha của một gia đình đông đúc. Tôi được đối xử rất tử tế, và sự tự tôn của tôi được tâng bốc rất nhiều khi những người từng đóng những vai trò quan trọng như vậy trò chuyện với tôi theo cách cởi mở nhất.

Buổi tối đến nhà Công chúa Galitzin, nơi có cả một đàn Công chúa Nga mặc đồ ca-rô! Lại còn có cả âm nhạc và ca hát nữa. Người mà tôi quan tâm nhất là Bà de Boufflers, đã hơn tám mươi tuổi, rất lịch sự, rất dễ chịu và mang trọn vẻ duyên dáng của một quý bà Triều đình Pháp thời Bà Sévigné, hay đúng hơn là người nhận thư của Horace Walpole. Cooper cũng ở đó, vì vậy những "con sư tử" Scotland và Mỹ đã cùng nhau ra trận.—Về nhà và giải quyết công việc để khởi hành.

Ngày 7 tháng 11.— Khởi hành lúc bảy giờ; ăn sáng tại Beaumont, và thúc ngựa đi tiếp đến Airaines. Đây là một chuyến đi ép buộc nên chúng tôi phải ở chỗ trọ tệ hại, củi ướt, bữa tối không thoải mái, giường ẩm ướt và giá cả đắt đỏ. Tôi chưa bao giờ thấy lạnh như vậy trong đời khi tỉnh dậy với những tấm ra giường quấn quanh người như một tấm vải liệm.

Ngày 8 tháng 11.— Chúng tôi khởi hành lúc sáu giờ sáng, không cần phải gọi đến lần thứ hai, vì tôi đã quá chán ngấy chiếc giường không thoải mái của mình. Ăn sáng tại Abbeville; sau đó thúc ngựa đến Boulogne, hy vọng tìm thấy tàu bưu chính sẵn sàng khởi hành vào sáng hôm sau, và do đó có lợi thế về thủy triều phía đông. Nhưng hãy nhìn xem! Tàu bưu chính sẽ không buồm cho đến ngày hôm sau. Vì vậy, sau khi nhún vai—vốn là sự an ủi theo phong cách Pháp—và hồi phục sức lực với một con gà mái và một chai rượu Chablis theo phong cách Anh, chúng tôi khởi hành đi Calais sau bữa tối, và phải đến khoảng ba đến bốn giờ sáng chúng tôi mới đến Dessein's, khi khách sạn đã đầy phòng, hoặc được báo là như vậy. Chúng tôi chỉ có thể nhận được hai phòng áp mái lát gạch tồi tàn, lạnh và ẩm ướt như ở Airaines, thay vì những tiện nghi mà chúng tôi được đón tiếp khi mới đến. Nhưng tôi đã chuẩn bị tốt hơn. Cởi bỏ các tấm ra giường, và nằm xuống trong chiếc áo choàng tắm, và cứ thế chịu đựng—dù sao cũng xong.

Ngày 9 tháng 11.— Lúc bốn giờ sáng chúng tôi được gọi; lúc sáu giờ chúng tôi lên tàu bưu chính, nơi tôi tìm thấy một người đàn ông thông minh và biết nói chuyện—một hoàn cảnh rất dễ chịu. Ngày u ám và lạnh lẽo, gió và thủy triều cộc lốc và ngược chiều, chuyến đi chậm chạp, và Anne, trái với thói quen của cô, bị say sóng dữ dội. Chúng tôi gặp ít rắc rối tại Hải quan, nhờ có thư ký của Đại sứ quán, Mr. Jones, người đã đưa cho tôi một bức thư gửi cho Mr. Ward. [Tại Dover] Mr. Ward đến cùng với Phó Thống đốc của tòa lâu đài, và muốn chúng tôi tham quan pháo đài cổ kính đó. Tôi rất tiếc vì thời gian của chúng tôi ngắn ngủi, và thời tiết không cho phép chúng tôi ngắm nhìn khung cảnh, nên chúng tôi chỉ có thể cảm ơn các vị quý ông khi từ chối sự lịch sự của họ.

Tòa lâu đài, một phần đã sụp đổ, dường như từng rất đẹp. Vách đá, nơi Shakespeare đã trao cái tên bất tử của mình, như cả thế giới đều biết, thấp hơn nhiều so với mô tả của ông. Những người bạn Dover của chúng tôi, vốn tự hào một cách chính đáng về tiếng tăm vách đá của họ, cho rằng sự giảm sút tầm quan trọng này là do nó đã bị sạt lở nhiều lần kể từ thời nhà thơ. Tôi nghĩ nhiều khả năng là trí tưởng tượng của Shakespeare, khi viết có lẽ vào một thời điểm rất lâu sau khi ông có thể đã nhìn thấy ngọn núi đá, đã mô tả nó như ông hình dung về nó. Ngoài ra, Shakespeare sinh ra ở một vùng đất bằng phẳng, và Vách đá Dover ít nhất cũng đủ cao để gợi lên những đặc điểm phóng đại cho trí tưởng tượng của ông. Trong mọi trường hợp, nó đã duy trì được tiếng tăm của mình tốt hơn Đá Tarpeian;—chẳng ai có thể nhảy từ đó xuống mà còn sống.

Rời Dover sau một bữa ăn trưa nóng hổi vào khoảng bốn giờ, và đến London lúc ba giờ rưỡi sáng. Vì vậy xin tạm biệt nước Pháp xinh đẹp, và chào mừng nước Anh vui vẻ.

[Pall Mall,] Ngày 10 tháng 11.— Tuy nhiên, trước khi rời nước Pháp xinh đẹp, tôi nên bày tỏ lòng biết ơn đối với sự đón tiếp nồng hậu khác thường mà tôi nhận được từ mọi phía. Sẽ là một hành vi giả tạo không đáng có nếu tôi không thừa nhận rằng mình đã rất vui—cực kỳ vui mừng—khi thấy một loại hình văn học vốn chỉ dành cho đất nước mình lại nhận được sự đón tiếp rộng rãi và thuận lợi đến vậy ở một vùng đất nước ngoài, nơi có quá nhiều lý do tiên khởi để cản trở sự tiến triển của nó.

Đối với tác phẩm của mình, tôi nghĩ mình đã làm được khá nhiều; nhưng trên hết, tôi đã được củng cố mạnh mẽ trong những ấn tượng mà mình đã hình dung trước đó về tính cách của Nap., và có thể cố gắng khắc họa ông ấy với một bàn tay vững vàng hơn.

Chuỗi những con người mới và những sự kiện bất thường đã có tác dụng thuận lợi [đối với tâm trí tôi], vốn đang trở nên mòn mỏi như một con đường đèo không được bảo trì tốt. Suy nghĩ của tôi trong một thời gian đã chảy theo một kênh khác và dễ chịu hơn so với dòng chảy u sầu mà trạng thái cô độc và thiếu tốn của tôi đã đẩy chúng vào từ lâu, và thường gây ra niềm đau phải chịu đựng mà không một lời phàn nàn, và không một sự đồng cảm. "Vì sự nhẹ nhõm này," như Francisco nói trong Hamlet, "xin chân thành cảm ơn."

Hôm nay tôi đã đến thăm các cơ quan công quyền và tiếp tục các nghiên cứu của mình. Đã để lại những lời thăm hỏi dành cho Công tước York, người đã hồi phục từ một trạng thái cực kỳ nguy kịch. Chân của ngài từng có nguy cơ bị hoại tử; nhưng ngài đã được cứu sống nhờ một sự thoát dịch quan trọng; cũng đã đến thăm Công tước Wellington, Lãnh chúa Melville, và những người khác, ngoài các quý bà ở Piccadilly. Ăn tối và dành buổi tối yên tĩnh tại Pall Mall.

Ngày 11 tháng 11.— Croker đến ăn sáng, và ngay sau đó Theodore Hook, tức "John Bull", đã tham gia cùng chúng tôi; ông ấy đã trở nên béo mập như chính vị quốc vương thực sự của đàn bầy. Lockhart vẫn ngồi lại với chúng tôi, và chúng tôi đã có, như Gil Blas nói, một buổi sáng tuyệt vời, dành để nói xấu những người hàng xóm của mình, những việc mà ba người hàng xóm của tôi không còn là những kẻ tập tễnh nữa, cũng như chính bản thân tôi, mặc dù (như Mèo Đi Ủi, kẻ chỉ bắt chuột để giải trí) tôi chỉ là một cố vấn trong phòng về những chuyện gièm pha. Thực tế là tôi đã kiềm chế, trong chừng mực sự yếu đuối của con người cho phép, khỏi mọi bài viết châm biếm. Đây là một chủ đề rộng lớn cho một chút sự chỉ trích trong trường hợp của Joseph Hume, nhà Kinh tế học vĩ đại, người đã [quản lý] khoản vay của Hy Lạp một cách quá đáng. Tôi không thiếu sự khiêu khích cá nhân (xem ngày 13 tháng 3 vừa qua), nhưng tôi sẽ không tấn công ông ta—ít nhất là vào lúc này—nhưng qu'il se garde de moi:

“Ta chẳng phải vua, cũng chẳng phải bậc uy quyền,

Lời ta nói có thể chẳng mang trọng lượng;

Nhưng Joseph hãy đỡ lấy một đòn đao,

Nếu hắn dám bước vào tầm kiếm của ta.”

Vào bữa tối, chúng tôi có một buổi tụ họp nhỏ do Sophia tổ chức: Lãnh chúa Dudley, Mr. Hay, Thứ trưởng Bộ Ngoại giao, [Sir Thomas Lawrence, v.v.] Bà (như cô ấy tự gọi mình hiện nay) Joanna Baillie, và chị gái cô ấy, đã đến vào buổi tối. Mọi thứ diễn ra rất vui vẻ.

Ngày 12 tháng 11.— Đến ngồi làm mẫu cho Sir T.L. để hoàn thành bức tranh cho Đức Vua, bức tranh mà mọi người đều nói là rất đẹp. Bản thân tôi cũng nghĩ vậy; và tự hỏi làm sao Sir Thomas có thể làm được nhiều điều như vậy từ một khúc gỗ già cạn kiệt vì sương gió. Nhưng tôi tin rằng những đường nét góc cạnh của những ông già như tôi nằm trong tầm kỹ năng của họa sĩ hơn là gương mặt đáng yêu và nước da mịn màng của phụ nữ. Trở về nhà sau một trận mưa rào nặng hạt. Tôi đã có một cuộc trò chuyện dài về ——— với Lockhart. Tất cả những gì được thì thầm đều là sự thật—một dấu hiệu cho thấy các gia nhân của chúng ta am hiểu các công việc riêng tư của hàng xóm hơn chúng ta rất nhiều. Một câu chuyện đáng sợ về loạn dâm và dụ dỗ, và gần như cả máu mủ nữa—kinh hoàng không thể tả xiết trong những tình tiết phức tạp và sự kiện của nó—"Và tuy nhiên kết thúc vẫn chưa tới;"—và người đàn ông này từng rất dễ mến, và dường như là tâm hồn của danh dự—cũng hay cười, và là tâm hồn của xã hội. Thật là một sự lòng từ bi khi những suy nghĩ của chính chúng ta được giấu kín khỏi nhau. Ôi! Nếu tại bàn ăn xã hội của chúng ta, chúng ta có thể thấy những gì diễn ra trong từng lồng ngực xung quanh, chúng ta sẽ tìm kiếm những hang động và sào huyệt để tránh xa xã hội loài người! Để thấy kẻ lập kế hoạch run rẩy cho những cuộc đầu cơ đang sụp đổ của mình; kẻ dâm dật hối hận về kết quả của sự dâm dật của mình; kẻ bủn xỉn kiệt sức vì mất một đồng guinea—tất cả—tất cả đều hướng về những hy vọng hão huyền và những nuối tiếc hão huyền hơn—chúng ta sẽ không cần phải đến đại sảnh của Caliph Vathek để thấy trái tim của con người đang thiêu đốt dưới những tấm khăn che mặt màu đen của họ. Xin Chúa giữ chúng con khỏi mọi cám dỗ, vì chúng con không thể tự làm người chăn dắt cho chính mình!

Hôm nay chúng tôi ăn tối tại nhà Lady Stafford [ở West-hill]. Lãnh chúa S. trông rất tiều tụy, nhưng tốt hơn tôi tưởng. Không có khách khứa, ngoại trừ Sam Rogers và Mr. Grenville,—người sau được biết đến nhiều hơn với tên Tom Grenville—một người rất dễ mến và tài năng, người mà tôi đã biết rõ hơn khoảng hai mươi năm trước. Thời gian đã chạm đến ông, như nó chắc chắn đã ảnh hưởng đến tôi. Quý bà vĩ đại đã đón tiếp chúng tôi với sự nồng hậu chân thành nhất, và tự bày tỏ, tôi chắc chắn là chân thành, mong muốn được giúp đỡ Sophia.

Ngày 13 tháng 11.— Tôi coi công việc của Charles đã được giải quyết bằng một sự thông báo riêng tư mà tôi nhận được từ Sir W.K.; vì vậy tôi không cần đàm phán thêm nữa, mà chỉ chờ đợi kết quả. Ăn sáng ở nhà, và có ai đó cùng ăn với chúng tôi, nhưng sự bận rộn của các chuyến thăm quá lớn đến mức tôi đã quên mất bữa tiệc. Lockhart và tôi ăn tối tại nhà một nhân chức trách, nơi có quá nhiều loại hóm hỉnh nông cạn, hoặc đúng hơn là sự nhanh trí, vốn trở thành trò hề của các ban bệ và cơ quan. Bạn không được nghiêm túc, vì nó có thể dẫn đến những cuộc thảo luận không phù hợp; và cười mà không có trò đùa là một nhiệm vụ khó khăn. Những kẻ hóm hỉnh chuyên nghiệp của bạn là kho báu cho loại công ty này. Gil Blas đã đúng khi phê bình xã hội văn học của bạn mình Fabricio; nhưng dù sao một hoặc hai người trong số họ sẽ cải thiện rất nhiều cuộc trò chuyện của các ủy viên của ông.

Đến nhà Lydia White đáng thương, và thấy cô ấy nằm trên ghế dài, sưng nát một cách đáng sợ, không thể di chuyển, đánh phấn hồng, đùa giỡn, và đang hấp hối. Cô ấy có một trái tim tốt, và thực sự là một sinh linh thông minh, nhưng thật không may, hoặc đúng hơn là may mắn, cô ấy đã đặt toàn bộ sự nghỉ ngơi của mình vào việc duy trì xã hội văn học xung quanh mình. Thế giới đã không bỏ rơi cô. Nó không phải lúc nào cũng tệ như người ta vẫn nói. Cô ấy luôn có thể tổ chức buổi dạ hội của mình, và thường có một số người có tài năng và sự phân biệt thực sự. Cô ấy giàu có, chắc chắn rồi, và tổ chức các bữa tối nhỏ, nhưng không theo phong cách dùng tiền để áp đảo. Trong trường hợp của cô, thế giới rất tốt bụng, và có lẽ nó thường xuyên như vậy hơn người ta vẫn tưởng.

Ngày 14 tháng 11.— Chúng tôi ăn sáng tại nhà Allan Cunningham trung thực—Allan trung thực—một người Scotland trung thành và chân thật theo kiểu cổ điển. Ngoài ra còn là một thiên tài, người chỉ cần có sự tinh tế để biết khi nào và ở đâu nên dừng lại, để đạt được sự khen ngợi toàn cầu đáng lẽ phải đi theo nó. Tôi coi sự thay đổi của "It's hame and it me" và "A wet sheet and a flowing sea" là một trong những bài hát hay nhất hiện nay. Văn xuôi của ông thường có những đoạn tuyệt vời; nhưng ông ấy u uất, và che đậy ý nghĩa của mình, điều này sẽ không làm được vào ngày nay, khi người chạy phải đọc.

Ăn tối tại nhà Croker, ở Kensington, với gia đình ông, Chủ tịch Hạ viện, và Theodore Hook hóm hỉnh.

Chúng tôi ra về khá sớm, để Anne và tôi có thể đến thăm Mrs. Arbuthnot để gặp Công tước Wellington. Trong cả cuộc đời mình, tôi chưa bao giờ thấy ngài ấy phong độ hơn. Ngài ấy có cả chục chiến dịch trong người—và là những chiến dịch gian khổ. Anne rất thích thú với phong thái cởi mở của niềm tự hào vô song này của chiến tranh Anh quốc, và ngài ấy đã đón tiếp tôi với tất cả sự tử tế thường lệ. Ngài ấy đã trò chuyện về Bonaparte, Nga, và Pháp.

Ngày 15 tháng 11.— Tại bữa ăn sáng, một hội nghị các bác sĩ bàn về bé Johnnie Lockhart đáng thương. Họ đưa ra những lời lẽ tốt đẹp, nhưng tôi không thể không sợ rằng mọi chuyện rất bấp bấp, và tôi cảm thấy một sự dự cảm khốn khổ về những gì cha mẹ bé phải trải qua. Tuy nhiên, tuyệt vọng là sai. Bản thân tôi từng là một đứa trẻ rất yếu ớt, và chắc chắn là một trong những người khỏe mạnh nhất ở độ tuổi của mình về mặt thể trạng. Sophia và Anne đã đến Tháp London, tôi đến Văn phòng Thuộc địa, nơi tôi đã làm việc chăm chỉ.

Ăn tối với Công tước Wellington. Anne đi cùng tôi, người không thể nhìn đủ người thắng trận của kẻ thắng trận trên trái đất. Bữa tiệc gồm Mr. và Mrs. Peel, và Mr. và Mrs. Arbuthnot, Vesey Fitzgerald, Bankes, và Croker, cùng Lady Bathurst và Lady Georgina. Một vị quý ông đã chiếm phần lớn cuộc trò chuyện, và đưa ra cho chúng tôi, với sự nhấn mạnh không cần thiết, và ở độ dài dư thừa, ý kiến của ông về một giao dịch cờ bạc gần đây. Điều này đã làm hỏng buổi tối. Tôi rất tiếc vì sự việc đã xảy ra, vì Lãnh chúa ------ đã chìm sâu vào đó, và nó trông giống như một đầm lầy đê tiện. Mối bất hạnh này, cùng với sự cố ngu ngốc tại ———, sẽ không được phép rơi xuống đất, mà sẽ được sử dụng như một đối trọng với khoản vay Hy Lạp. Peel đã hỏi riêng tôi ý kiến về ba ứng cử viên cho chiếc áo áo luật sư Scotland, và tôi đã đưa ra một cách thành thật. Chúng tôi sẽ xem liệu nó có trọng lượng hay không.

Tôi bắt đầu mệt mỏi với những sự vui vẻ của mình; và những giờ muộn cùng việc ăn uống liên tục không hợp với tôi. Tôi ước có một cái đầu cừu và rượu whisky toddy thay vì tất cả nghệ thuật nấu ăn và sâm-panh Pháp trên đời.

Chà, tôi đoán mình có thể đã trở thành một Thẩm phán của Tòa án Tối cao trong kỳ này—nói ngắn gọn là đạt được mục tiêu lớn lao được đề ra cho tham vọng của một luật sư Scotland. Tuy nhiên, mọi chuyện như hiện tại lại tốt hơn, ít nhất là trong khi tôi vẫn có thể duy trì danh tiếng văn học của mình.

Hôm nay tôi đã có một cuộc trò chuyện với Messrs. Longman và Co. Họ đã đồng ý để tôi lấy những lợi ích gì có thể ở Mỹ, và rất sẵn lòng.

Ngày 16 tháng 11.— Ăn sáng với Rogers, cùng các con gái tôi và Lockhart. R. cực kỳ thú vị, theo cách khô khốc, yên tĩnh, châm biếm của mình. Lúc mười một giờ đến gặp Công tước Wellington, người đã đưa cho tôi một xấp ghi chú về chiến dịch Nga của Bonaparte, được viết trong xe kéo của ngài trong chuyến sứ mệnh gần đây đến St. Petersburg. Nó được viết ngoáy dữ dội, và các tên tiếng Nga rất khó phân biệt, nhưng nó sẽ giúp ích cho tôi rất nhiều. Sau đó đến Pentonville, gặp ông Handley già, một luật sư thuộc trường phái cổ, và là người quản lý tài sản Devonshire. Có một báo cáo về khoản bồi thường phát sinh từ tài sản của một Mrs. Owen, nợ các đại diện của người mẹ đáng thương của vợ tôi. Ông ấy cực kỳ lan man, và nói gần như suốt một giờ, nhưng triển vọng về 4000 bảng cho các con tôi đã khiến tôi trở thành một người nghe kiên nhẫn. Từ đó tôi sang Văn phòng Thuộc địa, nơi tôi kết thúc các đoạn trích của mình. [Lockhart và tôi] ăn tối với Croker tại Bộ Hải quân trên một bàn tiệc lớn. Không dưới năm Bộ trưởng Nội các có mặt—Canning, Huskisson, Melville, [Peel,] và Wellington, cùng các thứ trưởng tính bằng dạ. Thức ăn rất tuyệt vời, nhưng sự có mặt của quá nhiều người có địa vị và quyền lực nổi bật luôn làm đóng băng cuộc trò chuyện. Mỗi ngọn đèn sáng nhất khi được đặt riêng lẻ; khi quá gần, chúng tự trung hòa lẫn nhau.

Ngày 17 tháng 11.— Buổi sáng của tôi ở đây bắt đầu với sự đến nơi của Bahauder Jah; ngay sau đó là Mr. Wright; sau đó tôi được gọi ra gặp James Scott, họa sĩ trẻ. Tôi rất sợ sinh linh khiêm tốn và dễ mến này đang lãng phí thời gian của mình. Tiếp theo là một sinh vật đang săn tìm một tài sản tại Tòa Đại pháp, vốn đã bị bỏ quên trong ba mươi năm. Kẻ này, người về hình dáng và phong thái là bản chất của sinh vật gọi là con lười, đã gắn mình với sự theo đuổi này với sự kiên định của một con chó săn thính mũi. Tôi tin rằng hắn thực sự sẽ lấy được giải thưởng.

Sir John Malcolm thừa nhận và giới thiệu vị khách Ba Tư Bruce của tôi.

Đã gặp Công tước York. Sự thay đổi ở Hoàng tử thật đáng kinh ngạc. Từ một người đàn ông to lớn, lực lưỡng, khỏe mạnh, với cách nói chuyện dày và đôi khi không rõ ràng, ngài đã gầy gò thành một ông già mặt thắt, trông mảnh khảnh, người có vẻ như đã thu nhỏ lại về kích thước. Tôi khó có thể tin rằng mình đang thấy cùng một người, mặc dù tôi được đón tiếp với sự tử tế thường lệ của ngài. Ngài nói rõ ràng hơn nhiều so với trước đây; nước da sáng hơn; ngắn gọn lại, Hoàng tử có vẻ, nhìn chung, khỏe mạnh hơn sau cuộc khủng hoảng này so với khi ở trạng thái được nuôi béo, vì nó có vẻ là như vậy, mà tôi nhớ về ngài. Đấng Tối cao hãy ban cho điều đó! Cuộc sống của ngài có giá trị vô hạn đối với Đức Vua và đất nước—đó là một đê chắn sóng phía sau ngai vàng.

Ngày 18 tháng 11.— Được Rogers giới thiệu với Bà D'Arblay, tác giả nổi tiếng của Evelina và Cecilia,—một quý bà cao tuổi, không còn vết tích của vẻ đẹp cá nhân, nhưng với phong thái dịu dàng và biểu cảm gương mặt dễ chịu. Bà nói với tôi rằng bà từng ước được gặp hai người—bản thân tôi, dĩ nhiên, là một; người kia là George Canning. Đây thực sự là một lời khen đáng mừng—một miếng bơ nhỏ nhắn, xinh đẹp được làm ra bởi một cô gái vắt sữa khéo tay, thay vì thứ mỡ chỉ hợp cho bánh xe mà người ta phải nuốt hàng cân. Bà D'Arblay nói với chúng tôi câu chuyện phổ biến về việc Tiến sĩ Burney, cha bà, mang tác phẩm đầu tay của bà về nhà và khuyên bà nên đọc nó, là sai sự thật. Cha bà biết bí mật về việc Evelina được in. Nhưng những hoàn cảnh sau đây có thể đã khởi nguồn cho câu chuyện:—Tiến sĩ Burney ở Streatham ngay sau khi xuất bản, nơi ông thấy Bà Thrale đang hồi phục sau khi sinh, lúc đó đang mệt mỏi và xuống tinh thần. Trong khi họ đang trò chuyện với nhau, Johnson, người ngồi bên cạnh trong một trạng thái mơ màng, đột nhiên cất tiếng: "Bà nên đọc tác phẩm mới này, thưa bà—bà nên đọc Evelina; mọi người đều nói nó tuyệt vời, và họ đã đúng." Người cha vui mừng đã nhận được sự ủy quyền từ Bà Thrale để mua tác phẩm của con gái mình, và ra về như người hạnh phúc nhất trên đời. Bà D'Arblay nói bà đã phát điên vì vui mừng trước bằng chứng quyết định này về thành công văn học của mình, và bà chỉ có thể giải tỏa sự sung sướng của mình bằng cách nhảy múa và tung tăng quanh một cây dâu tằm trong vườn. Bà còn rất trẻ vào thời điểm này. Tôi tin rằng mình sẽ gặp lại quý bà này. Bà có phong thái đơn giản và có vẻ dễ mến, với những cảm xúc nhanh nhạy.

Ăn tối tại nhà Mr. Peel với Lãnh chúa Liverpool, Công tước Wellington, Croker, Bankes, v.v. Cuộc trò chuyện rất tốt—Peel dẫn dắt trong chính nhà mình, điều mà ông sẽ không làm ở nơi khác. Chúng tôi đã thảo luận về vụ án hình sự đáng nhớ của Ashford, Peel gần như bị thuyết phục về sự vô tội của người đàn ông này. Đáng lẽ phải đi xem kịch, nhưng ngồi quá muộn tại nhà Mr. Peel.

Vậy là kết thúc chiến dịch của tôi giữa những nhân vật tráng lệ và các ngài thẩm phán quyền uy này, những người mà tôi đã tìm thấy, như thường lệ, sự đón tiếp nồng nhiệt nhất. Tôi ước mình có thể chuyển một chút sự nổi tiếng của mình trong số họ sang lợi ích của Lockhart, người không thể tự mình bận rộn. Anh ấy đang xuống tinh thần vào lúc này, và nhìn mọi thứ theo màu đen. Tôi e rằng trạng thái bấp bấp của Johnnie là nguyên nhân.

Tôi đã hoàn thành những lần ngồi làm mẫu cho Lawrence, và tôi chân thành tiếc rằng nên có một bức tranh khác về tôi ngoài bức tranh mà ông ấy đã hoàn thành. Người trong tranh cực kỳ giống, và truyền tải được ý niệm về một ông già thô ráp, kiên cường, ít quan tâm đến vài thứ và không sợ điều gì. Ông ấy đã thể hiện tác giả như đang trong quá trình sáng tác, nhưng đã loại bỏ hiệu quả mọi sự giả tạo khỏi phong thái và tư thế. Bản thân ông ấy có vẻ hài lòng với nó. Ông ấy đã ăn tối với chúng tôi tại nhà Peel ngày hôm qua, nơi mà nhân tiện, chúng tôi đã thấy bức tranh Chapeau de Paille nổi tiếng, vốn hoàn toàn không phải là một chiếc Chapeau de Paille.

Ngày 19 tháng 11.— Sáng nay đã gặp Công tước Wellington và Công tước York; người trước cởi mở đến mức tôi cực kỳ hối hận về độ dài của thời gian, nhưng đã đồng ý về một sự thư từ qua lại với ngài. Rất vinh dự cho tôi. Công tước York đã gặp tôi theo cuộc hẹn. Ngài có vẻ vẫn đang biến chuyển tốt hơn, và nói về các công việc nhà nước như một người phe Tory cao cấp. Nếu sức khỏe của ngài tốt, tinh thần của ngài vẫn mạnh mẽ như bao giờ hết. Hoàng tử có một sự ghê rợn thành kính đối với phe tự do. Có Công tước Wellington, Thượng thư, và (có lẽ) một nhân vật còn vĩ đại hơn về phía ngài, ngài có thể tạo ra một cuộc chiến lớn khi họ chia rẽ, vì họ sẽ chia rẽ. Nhưng Canning, Huskisson, và một đảng Tự do đã giảm nhẹ có lẽ sẽ đánh bại họ. Ý chí và sự hùng biện của Canning gần như không thể cưỡng lại. Nhưng sau đó Giáo hội, vốn lo ngại một cách chính đáng cho tài sản của họ, vốn đang bị tấn công rõ ràng, và phần lớn lợi ích đất đai, sẽ khó lòng chịu đựng một sự pha trộn nhẹ của phe Whig vào Bộ máy Chính quyền. Chà, thời gian sẽ trả lời.

Chúng tôi đã đến thăm những người bạn Peel, Lãnh chúa Gwydyr, Arbuthnot, v.v., và để lại những tấm thiệp tạm biệt. Trong không một trường hợp nào, trong các chuyến thăm London trước đây của tôi, tôi lại gặp phải sự chú ý và tôn trọng chung ở khắp mọi phía như vậy.

Lady Louisa Stuart đã ăn tối—cũng có Wright và Mr. và Mrs. Christie. Bác sĩ và Bà Hughes đã đến vào buổi tối; vì vậy đêm cuối cùng của chúng tôi ở London đã kết thúc một cách dễ chịu.

[Oxford,] Ngày 20 tháng 11.— Rời London sau một bữa ăn sáng thoải mái, và lời tạm biệt gia đình Lockhart. Nếu tôi chỉ có những hy vọng thoải mái về đứa trẻ đáng thương, nhợt nhạt, nằm liệt giường của họ, thật thông minh và thật thú vị, tôi sẽ chia tay một cách dễ dàng trong dịp này, nhưng những sự nghi ngờ này làm u uất triển vọng. Chúng tôi đến Oxford lúc sáu giờ, và thấy Charles cùng bạn anh ấy, Surtees trẻ, đang chờ chúng tôi, với một ngọn lửa tốt trong lò sưởi, và một bữa tối tốt sẵn sàng được đặt lên bàn. Chúng tôi đã đấu tranh qua một ngày lạnh giá, cộc lốc, mưa rào, điều này đã tước đi mọi vẻ đẹp ngay cả của vùng đất đẹp đẽ gần Henley. Vì vậy chúng tôi đi từ sự lạnh lẽo và tăm tối vào ánh sáng, sự ấm áp và xã hội. N.B.—Chúng tôi không có ánh sáng ban ngày lẫn ánh sáng mặt trăng để ngắm nhìn quang cảnh Oxford từ Cầu Maudlin, nơi tôi từng nghĩ là một trong những nơi đẹp nhất trên thế giới.

Về mặt tài chính, tôi phải lưu ý rằng chi phí du lịch đã lên cao. Tôi đã quá già để chịu đựng gian khổ và tiết kiệm, tôi cũng không thể tiết kiệm được năm mươi bảng bằng cách làm như vậy. Tuy nhiên, tôi đã giành được sức khỏe, tinh thần, một kho ý tưởng mới, những sự kết hợp mới và những góc nhìn mới. Sự tự trọng của tôi được nâng cao, tôi hy vọng không phải là không đáng, bởi nhiều hoàn cảnh tâng bốc đi kèm với sự đón tiếp của tôi ở hai thủ đô, và tôi cảm thấy tự tin tương ứng. Ở Scotland, tôi sẽ tìm thấy thời gian cho lao động và tiết kiệm.

[Cheltenham,] Ngày 21 tháng 11.— Ăn sáng với Charles trong phòng của anh ấy [tại Brasenose], nơi anh ấy có mọi thứ rất gọn gàng. Thật dễ chịu biết bao cho một người cha khi ngồi tại bàn ăn của con mình! Nó giống như một người già đang ngả lưng dưới bóng râm của cây sồi mà ông đã trồng. Cây con đáng thương của tôi có vài trận bão phải trải qua, nhưng nếu chuyến đi này không mang lại điều gì hơn ngoài việc anh ấy bước vào đời dưới những điềm lành phù hợp, tôi sẽ coi lao ngục và chi phí là được đền đáp xứng đáng. Sau đó chúng tôi đổ ra ngoài để xem các điểm tham quan—những người dẫn đường là Charles, và người bạn Surtees, Mr. John Hughes, Mackenzie trẻ (Fitz-Colin), và một hai người bạn trẻ của Charles. Nhớ lại những cảm xúc ngây ngất mà tôi đã thăm Oxford hơn hai mươi năm trước, tôi đã ngạc nhiên trước sự thờ ơ tương đối mà tôi ghé thăm lại cùng những cảnh quan đó. Reginald Heber, lúc đó đang sáng tác Bài thơ Giải thưởng của mình, và đang giương cánh cho một chuyến bay dài của sự phân biệt danh giá, giờ đã chết ở một vùng đất nước ngoài—Hodgson và những người tài năng khác đều đã nằm trong mộ. Những tòa tháp và đại sảnh vẫn còn đó, nhưng những tiếng nói lấp đầy chúng là của những ngày hiện đại. Ngoài ra, mắt trở nên chán ngấy với những cảnh quan, như tâm hồn đầy đặn ghét bỏ tổ chọc mật. Tôi quả thực đã ngưỡng mộ, nhưng sự ngưỡng mộ của tôi thiếu đi sự nhiệt tình mà tôi từng cảm thấy trước đây. Tôi nhớ đặc biệt là đã cảm thấy, khi ở Bodleian, giống như nhà thuật sĩ Ba Tư đã thăm thư viện bị yểm bùa trong lòng núi, và sẵn lòng để mình bị nhốt trong những hốc sâu của nó, trong khi các hiền nhân ít háo hức hơn đã rút lui trong sự báo động. Bây giờ tôi đã có vài suy nghĩ hèn hạ về bữa ăn trưa, vốn được cung cấp cực kỳ hào phóng bởi Surtees [tại các phòng của anh ấy ở University College], với sự hỗ trợ của loại bia tốt nhất mà tôi từng uống trong đời, loại rượu thực sự của Ceres, và đáng giá hơn loại rượu của Bacchus. Tiến sĩ Jenkyns, phó hiệu trưởng, đã làm cho tôi vinh dự khi đến thăm, nhưng tôi đã không gặp ông. Tôi đã gọi cho Charles Douglas tại All-Souls, và có một cuộc trò chuyện một giờ với ông ấy.

Trước ba giờ khởi hành đi Cheltenham, một chuyến đi dài và không thú vị, mà chúng tôi đã hoàn thành lúc chín giờ. Chị dâu tôi [Mrs. Thomas Scott] và con gái cô ấy ngay lập tức đến khách sạn, và có vẻ có sức khỏe và tinh thần tuyệt vời.

Ngày 22 tháng 11.— Ăn sáng và ăn tối với Mrs. Scott, và rời Cheltenham lúc bảy giờ, thúc ngựa đi Worcester để ngủ.

Ngày 23 tháng 11.— Ăn sáng tại Birmingham, và ngủ tại Macclesfield. Khi chúng tôi đến vào khoảng giữa mười và mười một giờ, những người ở quán trọ tỏ ra ngạc nhiên về việc chúng tôi đi du lịch muộn như vậy, vì sự khó khăn chung của các nhà sản xuất đã khiến nhiều người thuộc tầng lớp thấp hơn trở nên bạo lực dữ dội. Quán trọ được bảo vệ bởi một người gác đêm đặc biệt, người đã làm chúng tôi giật mình bằng cách đưa ra tín hiệu xuất hiện của mình, nhưng nó hóa ra là một người đào ngũ đáng thương đã trú ẩn giữa các xe kéo, và người đã được trung sĩ của mình đòi lại. Người ta nói chuyện một cách u uất về mùa đông, khi sự khó khăn của người nghèo sẽ tăng lên.

Ngày 24 tháng 11.— Ăn sáng tại Manchester. Trước khi chúng tôi rời đi, người gác nhà thờ trưởng đã đến đề nghị dịch vụ của ông để cho chúng tôi thấy thành phố, các nhà máy chính, v.v. Chúng tôi đã từ chối lời đề nghị lịch sự của ông, lấy lý do vội vã. Tôi thấy ý kiến của ông về trạng thái thương mại dễ chịu hơn tôi đã dám mong đợi. Ông nói thời thế đang tốt lên dần dần nhưng chắc chắn, và tiền cứu trợ người nghèo đang giảm đi, mà không ai có thể là một thẩm phán tốt như người gác nhà thờ. Vài tháng trước, người dân đã rất bất bình vì các máy móc sức mạnh, mà họ cho rằng đã làm giảm nhu cầu về lao động vận hành. Tuy nhiên, không có chính trị trong sự bất bình của họ, và hiện tại nó đang giảm đi. Chúng tôi lại thúc ngựa đi tiếp—và bằng sự nỗ lực đã đến Kendal để ngủ; do đó thoát khỏi vùng đất của những thợ thủ công nghiêm nghị, u uất, không rửa mặt, những người mà bạn thấy đang đi dạo một cách u uất dọc theo các con phố của các thành phố ở Lancashire, nguyền rủa, có vẻ như bởi vẻ ngoài của họ, sự dừng lại của thương mại vốn cho họ sự rảnh rỗi, và các đạo luật vốn ngăn cản họ sử dụng thời gian rảnh rỗi của mình. Sự công bằng của Chúa đang đền bù, và sẽ còn đền bù hơn nữa cho những ai đã thổi bùng đất nước này vào một trạng thái thịnh vượng không có thực, với chi phí là sức khỏe và đạo đức của các tầng lớp thấp hơn.

Ngày 25 tháng 11.— Dùng hai đôi ngựa qua Shap Fells, vốn phủ đầy tuyết, và bằng sự nỗ lực đã đến Penrith để ăn sáng. Sau đó lăn đi cho đến khi chúng tôi tìm thấy ngựa của chính mình tại Hawick, và trở về nhà của chính mình tại Abbotsford vào khoảng ba giờ sáng. Thật tốt là chúng tôi đã thực hiện một chuyến đi ép buộc khoảng một trăm dặm, vì tôi nghĩ tuyết sẽ làm chúng tôi dừng lại nếu chúng tôi nán lại.

[Abbotsford,] Ngày 26 tháng 11.— Kiểm tra ví của mình, thấy 60 bảng tốt của mình đã giảm xuống còn Chín trừ mười. Trong ví còn 8 bảng. Tự nhiên suy ngẫm xem chi phí đã tăng lên bao nhiêu kể từ khi tôi đi du lịch lần đầu. Người phục vụ của chú tôi, trong những chuyến đi ngắn mà chúng tôi đã thực hiện cùng nhau khi tôi còn là một cậu bé, thường có sự lựa chọn một shilling mỗi ngày cho tiền ăn, và thường ưu tiên nó hơn là được đài thọ chi phí. Một người phục vụ ngày nay, để thoải mái trên đường đi, nên có 4s. hoặc 4s. 6d. tiền ăn, điều mà trước năm 1790 sẽ nuôi sống chủ nhân của anh ta. Nhưng nếu điều này đáng khinh, thì còn đáng khinh hơn nữa khi thấy sự thay đổi trong tính khí của chính tôi. Khi còn trẻ, khi trở về từ một chuyến đi như tôi vừa có, tâm trí tôi sẽ thích dừng lại ở tất cả những gì tôi đã thấy vốn phong phú và hiếm có, hoặc có lẽ đã đặt, theo thứ tự, các sự bổ sung khác nhau mà tôi đã cung cấp cho kho thông tin của mình—và bây giờ, giống như một cậu bé ngu ngốc đang nhầm lẫn qua một câu hỏi số học đã bị xóa một nửa trên phiến đá của mình, tôi cứ vấp ngã trên việc kiểm toán các bảng, shilling, và xu. Tại sao, sự tăng chi phí mà tôi phàn nàn phải tiếp tục chừng nào giá trị của thứ được đại diện bởi tiền mặt tiếp tục tăng, hoặc giá trị của thứ đại diện tiếp tục giảm—hãy để các nhà kinh tế học giải quyết đâu là cách đúng để diễn đạt quá trình này khi đồng groat trở nên nhiều và trứng trở nên đắt—

“Và điều đó sẽ như vậy khi tôi đã ra đi,

Chi phí tăng lên vẫn sẽ tiếp tục đi lên,

Và những thi sĩ khác sẽ trèo lên những ngọn đồi này,

Và nguyền rủa chi phí của bạn, những hóa đơn buổi tối thân yêu.”

Chà, cuộc chạm trán đã tiêu tốn của tôi 200 bảng. Tôi muốn có thông tin—và tôi đã phải trả tiền cho nó. Thông tin đã có, tiền đã tiêu, và đây là phương thức kế toán duy nhất giữa những người bạn.

Tôi đã đóng gói sách của mình, v.v., để đi bằng xe kéo đến Edinburgh vào ngày mai. Tôi đã lãng phí phần còn lại của ngày, hạnh phúc khi thấy mình ở nhà, vốn là nhà, dù không bao giờ giản dị đến thế. Và nhà của tôi cũng không giản dị đến thế; trái lại, tôi chưa thấy trong các chuyến đi của mình nơi nào tôi thích đến thế—kỳ quái trong kiến trúc và trang trí nếu bạn muốn—nhưng không có sự thoải mái thực sự nào bị hy sinh cho sự kỳ quái. "Luôn biết ơn ví của chính mình," bài hát nói; "Luôn biết ơn ngôi nhà của chính mình," tôi nói.

Ngày 27 tháng 11.— Chúng tôi khởi hành sau bữa sáng, nhưng khi đến Cầu Fushie lúc ba giờ, thấy mình buộc phải chờ ngựa, tất cả đều đã đến lò rèn để được đóng thô trong thời tiết tuyết này. Vì vậy chúng tôi ở lại ăn tối, và Peter, đến cùng với ngựa của mình, đã đưa chúng tôi vào thành phố vào khoảng tám giờ. Walter đã đến và ăn tối với chúng tôi, điều này đã làm phân tán một số suy nghĩ nặng nề. Không thể không so sánh sự trở lại Edinburgh này với những lần khác trong những thời điểm hạnh phúc hơn. Nhưng chúng tôi nên nhớ lại dưới sự khó khăn nào của tâm trí tôi đã nhận chỗ trọ của mình tại nhà Mrs. Brown vào mùa hè năm ngoái, và sau đó cán cân nghiêng mạnh về phía thuận lợi. Ngôi nhà này thoải mái và tiện lợi.

[Edinburgh,] Ngày 28 tháng 11.— Đến Tòa án và tiếp tục các thói quen cũ. Ăn tối với Walter và Jane tại nhà Mrs. Jobson. Khi chúng tôi trở về đã kinh ngạc trước tin tức về cái chết của ——, và cách thức của nó; một tâm trí yên tĩnh hơn, ít xúc phạm hơn, dịu dàng và kiên định hơn tôi chưa từng biết. Ông ấy không có tất cả những sự chìm đắm của trí tưởng tượng vốn làm cho những người dễ mắc phải chúng trở thành nạn nhân của những tinh thần trầm uất thỉnh thoảng. Tất cả những người thuộc về lớp người tài năng này, như nó được gọi, nhưng thường không hạnh phúc, hẳn đã cảm thấy vào những thời điểm rằng, nếu không vì những mệnh lệnh của tôn giáo, hoặc sự lùi bước tự nhiên của tâm trí khỏi ý niệm về sự tan rã, đã có những thời điểm khi họ sẽ sẵn lòng ném bỏ cuộc sống như một đứa trẻ làm với một đồ chơi bị gãy. Nhưng người đáng thương ——— không phải là ai trong số này: ông ấy hạnh phúc trong các mối quan hệ gia đình của mình; và vào chính ngày mà hành vi bồng bồng được thực hiện đã phải lên tàu để gặp lại vợ và con mình, những người mà tôi mới thấy gần đây đang lo lắng để truyền đạt cho ông ấy những triển vọng đã được cải thiện của họ.

Ôi Lãnh chúa, chúng ta là gì—những chúa tể của tự nhiên? Tại sao, một viên ngói rơi từ mái nhà xuống, mà một con voi sẽ không cảm thấy hơn là sự rơi của một tấm bìa cứng, và ngài ấy nằm đó. Hoặc một cái gì đó có nguồn gốc cực kỳ nhỏ bé, sự áp lực của một cái xương, hoặc sự viêm nhiễm của một hạt não diễn ra, và biểu tượng của Đức Chúa Trời tự hủy hoại chính mình hoặc ai đó khác. Chúng ta giữ sức khỏe và lý trí của mình trên những điều khoản nhẹ nhàng hơn là một người muốn nếu đó là sự lựa chọn của họ để giữ một ngôi nhà tranh Ireland.

Ngày 29 tháng 11.— Tỉnh dậy từ những giấc mơ kinh hoàng để xem xét lại thực tế buồn bã; ông ấy là một sinh linh tốt bụng, hay giúp đỡ, siêng năng đến vậy. Tôi tưởng ông ấy đến bên giường tôi để tranh luận với tôi làm sao tôi có thể tin vào một sự gièm pha như vậy, và tôi tưởng mình đã phát hiện ra rằng đó chỉ là một linh hồn đang nói, bởi sự nhợt nhạt của vẻ ngoài của ông ấy và máu chảy từ chiếc khăn quàng cổ của ông ấy. Ngắn gọn là tôi đã bị ác mộng, và không có gì ngạc nhiên.

Tôi cảm thấy bàng hoàng cả ngày hôm nay, nhưng vẫn viết những bức thư cần thiết bất chấp điều đó. Walter, Jane, và Mrs. Jobson đã ăn tối với chúng tôi—nhưng tôi không thể tập hợp tinh thần của mình. Nhưng đó là sự nhảm nhí, và trái với hệ thống của tôi, vốn thuộc trường phái khắc kỷ, và tôi nghĩ được duy trì khá tốt. Đó là triết học duy nhất tôi biết hoặc có thể thực hành, nhưng nó không thể luôn luôn giữ bánh lái.

Ngày 30 tháng 11.— Tôi đã đến Tòa án, và khi trở về đã sắp xếp một hoặc hai tờ bản sao. Chúng tôi trở lại vào khoảng hai giờ—hình thức nghe luật sư mới làm cho phiên họp của chúng tôi trở thành một phiên họp dài. Ăn tối một mình, và làm việc vào buổi tối.