Phó Quang Minh: Thưa quý vị và các bạn, hoan nghênh mọi người đến với Viện Văn học nghe tọa đàm. Diễn giả hôm nay tôi mời đến cho quý vị là nhà văn Lưu Tâm Vũ. Trong giới nhà văn có hai nhà "Hồng học" được công chúng thừa nhận, một vị là ông Vương Mông, vị còn lại chính là ông Lưu Tâm Vũ. Công trình nghiên cứu "Hồng học" của ông Tâm Vũ khởi đầu từ năm 1993. Đi theo manh mối mà Tào Tuyết Cần ám chỉ về nhân vật Tần Khả Khanh trong "Hồng Lâu Mộng" — "Họa lương xuân tận lạc hương trần" (Xà vẽ xuân tàn rơi bụi hương), ông kiên trì tiếp cận từ hình tượng nhân vật Tần Khả Khanh để giải mã "Hồng Lâu Mộng", công bố rất nhiều bài tản văn, tùy bút học thuật, đồng thời công bố thành quả nghiên cứu của mình về Tần Khả Khanh, Giả Nguyên Xuân và Diệu Ngọc dưới hình thức tiểu thuyết thám dật vô cùng mới mẻ, độc đáo. Mười năm trước, ông Vương Mông từng nói đùa rằng thứ ông Tâm Vũ theo đuổi là "Tần học". Mười năm sau, dựa trên công phu tích lũy suốt cả thập kỷ, thầy Tâm Vũ nhận thấy bên cạnh các nhánh của "Hồng học" như "Tào học" chuyên nghiên cứu thân thế cuộc đời Tào Tuyết Cần và "Chi học" chuyên về lời bình của Chi Nghiên Trai, hoàn toàn có thể lập thêm một nhánh mới gọi là "Tần học". Hôm nay mời thầy Tâm Vũ tới đây chính là mong thầy chia sẻ cùng chúng ta những tâm đắc từ mười năm nghiên cứu "Tần học", với chủ đề "Giải mã Hồng Lâu Mộng từ góc nhìn Tần Khả Khanh", xin nhiệt liệt hoan nghênh!

Lưu Tâm Vũ: Xin chào mọi người, tôi xin chia sẻ đôi điều tâm đắc khi giải mã "Hồng Lâu Mộng" thông qua hình tượng nghệ thuật Tần Khả Khanh. Như mọi người đều biết, trong "Hồng Lâu Mộng" có Kim Lăng Thập Nhị Thoa, và Kim Lăng Thập Nhị Thoa này ắt phải có rất nhiều bảng. Bởi vì ở hồi thứ năm, lúc Giả Bảo Ngọc mộng du Thái Hư cảnh, chàng đã lén xem các tập sách bên trong. Chàng mở tủ ra, thấy bên trong có vô số tập sách ghi chép Kim Lăng Thập Nhị Thoa. Chính văn "Hồng Lâu Mộng" tiết lộ có Chính sách, Phó sách và Hựu phó sách. Căn cứ theo lời phê của Chi Nghiên Trai và khảo chứng của các nhà "Hồng học" sau này, đáng lẽ phải có chín bảng, có lẽ tác giả định liệt kê hết ở phần cuối sách. Thế nhưng ở hồi thứ năm, tác giả chỉ mới đưa ra mười hai thoa trong Chính sách. Tần Khả Khanh chính là người đứng cuối cùng trong Chính sách Kim Lăng Thập Nhị Thoa. Mười một người xếp trước trong bảng này suốt tám mươi hồi đầu của "Hồng Lâu Mộng" đều chưa hề có kết cục. Khi bàn về "Hồng Lâu Mộng", tôi tách bạch tám mươi hồi đầu và bốn mươi hồi sau của bản lưu hành hiện nay, đây là một góc độ tiếp cận nghiên cứu. Bởi lẽ quá rõ ràng, bốn mươi hồi sau là do một người tên là Cao Ngạc viết tiếp. Cao Ngạc và Tào Tuyết Cần không hề quen biết, chẳng chút can hệ, thời đại của ông ta cũng muộn hơn Tào Tuyết Cần. Khoảng ba mươi năm sau khi Tào Tuyết Cần qua đời, Cao Ngạc hợp tác với một thương nhân hiệu sách tên Trình Vĩ Nguyên để làm ra bản "Hồng Lâu Mộng" một trăm hai mươi hồi. Không những viết tiếp bốn mươi hồi sau, họ còn chỉnh sửa rất nhiều chỗ ở tám mươi hồi đầu. Có người gọi đó là xuyên tạc. Do đó khi thảo luận vấn đề, chúng ta nên tách riêng ra. Bốn mươi hồi sau viết tiếp rốt cuộc hay dở thế nào không phải trọng tâm hôm nay, nên tôi tạm gác lại không bàn. Tiền đề thảo luận của tôi là đại thể dựa trên câu chữ của Tào Tuyết Cần trong tám mươi hồi đầu.

Trong tám mươi hồi đầu, mười một nàng đầu tiên trong Chính sách Kim Lăng Thập Nhị Thoa đều chưa được định đoạt kết cục. Nhưng đến người thứ mười hai là Tần Khả Khanh, hồi thứ năm mới xuất hiện mà sang hồi mười ba đã qua đời. Nàng là nhân vật duy nhất có kết cục rõ ràng trong tám mươi hồi đầu. Lẽ ra một nhân vật như vậy phải là người rõ ràng, minh bạch nhất, thế nhưng không ngờ khi đọc "Hồng Lâu Mộng", ta lại phát hiện chính hình tượng Tần Khả Khanh mới là người mơ hồ, huyền bí nhất. Đoạn kết của hồi thứ tám trong "Hồng Lâu Mộng" có giải thích thân thế của Tần Khả Khanh, nói rõ lai lịch của nàng.

Giả phủ miêu tả trong "Hồng Lâu Mộng" là một gia tộc quý tộc có địa vị rất cao trong xã hội. Giả phủ chia làm hai chi, một là Ninh quốc phủ, hai là Vinh quốc phủ. Ninh quốc phủ có địa vị cao hơn Vinh quốc phủ, bởi vì ban đầu Ninh Công và Vinh Công là hai anh em ruột. Ninh Công là anh cả, Vinh Công là em thứ, nên Ninh quốc phủ giữ vị thế rất trọng yếu. Tất nhiên khi câu chuyện "Hồng Lâu Mộng" bắt đầu, tác giả đã sắp đặt thế này: Bên Vinh quốc phủ vẫn còn một bậc bề trên sống thọ, chính là Giả mẫu, vì thế cả hai phủ Ninh - Vinh đều gọi bà là Lão tổ tông, là người có vai vế cao nhất.

Những người cùng vai vế với Giả mẫu bên Ninh quốc phủ đều đã qua đời. Người có vai vế cao nhất ở Ninh phủ là Giả Kính, nhưng sách viết rõ Giả Kính đã rời khỏi Ninh quốc phủ, không ở đấy nữa mà chạy ra đạo quán ngoài kinh thành tu hành, tuyệt đối không về nhà, ngay cả khi Ninh quốc phủ tổ chức đại thọ, mở tiệc chúc thọ ông ta cũng chẳng thèm tới. Do đó, huyết mạch Ninh quốc phủ truyền xuống đời sau phải đối mặt với tình cảnh vô cùng trắc trở. Bởi vì sau khi đi làm đạo sĩ, Giả Kính không sinh thêm con cái nào nữa, ông ta chỉ có độc một đứa con trai tên Giả Trân. Giả Trân cũng chỉ sinh được một người con trai là Giả Dung. Thế nên một gia đình quý tộc phong kiến như vậy, một phủ đệ bề thế đến thế, coi như đã rơi vào cảnh ba đời độc đinh. Tiểu thuyết kể rằng, vào thế hệ Giả Kính, ông từng có một người anh trai nhưng đã mất từ năm chín tuổi. Như vậy ông ta là nhánh độc nhất, rồi chỉ sinh ra một mình Giả Trân, Giả Trân lại chỉ sinh được Giả Dung. Vì vậy, để duy trì huyết mạch cho phủ đệ ấy, chuyện cưới vợ phải được coi trọng hết sức cẩn thận. Cưới vợ cho Giả Dung sao có thể bừa bãi được? Nhất định phải môn đăng hộ đối, mà trong cảnh môn đăng hộ đối còn phải kén chọn kỹ càng, điều này hệ trọng biết bao, vì bên đó đâu được đông đúc con cháu như Vinh quốc phủ về sau.

Theo nguyên tác miêu tả, dưới Giả mẫu ở Vinh quốc phủ còn có hai người con trai là Giả Xá và Giả Chính. Dĩ nhiên tình cảnh hai người con này có phần kỳ quặc, Giả Xá là trưởng tử nhưng lại không ở trong Vinh quốc phủ. Hình phu nhân muốn sang thỉnh an Giả mẫu phải đi xe riêng, ra khỏi cổng Vinh quốc phủ rồi đi xe đến một sân viện có cánh cổng sơn then đen, bước vào trong mới tới viện của Giả Xá. Chuyện này cũng không thuộc phạm vi thảo luận hôm nay nên tôi không nói chi tiết. Nửa thế kỷ trước, ông Chu Nhữ Xương trong cuốn "Hồng Lâu Mộng tân chứng" đã vạch trần tầng bí mật này rồi, tôi xin không dẫn lại nhiều.

Vị lão gia sống trong Vinh quốc phủ là Giả Chính. Giả Chính có khá nhiều con trai, tuy con trai cả Giả Châu chẳng may qua đời sau khi lấy vợ, nhưng người vợ này đã sinh cho ông một đứa cháu đích tôn là Giả Lan. Ngoài ra ông còn có Bảo Ngọc, dưới Bảo Ngọc lại có em trai là Giả Hoàn. Do đó, Vinh quốc phủ nhân đinh khá hưng vượng.

Ninh quốc phủ nhân đinh lại hiu hắt. Thế nên việc cưới một người vợ cho Giả Dung là chuyện trọng đại dường nào. Vậy mà ở cuối hồi thứ tám "Hồng Lâu Mộng", tác giả lại giải thích thân thế của Tần Khả Khanh vô cùng kỳ quặc. Đoạn ấy viết thế này: "Cha Tần Khả Khanh là Tần Nghiệp hiện giữ chức Doanh Thiện lang", đây là một chức quan rất nhỏ, "tuổi gần bảy mươi, phu nhân mất sớm, vì năm xưa không con nên đến Dưỡng Sanh Đường xin một đứa con trai và một đứa con gái về nuôi". Dưỡng Sanh Đường là gì? Mãi cho đến trước năm 1949, ở Bắc Kinh vẫn còn Dưỡng Sanh Đường, khắp nơi trên cả nước đều có. Nếu từng xem tranh biếm họa của Phong Tử Khải, quý vị hẳn nhớ có một bức vẽ người mẹ nghèo sinh con ra nhưng không nuôi nổi đành mang đến Dưỡng Sanh Đường. Trên bức tường Dưỡng Sanh Đường có một ngăn kéo lớn. Kéo ngăn ra, đặt đứa bé vào rồi đẩy lại, thế là xong việc trao đứa trẻ cho Dưỡng Sanh Đường, sau đó quay lưng bước đi. Người của Dưỡng Sanh Đường đến kiểm tra ngăn kéo, thấy có trẻ con thì đem nuôi dưỡng. Đó là những đứa trẻ hoang, dòng dõi vô thừa nhận, chẳng ai biết xuất thân huyết thống, cha mẹ là ai. Đương nhiên phần lớn là con nhà bần hàn cùng cực, sa sút hoặc con cái phạm nhân, bằng không chẳng ai đem bỏ ở Dưỡng Sanh Đường. Hồi thứ tám của "Hồng Lâu Mộng" lại giới thiệu thân thế Tần Khả Khanh như thế: Cha nàng Tần Nghiệp là một viên quan nhỏ, hồi trẻ không có con nên đến Dưỡng Sanh Đường xin con nuôi, ẵm về một trai một gái. Kỳ quặc ở chỗ người con trai chết yểu, chỉ còn lại đứa con gái. Đứa con gái này "nhờ có chút dính líu qua lại với Giả gia, nên mới kết thân, hứa gả cho Giả Dung làm vợ". Đừng nói là vào thời đại mà "Hồng Lâu Mộng" miêu tả, đừng nói là một đại gia tộc quý tộc bề thế như Ninh quốc phủ, ngay cả thời nay, dù có người tư tưởng rất cởi mở khi kén vợ cho con trai, hoặc con trai tự tìm bạn đời rồi cha mẹ quyết định đồng ý hay ngăn cản, dù có người phóng khoáng không màng xuất thân huyết thống của con dâu, nhưng phần lớn người ta vẫn chưa thể cởi mở đến mức đó. Nếu bảo cô gái này là đứa con hoang nhặt về, cha mẹ là ai chẳng rõ, mang gen di truyền của ai không biết, xét nghiệm DNA cũng chẳng xong, không rõ từ đâu chui ra, rất có thể là dòng máu bần hàn mạt rệp hoặc con cháu tội nhân, thì đến thời nay khối người vẫn không muốn chấp nhận. Cha mẹ ngày nay nhiều người chưa chắc đã ưng cho con trai cưới một cô gái như thế, huống chi là vào thời đại ấy, trong một gia đình như thế, lại là hôn sự của một thiếu gia có thân phận như Giả Dung ở Ninh quốc phủ. Nếu chỉ vì "chút dính líu" mà rước một đứa trẻ mồ côi lai lịch bất minh về làm vợ của đích tôn ba đời độc đinh nhà Ninh quốc phủ, đây là một nét bút cực kỳ kỳ quặc. Tác giả cố ý viết cho thật mơ hồ mông lung: Nếu Tần Nghiệp không có khả năng sinh sản thì đáng ra phải mất hẳn, đằng này đến năm năm mươi tuổi ông ta lại phục hồi khả năng sinh nở, sinh thêm một cậu con trai tên Tần Chung, tức là em trai của Tần Khả Khanh — trên danh nghĩa là em trai, nhưng về huyết thống lại chẳng liên quan gì. Viết đến đây, có thể mọi người nghĩ rằng Tào Tuyết Cần có một ý đồ đặc biệt, muốn khắc họa Giả phủ khác biệt với các gia tộc quý tộc tầm thường, không màng dòng dõi, vượt lên thói đời chuộng phú quý. Tào Tuyết Cần sợ độc giả hiểu lầm, nên lập tức viết thêm ở bên dưới: "Tần Nghiệp hoạn nang tu sáp" (đây là nguyên văn của Tào Tuyết Cần trong hồi thứ tám), nghĩa là một viên quan nhỏ rất nghèo túng, "trong khi cả trên lẫn dưới Giả gia đều mang một đôi mắt chuộng phú quý". Tào Tuyết Cần sợ người ta hiểu sai, vội vàng nhắc nhở rằng "trên dưới Giả gia đều mang đôi mắt chuộng phú quý", sự thật là vậy. Giả mẫu thì chẳng cần bàn rồi. Đến như Giả Bảo Ngọc, người tưởng như rất vượt tầm giai cấp, gia đình và thời đại, đối đãi với nha hoàn xung quanh cơ bản rất bình đẳng, biết cảm thông yêu thương họ, có thể nói là một nhân vật hết sức phi phàm, mang tính siêu việt. Nhưng bản thân Giả Bảo Ngọc vẫn mang đầy đủ căn tính xấu xa của một công tử quý tộc. Ngay trong hồi thứ tám, chính hồi chúng ta đang nói tới, có một chi tiết rất quan trọng: Giả Bảo Ngọc uống chút rượu ở viện Lê Hương chỗ Tiết Bảo Thoa, Tiết di ma mời rượu khiến chàng chuếnh choáng say. Trở về phòng mình, người hầu mang trà giải rượu ra, chàng liền hỏi: "Trà Phong Lộ pha hồi sáng đâu rồi?" Một nha hoàn tên là Thiến Tuyết giải thích: "Trà Phong Lộ bị Lý ma ma uống mất rồi." Lý ma ma là bà vú nuôi được Giả mẫu rất tin cậy, chăm bẵm Bảo Ngọc từ bé, là người có thể diện trước mặt Giả mẫu. Lúc này Giả Bảo Ngọc đùng đùng nổi giận, nhảy cẫng lên chất vấn Thiến Tuyết: "Bà ta là bà lớn phương nào của cô?", rồi thẳng tay ném vỡ chén trà, nước trà bắn ướt hết vạt váy của Thiến Tuyết. Tiếng động làm kinh động đến Giả mẫu. Bởi vì khi đó chưa có Đại Quan Viên, chưa có Di Hồng Viện. Giả Bảo Ngọc, Lâm Đại Ngọc cùng ở chung một tòa viện với Giả mẫu, dĩ nhiên phòng ốc rất lớn nhưng tiếng động vẫn truyền qua được. Giả mẫu cất tiếng hỏi có chuyện gì, Tập Nhân phải nói dối đỡ lời. Miệng Giả Bảo Ngọc thì luôn mồm đòi "đuổi cổ đi, đuổi cổ đi". Lúc đó Bảo Ngọc đang trút giận lên Lý ma ma, tức giận bà vú nuôi nên đòi đuổi bà ta, hành xử vô cùng ngang ngược. Nhưng khi đọc tiếp, chúng ta sẽ kinh ngạc nhận ra rằng người bị đuổi đi rốt cuộc không phải vú nuôi, mà lại là Thiến Tuyết. Chuyện Thiến Tuyết bị đuổi ở những hồi sau được nhắc lại nhiều lần qua lời của nhiều người và lời trần thuật của tác giả, nói rõ Thiến Tuyết chỉ vì chén trà ấy mà bị tống khứ. Trong một gia đình như vậy, địa vị của một đại nha hoàn có thể diện mang lại vô vàn bổng lộc, bị đuổi đi là một bi kịch thảm khốc. Chúng ta đều biết Tình Văn là nha hoàn có tinh thần phản kháng mạnh mẽ, cách phản kháng của nàng là gì? Nàng bảo: Các người có đuổi ta thế nào ta cũng không đi, ta chết cũng không bước chân ra khỏi cánh cửa này. Nhất quyết không chịu bị đuổi. Lý ma ma thì bảo, khéo lại bị đuổi ra ngoài rồi đem gả cho đứa sai vặt nào đó. Đối với một nha hoàn, đó là tai họa ngập đầu. Cho nên tuyệt đối không thể bị đuổi, vậy mà Thiến Tuyết chỉ vì một chén trà liền bị xua đi. Quý vị thấy Giả Bảo Ngọc có lộ rõ tính khí ngang ngược của một công tử nhà giàu hay không? Về sau trong tám mươi hồi đầu, vì sao Thiến Tuyết biến mất? Bản bốn mươi hồi sau do Cao Ngạc viết tiếp cũng quên bẵng luôn chuyện của Thiến Tuyết. Nhưng thông qua lời phê của Chi Nghiên Trai, ta biết Thiến Tuyết là một nhân vật có manh mối ngầm vô cùng quan trọng. Sau tám mươi hồi, Tào Tuyết Cần còn viết thêm nhiều hồi nữa, trong đó có một hồi kể về việc Giả phủ bị tịch thu gia sản, Giả Bảo Ngọc và Phượng Thư bị bắt giam, ở ngục miếu, "Thiến Tuyết phương thành chính văn", tức là lúc ấy Thiến Tuyết mới chính thức tỏa sáng rực rỡ vai trò của mình. Nàng đến an ủi Bảo Ngọc, gọi là "ủy Bảo Ngọc". Đáng tiếc là bản thảo này ngay từ thời Chi Nghiên Trai đã bị thất lạc, chính Chi Nghiên Trai cũng nói từng thấy năm sáu bản thảo này nhưng về sau bị mất. Đây lại là một bí ẩn, chúng ta không đào sâu ở đây. Điều tôi muốn nhấn mạnh là ngay cả Bảo Ngọc cũng mang "đôi mắt phú quý", thỉnh thoảng cũng hồ đồ, ngang ngược. Kể cả có lần trời mưa chàng về Di Hồng Viện gõ cửa mãi không mở, vừa mở cửa ra chàng đã đạp một cước trúng ngay ngực người ta, đạp trúng Tập Nhân. Đó chính là người nhà quyền quý, thỉnh thoảng vẫn lộ tật xấu. Tác giả xây dựng nhân vật tuyệt đối đa chiều, sống động. Chứ không phải như một số người nghĩ Giả Bảo Ngọc là hình tượng chính diện, là nhân vật phản phong kiến, là nhân vật biết yêu thương phái nữ, nên mọi hành vi đều phải thể hiện rõ chủ đề đó. Không phải vậy đâu. Ông viết rất hợp tình hợp lý, đôi khi Bảo Ngọc cũng có những thói hư tật xấu ấy. Thế nên trên dưới Giả phủ đều nhìn đời bằng đôi mắt phú quý. Đó là lời giải thích về thân thế Tần Khả Khanh ở hồi thứ tám, một lời giải thích khiến người ta vô cùng khó hiểu. Toàn là những đôi mắt chuộng sang giàu, cớ sao lại có thể rước một đứa trẻ mồ côi từ Dưỡng Sanh Đường về làm dâu trưởng kế nghiệp ba đời độc đinh của Ninh quốc phủ? Đây chính là điều cần phải phá giải.

Chính văn hồi thứ tám không chủ yếu nói về chuyện Tần Khả Khanh. Trọng tâm của hồi này là mối quan hệ giữa Giả Bảo Ngọc, Lâm Đại Ngọc và Tiết Bảo Thoa, lần đầu tiên phơi bày mối quan hệ tay ba giữa ba nhân vật này. Nửa đầu hồi tám kể việc Giả Bảo Ngọc đến viện Lê Hương thăm Tiết Bảo Thoa. Khi ấy mẹ con Tiết di ma mới vào kinh thành nên ở nhờ Giả gia, Giả gia cho họ mượn viện Lê Hương. Giả Bảo Ngọc đến đó gặp Tiết Bảo Thoa, trong dịp quan trọng này, Tiết Bảo Thoa đã ngắm kỹ ngọc Thông Linh của Bảo Ngọc, xem từng chữ khắc trên đó, Bảo Ngọc nhân cơ hội cũng ngắm nghía chữ khắc trên chiếc khóa vàng của Bảo Thoa. Hơn nữa nha hoàn của Bảo Thoa là Kim Oanh, tức Oanh Nhi, đã buột miệng hé lộ một thông tin, bảo rằng chữ khắc trên hai vật này vừa khéo thành một đôi tương ứng, thế nên nửa đầu hồi mới có tên là "Tỷ Thông Linh Kim Oanh vi lộ ý" (So ngọc quý Kim Oanh hé mở). Tiêu đề các hồi tôi dẫn ở đây đều căn cứ theo bản Canh Thìn, chứ không theo bản Trình Giáp, Trình Ất của Cao Ngạc và Trình Vĩ Nguyên, không dựa vào hồi mục của bản lưu hành thông thường. Nửa đầu hồi viết về chuyện đó. Nửa sau thì viết chuyện Lâm Đại Ngọc đến, gọi là "Thám Bảo Thoa Đại Ngọc bán hàm toan" (Thăm Bảo Thoa Đại Ngọc ngậm hờn). Vì vậy, toàn bộ hồi này đáng lẽ chẳng liên quan gì tới Tần Khả Khanh. Chỉ là đến cuối hồi bỗng chuyển bút kể chuyện Bảo Ngọc sắp cùng Tần Chung đến trường gia thục của Giả gia học chữ, lúc này vì phải giới thiệu thân thế của Tần Chung nên tiện thể mới nhắc tới lai lịch của Tần Khả Khanh.

Gác lại phần lai lịch Tần Khả Khanh ở cuối hồi thứ tám, nhìn vào những miêu tả trong chính văn, chúng ta sẽ càng kinh ngạc hơn. Tần Khả Khanh xuất hiện từ hồi thứ năm. Trong hồi thứ năm, U thị và Tần Khả Khanh bên Ninh quốc phủ mời Giả mẫu, Hình phu nhân, Vương phu nhân cùng Phượng Thư, Giả Bảo Ngọc bên Vinh phủ sang chơi ngắm hoa mai cho khuây khỏa. Giả Bảo Ngọc đương nhiên đi theo, đến nơi trời trưa trật, Bảo Ngọc là công tử quý tộc nên cần ngủ trưa, việc thu xếp chỗ ngủ giao cho Tần Khả Khanh. Lúc này, trong chính văn hồi thứ năm có một câu cực kỳ quan trọng: "Giả mẫu tố tri Tần thị thị cá cực thỏa đương đích nhân, sinh đắc niểu na tiêm xảo, hành sự hựu ôn nhu hòa bình, nãi trùng tôn tức trung đệ nhất cá đắc ý chi nhân" (Giả mẫu vốn biết Tần thị là người hết sức chu tất, vóc dáng thướt tha khéo léo, xử sự lại dịu dàng hòa nhã, là người đắc ý số một trong đám cháu dâu). Quý vị đều biết "Hồng Lâu Mộng" ban đầu lưu truyền dưới dạng bản chép tay, có rất nhiều bản chép tay khác nhau. Ai am hiểu đôi chút về văn bản học "Hồng Lâu Mộng" đều biết có bản Giáp Tuất, bản Canh Thìn, bản Kỷ Mão, bản Mông Phủ, v.v. Các bản này thường có dị biệt về câu chữ, bản chép thế này bản chép thế khác, nhưng riêng câu tôi vừa đọc thì tất cả các bản đều giống hệt nhau, không sai một chữ, không chút khác biệt, đủ thấy đây là nguyên bút của Tào Tuyết Cần. Giả mẫu xem Tần Khả Khanh là người hết sức chu tất. Nếu là đứa trẻ hoang nhặt từ Dưỡng Sanh Đường về thì làm sao có thể "hết sức chu tất" được? Cho dù về Giả phủ rồi mới trở nên chu tất, thì cớ sao nàng lại trở thành "người đắc ý số một trong đám cháu dâu" trong mắt Giả mẫu? Lẽ ra đến vị trí thứ hai nàng còn chẳng có cửa, chen chân ngang hàng cũng không xong. "Người đắc ý số một", rốt cuộc Giả mẫu đắc ý vì cái gì? Trong xã hội phong kiến, một Lão tổ tông của dòng họ khi nhìn vào con dâu, cháu dâu, chắt dâu, điều bà ta đắc ý và coi trọng bậc nhất chính là xuất thân dòng dõi. Đủ thấy xuất thân huyết thống của Tần Khả Khanh, theo những gì hồi năm hé lộ, hoàn toàn đủ sức khiến một người như Giả mẫu cảm thấy đắc ý, thậm chí xếp vào hàng đắc ý số một. Cho nên nghiên cứu của tôi tuyệt đối bắt nguồn từ văn bản "Hồng Lâu Mộng", làm cái gọi là nghiên cứu văn bản, chứ tuyệt nhiên không phải nghiên cứu thoát ly văn bản, không phải kiểu suy diễn viển vông rời xa nguyên tác "Hồng Lâu Mộng", mà trái lại là đọc thật kỹ từng câu chữ của nguyên tác: "Người đắc ý số một". Tiếp theo là tình tiết mà chúng ta đều đã tường tận. Tần Khả Khanh dẫn Bảo Ngọc đi ngủ trưa. Thoạt đầu nàng đưa Bảo Ngọc tới gian nhà chính, nơi thường dùng cho Giả Trân, U thị nghỉ ngơi. Vì Giả Bảo Ngọc có vai vế cao hơn Tần Khả Khanh một bậc, tuy tuổi nhỏ hơn Tần Khả Khanh nhưng vai vế lại là chú của Giả Dung. Tần Khả Khanh là cháu dâu nên trước hết phải đưa chàng vào gian chính. Giả Bảo Ngọc vốn ghét việc học hành kinh sử, nhìn thấy bức tranh "Nhiên Lê Đồ" — một bức tranh khuyên người ta chăm chỉ đọc sách, thế là chàng vừa nhìn đã bực mình chán ngấy. Tần Khả Khanh bèn bảo: "Vậy thì sang phòng cháu ngủ tạm vậy." Bảo Ngọc liền theo sang phòng Tần Khả Khanh. Trong phòng nàng có treo bức "Hải Đường Xuân Thụy Đồ", rất hợp với khiếu thẩm mỹ của Giả Bảo Ngọc. Chuyện đó cũng đành một nhẽ, nhưng đoạn văn tiếp theo miêu tả về căn phòng của Tần Khả Khanh mới thực sự gây chấn động kinh hồn, là ngòi bút hiếm thấy trong toàn bộ "Hồng Lâu Mộng". Tác giả viết thế nào? Mọi bản chép tay đều y như nhau. Nguyên tác viết trong phòng Tần Khả Khanh: "Trên án bày chiếc gương báu mà Võ Tắc Thiên từng soi trong phòng kính năm xưa, một bên đặt chiếc mâm vàng Triệu Phi Yến từng đứng lên múa, trong mâm đựng quả mộc qua mà An Lộc Sơn từng ném làm trầy ngực Thái Chân, trên đặt chiếc giường Thọ Xương công chúa từng nằm dưới điện Hàm Chương, rủ bức màn kết trân châu do Đồng Xương công chúa chế tác". Toàn bộ đều là đồ vật của chốn cung đình đế vương! Đây dĩ nhiên là thủ pháp miêu tả khoa trương, văn học nghệ thuật thì phải cần đến khoa trương. Dựa trên một nguyên mẫu ngoài đời thực để nâng tầm thành hình tượng nghệ thuật, hoặc từ một khung cảnh đời sống thăng hoa thành không gian tưởng tượng nghệ thuật, tác giả hoàn toàn có thể dùng thủ pháp thậm xưng. Nhưng vì sao Tào Tuyết Cần lại khoa trương đến mức này? Ông đang ngầm ám chỉ điều gì? Ông muốn nhắc nhở chúng ta chuyện gì? Ông đang nhắc nhở rằng Giả mẫu sở dĩ coi Tần Khả Khanh là "người đắc ý số một trong đám cháu dâu", chính là vì Tần Khả Khanh có xuất thân vô cùng cao quý. Cao quý đến mức nào? Xin hãy nhìn vào những mật mã biểu tượng này: Đó đều là dấu tích của chốn hoàng gia!

Chúng ta đều biết những đoạn miêu tả về Tần Khả Khanh không nhiều, hồi thứ năm nàng xuất hiện, dẫn dắt Giả Bảo Ngọc bước vào cõi Thái Hư. Hơn nữa ở cõi Thái Hư rất kỳ lạ, Cảnh Huyễn tiên cô bảo em gái mình tên là Khả Khanh, nàng chính là người thầy vỡ lòng khai sáng tình dục cho Giả Bảo Ngọc, dưới sự chỉ dẫn của nàng, Bảo Ngọc lần đầu nếm trải chuyện mây mưa hoan lạc của nam nữ. Sang hồi thứ sáu thì không còn chuyện gì của Tần Khả Khanh nữa. Hồi sáu viết về việc "Già Lưu lần đầu vào Vinh quốc phủ". Hồi thứ bảy, Tần Khả Khanh lại bắt đầu xuất hiện. Nửa đầu hồi bảy vô cùng thú vị, kể chuyện đi tặng hoa cung đình. Vương phu nhân có một người hầu theo hầu từ nhà mẹ đẻ là vợ Chu Thụy. Thời bấy giờ địa vị phụ nữ rất thấp, Vương phu nhân có một gia nô tên Chu Thụy, vợ Chu Thụy là người rất tháo vát, được trọng dụng, nhưng bản thân bà ta hầu như chẳng ai biết tên thật, người ta chỉ gọi là "vợ người này người nọ", vợ Chu Thụy, vợ Vương Thiện Bảo đều chỉ người vợ của gia nô. Vợ Chu Thụy đến gặp Tiết di ma, Tiết di ma liền giao cho một việc, đó là đem hoa cung đình đi tặng. Tiết di ma bảo chỗ ta có mười hai cành hoa cung đình, xin lưu ý đây là hoa làm theo quy cách trong cung, theo lý là đồ cống nạp phục vụ chốn hoàng cung. Nhưng thời đó các thương nhân mua sắm cho cung đình khi sắm sửa đồ đạc bao giờ cũng bớt lại một ít để tự dùng. Đối với mười hai cành hoa này, Tiết di ma dặn dò: Ngươi đem tặng cho các tiểu thư bên Vinh quốc phủ cài, đồng thời mang bốn cành cho Vương Hy Phượng. Thế là vợ Chu Thụy bắt đầu đi phát hoa, trên đường đưa hoa mới phát hiện người bên Vinh quốc phủ chẳng mảy may đoái hoài gì đến mấy cành hoa này. Nghênh Xuân và Thám Xuân đang chơi cờ, vợ Chu Thụy đem hoa tới, hai người này tương đối lịch sự, đứng dậy cảm ơn rồi lại tiếp tục ngồi đánh cờ. Tích Xuân thì càng chẳng màng tới, nàng đang đùa nghịch với ni cô, Tích Xuân bảo: Sau này em cạo trọc đầu thành sư cô rồi, hoa này biết cắm vào đâu. Đây dĩ nhiên là một nét ám chỉ số phận nhân vật này cuối cùng sẽ quy y cửa Phật, cho thấy nàng cũng chẳng mặn mà gì với cành hoa cung đình. Đến Lâm Đại Ngọc thì càng quá quắt hơn. Lâm Đại Ngọc vốn tính hẹp hòi nhạy cảm, bảo người ta không chọn thừa thì chẳng đến lượt mình. Vợ Chu Thụy sợ đến mức không dám hé răng. Bởi vì thân phận Lâm Đại Ngọc là cháu ngoại ruột của Giả mẫu, nên vợ Chu Thụy không dám ho he, chẳng biết ứng đối thế nào. Lâm Đại Ngọc cũng chẳng hề đoái hoài cành hoa ấy. Các vị tiểu thư mỗi người được hai cành. Vương Hy Phượng địa vị đặc biệt, Tiết di ma dặn cho bốn cành. Nhưng Vương Hy Phượng cũng hành xử rất kỳ quặc. Hồi mục của hồi này có câu "Tống cung hoa Giả Liễn hí Hy Phượng" (Tặng hoa cung Giả Liễn đùa Hy Phượng), ngay giữa ban trưa đóng cửa trong phòng hành lạc chuyện phòng the, dĩ nhiên tác giả viết rất kín đáo, đọc kỹ mới nhận ra. Vương Hy Phượng đối với hoa cung đình cũng dửng dưng như không, được chia bốn cành, nàng chê nhiều, lập tức bảo Bình Nhi đưa cho vợ Chu Thụy hai cành, bảo đem sang phủ Đông cho Tần Khả Khanh. Hành động này xem ra tưởng chừng bình thường. Nhưng xin chú ý, phía trước hồi mục của bản Giáp Tuất có một bài thơ đầu hồi, mà Cao Ngạc và Trình Vĩ Nguyên khi biên soạn bản một trăm hai mươi hồi đã cắt bỏ mất. Bài thơ đầu hồi này vô cùng quan trọng, đây không phải lời bình của Chi Nghiên Trai mà là chính văn. Bài thơ ấy viết thế nào? Bản Giáp Tuất hồi thứ bảy có bài thơ thế này: "Thập nhị hoa dung sắc tối tân, bất tri thùy thị tích hoa nhân? Tương phùng nhược vấn danh hà thị, gia trụ Giang Nam tính bản Tần." (Mười hai vẻ hoa sắc thắm tươi, chẳng hay ai kẻ tiếc hoa người? Gặp gỡ nếu dò tên với họ, Giang Nam chốn ở vốn họ Tần). Điều này hé lộ rất rõ ràng, hoa từ trong cung đưa ra ắt phải thân thiết nhất với người trong cung, nên tác giả mới đặt câu hỏi: "Chẳng hay ai kẻ tiếc hoa người?" Giờ nhìn lại xem, Thám Xuân, Nghênh Xuân thì hờ hững, Tích Xuân đem ra nói đùa, Lâm Đại Ngọc thì căn bản chẳng buồn nhận, Phượng Thư đang mải chuyện ân ái vợ chồng, liền rút bừa hai cành bảo mang đi. Vậy xin hỏi ai mới là người tiếc hoa? Bài thơ đầu hồi chỉ rõ cho quý vị: "Chốn ở Giang Nam vốn họ Tần". Vế "chốn ở Giang Nam" đem ra thảo luận thì rất phức tạp, hôm nay tôi tạm gác lại, nhưng bài thơ đã khẳng định người gần gũi nhất với đóa hoa cung đình là người mang họ Tần. Người họ Tần là ai, hoa cung đình chẳng phải đem cho Tần Khả Khanh sao? Chính là Tần Khả Khanh. Lại một lần nữa ám chỉ Tần Khả Khanh mang xuất thân cao quý từ chốn cung đình bước ra. Đây hoàn toàn là nguyên văn sách cổ.

Dĩ nhiên, mối bận tâm của người đời đối với Tần KhKhả Khanh chủ yếu đổ dồn vào mối quan hệ giữa nàng và Giả Trân. Sang hồi thứ bảy thì chuyện bắt đầu vỡ lở qua tiếng chửi. Hồi bảy kể chuyện Tiêu Đại say rượu chửi đổng: "Bới tro thì cứ bới tro" (Bò tro lại cứ bò tro), đây chính là câu chửi ám chỉ mối quan hệ mờ ám giữa Giả Trân và Tần Khả Khanh. Có người bảo đây là một điển tích bắt nguồn từ Giang Nam. Bởi vì có đoạn văn miêu tả Giả gia vốn từ Giang Nam dời lên kinh thành, mà ở Giang Nam vẫn còn dòng họ chí thân là Chân gia. Các ngôi chùa ở Giang Nam thường hay đốt lư hương, đốt giấy thiếc vàng mã, nhiều thỏi vàng thỏi bạc đồ mã đều làm bằng giấy tráng thiếc. Giấy thiếc có nhiệt độ cháy thấp, thường cháy không hết, nhất là khi nhiều tín đồ cứ liên tục hóa vàng nên giấy không cháy thấu. Vì vậy có những kẻ chuyên đi bới tro trộm thiếc (bò tro thâu tích), gom giấy thiếc cháy dở đem ra đúc lại để tái sử dụng, tương đương với nghề thu mua phế liệu ngày nay. Do đó, từ "thâu tích" (trộm thiếc) phát âm đồng âm với "thâu tức" (trộm dâu, tức ngủ lang với con dâu). Ý tứ của câu "bới tro thì cứ bới tro" chính là chỉ hành vi gian dâm với con dâu, nên Tiêu Đại chửi thẳng vào mối quan hệ loạn luân mờ ám giữa Giả Trân và Tần Khả Khanh. Rất nhiều độc giả tò mò về chi tiết này. Nhìn nhận hiện nay cho thấy Tào Tuyết Cần quả thực muốn khắc họa mối tình loạn luân giữa Giả Trân và Tần Khả Khanh. Hơn nữa thái độ của tác giả đối với mối tình này khá nhập nhằng, chưa hẳn đã hoàn toàn lên án, thậm chí còn phảng phất đôi chút xót thương, thậm chí là ngợi ca trong đó. Sang hồi thứ tám, thứ chín thì không có mấy việc liên quan đến Tần Khả Khanh.

Hồi thứ mười rất đáng chú ý. Nửa đầu hồi mười cũng chẳng có chuyện gì của nàng. Nhưng nửa sau lại viết Tần Khả Khanh ngã bệnh. Đang yên đang lành bỗng dưng mắc bệnh. Mắc bệnh gì, một chứng bệnh vô cùng kỳ quái. Thế là có một thầy thuốc đến xem bệnh cho nàng. Hồi mục của hồi này đọc lên mà giật thót tim, tên là "Trương thái y luận bệnh tế cùng nguyên" (Trương thái y bàn bệnh xét ngọn nguồn), thật kỳ lạ. Rất nhiều bản chép tay của "Hồng Lâu Mộng" có hồi mục khác nhau, nhưng duy chỉ có câu này ở hồi này thì tất cả các bản đều đồng nhất, không sai lệch một mảy may, đều ghi là "Trương thái y luận bệnh tế cùng nguyên". Nhưng khi đọc kỹ câu chữ trong hồi, ta thấy có gì đó sai sai: Trương Hữu Sĩ đâu phải là thái y! Tào Tuyết Cần viết rành rành ra đó, cố ý bày ra trước mắt độc giả. Tác giả bảo vị Trương thái y này từ chỗ Phùng Tử Anh mà tới. Phùng Tử Anh là bạn thân của Giả Trân, cũng là bạn thân của Bảo Ngọc, là một vương tôn công tử có mối quan hệ vô cùng mật thiết với Giả phủ cả về mặt chính trị lẫn đời sống. Phùng Tử Anh nói: "Thầy dạy học thời thơ ấu của tôi họ Trương tên Hữu Sĩ, học vấn uyên bác bậc nhất, lại kiêm thông y lý cực sâu". Đã nói là "kiêm" thông y lý, tức là ông ta không phải thầy thuốc chuyên nghiệp, chỉ là tay ngang, nghề chính không phải bốc thuốc chữa bệnh, chỉ là hiểu biết thêm về y thuật mà thôi. "Lại có tài đoán định sinh tử của người ta, năm nay lên kinh thành để lo quyên tiền chạy chức quan cho con trai, hiện đang ngụ ở nhà tôi." Người như thế sao gọi là thái y được? Vậy mà hồi mục này, qua biết bao lần sửa chữa của Tào Tuyết Cần, qua bao nhiêu lần chỉnh lý bản thảo của người đời sau, cho đến tận bản một trăm hai mươi hồi của Cao Ngạc và Trình Vĩ Nguyên, tiêu đề hồi này vẫn không hề bị sửa đổi, cứ khăng khăng ghi là "Trương thái y". Chuyện này là thế nào? Chỉ có thể có một lời giải thích duy nhất: Sau hồi tám mươi, nhân vật này sẽ lộ diện thân phận thực sự, ông ta đích thị là một thái y trong triều đình! Chỉ có thể giải thích như vậy mới hợp lý, bằng không làm sao lại có hạt sạn bút pháp lớn đến thế? Cớ sao tác giả lại tự mâu thuẫn với chính mình? Hồi mục thì ghi là Trương thái y, nhưng trong ruột sách lại tự bảo không phải, bảo ông ta chỉ là thầy giáo cũ của Phùng Tử Anh, lên kinh thành lo lót quan chức cho con, chỉ hiểu thêm về y thuật, thật hết sức kỳ quặc. Lời lẽ Trương thái y khám bệnh cho Tần Khả Khanh toàn là tiếng lóng, lời lẽ ngầm ẩn. Phương thuốc ông ta kê cũng quái dị khôn tả, bài thuốc xin không bàn rộng ở đây, chỉ xét đến những lời lẽ mờ ám của ông ta. Khám xong, Giả Dung liền hỏi: Bệnh tình người nhà chúng tôi ra sao thưa ngài? Ông ta đáp: "Theo như tiểu đệ thấy, mùa đông năm nay thì chưa việc gì, hễ qua được tiết Xuân phân thì có hy vọng khỏi hẳn." "Giả Dung vốn là người thông minh, cũng không gặng hỏi thêm nữa." Nghĩa là ranh giới sống chết sẽ nằm ở mùa xuân tới; sống hay chết, tồn tại hay tan tành sẽ định đoạt vào mùa xuân năm sau. Đây đều là những tình tiết then chốt.

Sang hồi thứ mười một, bệnh tình Tần Khả Khanh càng thêm trầm trọng. Vương Hy Phượng đến Ninh quốc phủ thăm Tần Khả Khanh, hai người thậm thụt to nhỏ, "hai người thì thào tâm sự hồi lâu", chẳng biết nói những gì, trông giống như bệnh tâm thần hơn là bệnh thể xác, ít nhất cũng là bệnh tâm lý. Về sau điều này đã được tôi giải mã và chứng thực.

Hồi mười hai không nhắc nhiều đến Tần Khả Khanh, sang hồi mười ba thì nàng chết. Lúc nàng qua đời có một chi tiết vô cùng quan trọng: Nàng báo mộng cho Phượng Thư. Quý vị mở sách ra mà đọc lại giọng điệu lúc báo mộng xem, một đứa trẻ bị bỏ rơi nhặt từ Dưỡng Sanh Đường về liệu có thể có khẩu khí ấy chăng? Đứa con gái của một Doanh Thiện lang nhỏ nhoi, túi rỗng nghèo kiết xác, liệu có thể cất lên khẩu khí ấy chăng? Nàng hoàn toàn đứng ở vị thế bề trên Giả phủ để chỉ bảo Vương Hy Phượng: Các người nên duy trì cơ nghiệp này ra sao, ta bảo cho mà biết, hãy nghe cho rõ đây! Khẩu khí trịch thượng biết bao, chỉ có người mang thân phận địa vị cao hơn Giả phủ mới có thể ăn nói với giọng điệu như thế. Hơn nữa nàng còn tiên tri vận mệnh tương lai của Giả phủ. Nàng bảo chẳng bao lâu nữa sẽ có một chuyện vui "hoa gấm thêm hoa, dầu sôi lửa rực" sắp xảy ra. Đây chính là điềm báo trước địa vị của Nguyên Xuân sắp được thăng tiến, nàng vậy mà biết trước tường tận. Thế nhưng nàng cũng cảnh báo đạo lý "trăng tròn tất khuyết". Nàng còn để lại hai câu dặn Vương Hy Phượng ghi lòng tạc dạ, hai câu ấy đọc lên mà rợn tóc gáy: "Tam xuân khứ hậu chư phương tận, các tự tu tầm các tự môn" (Ba xuân qua hết muôn hoa rụng, ai nấy tự tìm nấy cửa nhà). Trước đây người ta đọc hai câu này thường giải thích không chuẩn xác. Họ bảo "tam xuân khứ hậu chư phương tận" nghĩa là trong bốn nàng Xuân gồm Nguyên, Nghênh, Thám, Tích, hễ ba nàng Xuân ra đi thì quần phương của Giả phủ, tức toàn bộ phụ nữ trong nhà, sẽ bị hủy diệt hết. Nói thế sao thông được? Thế nào gọi là "ba xuân đã qua"? Cho dù tính Nguyên Xuân chết là một người đi, Nghênh Xuân bị Tôn Thiệu Tổ hành hạ đến chết là người thứ hai đi, nhưng Thám Xuân đâu có chết, nàng chưa chết; Tích Xuân đi làm ni cô cũng đâu tính là chết được? Thế thì phải gọi là "nhị xuân khứ hậu" chứ, sao lại là "tam xuân", ba mùa xuân tính kiểu gì? Tính như vậy càng tính càng hồ đồ: Nếu bảo Thám Xuân lấy chồng xa là tính đi, thì Tích Xuân xuất gia sao lại không tính? Đáng lẽ phải là "tứ xuân khứ hậu chư phương tận" chứ! Đếm trên đầu ngón tay kiểu gì cũng ra hai hoặc bốn, quyết không thể nào là ba được. Kỳ thực, "tam xuân" ở đây không phải chỉ ba người trong Nguyên, Nghênh, Thám, Tích, mà là chỉ ba mùa xuân! Ý câu thơ là sau khi ba mùa xuân tươi đẹp trôi qua, số phận của tất cả những người phụ nữ xinh đẹp ấy sẽ lụi tàn. Dù có còn sống cũng phải "ai nấy tự tìm nấy cửa nhà", tự tìm lối thoát cho mình. Ý tứ là như thế. Đoạn sau tôi sẽ nói rõ tôi đã lần mò ra điều này như thế nào. Hiện tại trước hết chúng ta phải nghiên cứu chính văn bản "Hồng Lâu Mộng". Chúng ta đừng rời xa câu chữ của "Hồng Lâu Mộng", phải để nguyên tác lên tiếng, dùng chính câu từ nguyên bản để nói chuyện.

Hồi mười ba rất lạ lùng, dung lượng rất ngắn. Tại sao lại ngắn như vậy? Bởi vì nó đã bị cố ý cắt bỏ một lượng lớn tình tiết. Lời phê của Chi Nghiên Trai đã nói rõ điều này. Lời phê Chi Nghiên Trai viết: "Tần Khả Khanh dâm táng Thiên Hương Lâu", tiêu đề ban đầu của hồi này chính là "Tần Khả Khanh dâm táng Thiên Hương Lâu", chứng tỏ Tào Tuyết Cần rất coi trọng hồi mục. Chi Nghiên Trai bảo ông sửa, ông bèn đổi hồi mục đi. Tiêu đề hồi hiện tại nghe rất ngô nghê, gọi là "Tần Khả Khanh tử phong Long Cấm Úy" (Tần Khả Khanh chết phong Long Cấm Úy). Câu này hoàn toàn vô lý, Long Cấm Úy là thị vệ cận vệ của hoàng đế, lính gác trước ngai vàng của vua ắt phải là đàn ông. Tiểu thuyết viết rất rõ ràng, vì Giả Dung chỉ là học trò Quốc Tử Giám, không có chức tước gì, để đám tang thêm phần vẻ vang, Giả Trân đã bỏ bạc ra mua một chức hàm, chức hàm ấy là Long Cấm Úy, mua cho Giả Dung. Sao lại có thể bảo là "Tần Khả Khanh chết phong Long Cấm Úy" được, căn bản không xuôi tai! Điều đó chứng tỏ tác giả cố ý để nó vô lý như thế, khiến bạn vừa đọc đã phải giật mình, hiểu được nỗi khổ tâm của ông. Câu "Trương thái y luận bệnh tế cùng nguyên" vốn cũng vô lý, nhưng ông kiên quyết không đổi. Vậy mà riêng tiêu đề "Tần Khả Khanh dâm táng Thiên Hương Lâu" thì ông lại chịu đổi. Vì sao phải đổi, giờ ta bàn đến đạo lý này. "'Tần Khả Khanh dâm táng Thiên Hương Lâu', tác giả dùng ngòi bút sử gia". Bút pháp sử gia là không nể nang tình mặt, bất kể ngươi có xấu xa, đen tối, tội lỗi đến đâu, một khi ta đã ghi chép lịch sử thì không được hàm hồ, phải phơi bày tất cả, đó gọi là bút pháp sử gia. Ban đầu Tào Tuyết Cần quả thực đã dùng bút pháp sử gia, ông viết rõ Tần Khả Khanh chết thế nào. Theo suy đoán thông thường, nàng và Giả Trân loạn luân, sự việc bại lộ, cảm thấy nhục nhã ê chề nên đã thắt cổ tự vẫn. Hồi thứ năm khi kể việc Giả Bảo Ngọc lén xem sách mộng, trang vẽ về Tần Khả Khanh vẽ hình một mỹ nhân treo cổ tự vẫn. Bài thơ đề bên cạnh cũng ngầm chỉ nàng không được chết lành. Khúc hát "Hảo sự chung" sau đó có câu thơ tôi dùng làm nhan đề sách: "Họa lương xuân tận lạc hương trần", đó chính là cách diễn đạt nghệ thuật đầy hoa mỹ cho hành vi thắt cổ tự sát. Hơn nữa còn có hai nha hoàn bị cuốn vào biến cố này, một người tên Thụy Châu, một người tên Bảo Châu. Thụy Châu vừa nghe tin Tần Khả Khanh chết liền đập đầu vào cột mà chết theo. Đang yên đang lành cớ sao phải làm thế? Dù có tuẫn táng cũng đâu cần phải vội vàng tự sát như vậy, nàng ta hoảng loạn, không còn đường sống. Lại có một Bảo Châu, Bảo Châu thông minh hơn Thụy Châu. Bảo Châu khóc lóc thảm thiết bày tỏ chủ tử chết rồi tôi cũng chẳng thiết sống, vì Tần Khả Khanh không có con cái nên tôi xin làm nghĩa nữ, xin bưng chậu than đưa ma, khi đến chùa làm lễ viếng linh cữu xong tôi sẽ không về nữa, xin ở lại coi mộ trọn đời. Chứng tỏ cả Thụy Châu và Bảo Châu đều đã tận mắt chứng kiến uẩn khúc bên trong, hai người đã chọn hai cách tự bảo vệ mình khác nhau. Thụy Châu nghĩ chi bằng chết đi cho xong, như thế bí mật sẽ vĩnh viễn không bị lộ, coi như tôi không thấy, ai hỏi cũng chẳng tra ra được. Còn Bảo Châu thì chấp nhận trả giá, cả đời không quay về Ninh quốc phủ, cả đời ở lại trông coi phần mộ. Đó là những điều người bình thường đều có thể suy luận ra, nhưng cá nhân tôi nhận định bên trong còn có uẩn khúc lớn hơn thế. Không chỉ đơn thuần viết về mối tình loạn luân giữa nàng và Giả Trân, mà còn có uẩn khúc khác. Chi Nghiên Trai viết: "Lão hủ vì thấy chuyện hồn nàng báo mộng cho Phượng Thư hai việc hậu sự của Giả gia, đích thị là điều mà kẻ ngồi mát ăn bát vàng hưởng vinh hoa phú quý khó lòng nghĩ tới. Việc ấy tuy chưa lộ, nhưng lời lẽ ý tứ khiến người ta đau xót bội phục, nên tạm dung thứ cho, bèn bảo Cần Khê xóa đi". Chi Nghiên Trai không phải nhà bình luận tầm thường, ông ta tham gia vào toàn bộ quá trình sáng tác của Tào Tuyết Cần, phải coi là một bạn đồng hành hợp tác. Ông ta bảo Tào Tuyết Cần xóa bỏ một số tình tiết. Bản thân tôi cũng viết tiểu thuyết, thỉnh thoảng tôi cũng tự cắt sửa văn của mình. Một tác giả khi cắt sửa tác phẩm thường có hai nguyên do: Một là lý do thuần túy nghệ thuật, tôi thấy viết thế này không hay, dưới góc độ một tác phẩm nghệ thuật viết thế kia tốt hơn, nên tôi xóa đi; trường hợp thứ hai là cân nhắc ngoài nghệ thuật, tôi sợ rước họa vào thân, đặc biệt là dưới thời Càn Long triều Thanh, tôi sợ họa văn tự ngục. Rõ ràng ở đây, Chi Nghiên Trai đã bảo Tào Tuyết Cần xóa bỏ tới bốn năm lá bản thảo của hồi mười ba. Bốn năm lá này khá rắc rối, vì ngày nay dùng chữ giản thể nên dễ nhầm lẫn. Sau khi giản thể hóa, một trang hai trang sách bây giờ đều viết là chữ "diệp" (trang), kỳ thực ngày xưa một "diệp" là chữ "diệp" (lá) phồn thể. Sách đóng chỉ thời xưa theo kiểu bướm gấp (hồ điệp trang), tức là một tờ giấy gập đôi lại thành hai mặt gọi là một "diệp", tức hai trang sách ngày nay là một diệp, bốn năm diệp tương đương với tám đến mười trang sách. Cứ tính mỗi diệp trong bản chép tay thời bấy giờ có khoảng 500 chữ, thì dung lượng bị xóa bỏ lên tới hơn 2000 chữ. Trong khi ngòi bút Tào Tuyết Cần chỉ cần rất ít chữ đã có thể truyền tải lượng thông tin khổng lồ. Mọi người đều biết khi ông viết về Diệu Ngọc, đoạn thưởng trà ở Lũng Thúy Am, miêu tả Diệu Ngọc chỉ tốn hơn 1000 chữ mà toàn bộ phong thái hình tượng Diệu Ngọc đã hiện lên sống động như thật. Thử nghĩ xem hơn 2000 chữ bị cắt bỏ kia chứa đựng biết bao nhiêu nội dung! Tào Tuyết Cần nghe lời Chi Nghiên Trai cắt bỏ bốn năm diệp. Vậy tại sao lại phải xóa? Trong chính hồi này, có một chi tiết tiết lộ vô cùng quan trọng: Đó là cỗ quan tài sau khi Tần Khả Khanh qua đời. Người chết thì phải nhập quan, dùng loại quan tài nào đây? Dù thân phận vợ Giả Dung ở Ninh quốc phủ rất tôn quý, nhưng dùng gỗ sam thượng hạng là quá đủ rồi, bởi vì đây là phận con cháu chết trẻ chứ đâu phải bậc bề trên qua đời. Chỉ là Giả phủ mất đi một người cháu dâu, vậy mà Giả Trân khăng khăng đòi làm thật xa hoa tráng lệ, cuối cùng dùng đến một cỗ ván "Tường mộc" do Tiết Bàn cất giữ. Cỗ "Tường mộc" này từ đâu mà ra? Đó là cỗ ván chuẩn bị từ trước cho Nghĩa Trung Thân vương Lão Thiên Tuế khi ngài lâm bệnh. Nếu vị Lão Thiên Tuế này hoàn toàn là nhân vật hư cấu nghệ thuật, không có nguyên mẫu đời thực, thì cứ viết ông ta chết là xong, bảo bị chém đầu hay bệnh chết đều được, cớ sao sách lại viết là "hỏng việc" (hoại liễu sự)? "Hỏng việc" và "chết" là hai chuyện hoàn toàn khác nhau, hỏng việc chưa chắc đã chết. Người còn sống mà sự nghiệp chính trị tan tành đổ vỡ thì mới gọi là hỏng việc, chết rồi sao gọi là hỏng việc được? Cỗ ván của Nghĩa Trung Thân vương Lão Thiên Tuế cuối cùng được đóng thành quan tài. Tần Khả Khanh nằm vào trong đó, nàng an tâm thanh thản nằm vào, danh chính ngôn thuận nằm vào! Tần Khả Khanh rốt cuộc là ai? Nàng có mối quan hệ sâu xa thế nào với Nghĩa Trung Thân vương Lão Thiên Tuế? Đây chính là vấn đề chúng ta cần làm sáng tỏ. Vì vậy, công trình nghiên cứu tôi đang thực hiện được gọi là nghiên cứu nguyên mẫu.

Có người bảo: Chẳng phải ông lại đi theo phái Tác Ẩn sao? Tôi không thuộc phái Tác Ẩn. Nhưng đối với phái Tác Ẩn, chúng ta cũng nên dành sự tôn trọng, không thể cứ hễ nhắc đến Tác Ẩn là bĩu môi coi thường. Đầu thế kỷ 20, những bậc tiền hiền như Thái Nguyên Bồi từng viết cuốn "Thạch Đầu Ký tác ẩn", ông là một nhân vật tiêu biểu của phái Tác Ẩn, ông cho rằng "Hồng Lâu Mộng" chứa đầy những mật mã bài Mãn phục Hán. Tôi cho rằng ông ấy cũng có logic học thuật riêng, đó cũng là một trường phái kiến giải, chỉ là về sau số người đồng tình ngày càng ít đi mà thôi. Không thể vì thế mà phủ nhận giá trị học thuật của nó, đó cũng là một nhánh nghiên cứu "Hồng học", cần phải được tôn trọng. Đó là quan điểm của tôi, nhưng cách làm của tôi không giống như cách tác ẩn của ông ấy. Phái Tác Ẩn thuần túy là phỏng đoán tác giả đang ám chỉ bóng gió chuyện gì, đôi khi hoàn toàn thoát ly văn bản, hoặc vin vào văn bản một cách quá đỗi chung chung đại khái. Tôi thì khác, bản thân tôi cũng viết tiểu thuyết, tôi hiểu rõ làm thế nào để nâng tầm một nguyên mẫu ngoài đời thực thành hình tượng nghệ thuật, ở giữa cần bắc qua những nhịp cầu nào, người cầm bút khi thăng hoa nguyên mẫu thực tế thành nhân vật nghệ thuật phải trải qua quá trình tư duy ra sao, đôi khi thậm chí phải trải qua sự giằng xé nội tâm vô cùng đau đớn. Điều tôi muốn truy tìm lúc này là: Căn cứ đời sống của hình tượng nghệ thuật Tần Khả Khanh là gì, nguyên mẫu ngoài đời thực của nàng là ai? Nghiên cứu nguyên mẫu là một phân ngành học thuật rất được coi trọng trên toàn thế giới. Không chỉ riêng Trung Quốc, nhiều quốc gia phương Tây cũng vậy, chẳng hạn có rất nhiều công trình nghiên cứu Lev Tolstoy, chỉ ra rằng nguyên mẫu của nhân vật Nekhlyudov trong "Phục sinh" chính là bản thân Tolstoy, thời thanh xuân của ông cũng từng hoang đàng bừa bãi như thế; nàng Maslova cũng có một nguyên mẫu ngoài đời thực, đó đều là những nghiên cứu hết sức bình thường. Do đó, việc truy tìm nguyên mẫu của Tần Khả Khanh cũng đích thực là một bộ môn học thuật chân chính.

Chúng ta quay trở lại xem hồi thứ ba của "Hồng Lâu Mộng", rất nhiều người khi đọc hồi này đều cho rằng quá náo nhiệt. Cảnh miêu tả Lâm Đại Ngọc lần đầu bước chân vào phủ Vinh Quốc quả thực vô cùng rộn rã, cực kỳ đặc sắc. Chính vì quá hay nên có người lại lơ là một số câu chữ. Chẳng hạn như sau khi Lâm Đại Ngọc vào phủ Vinh Quốc và tới gian chính phòng, qua con mắt của nàng liền trông thấy một bức biển và một đôi câu đối, rất nhiều người chỉ đọc lướt qua chứ không suy ngẫm kỹ càng, kỳ thực chúng đều vô cùng quan trọng. Giờ trước hết hãy xem bức biển mà Lâm Đại Ngọc nhìn thấy, nàng thấy bức biển gì? Lâm Đại Ngọc ngẩng đầu đối diện, trước tiên trông thấy một bức biển lớn nền xanh thẫm chạm chín con rồng bằng vàng ròng, trên biển đề ba chữ lớn bằng cái đấu: "Vinh Hi Đường". Nhân vật có nguyên mẫu đời thực, sự kiện có nguyên mẫu đời thực, chi tiết cũng có nguyên mẫu đời thực. Khi chuyển hóa từ đời sống sang nghệ thuật đều có thể có nguyên mẫu, vậy bức biển "Vinh Hi Đường" này có sự kiện nguyên mẫu hay không? Nguyên mẫu thực vật cũng có. Khang Hi tại vị làm hoàng đế rất lâu, trong thời gian trị vì ông là một người vô cùng cởi mở, thích ngao du ngoạn cảnh. Ông sáu lần tuần du phương Nam, trong những chuyến nam tuần này tuy địa phương có xây hành cung cho ông, cũng có quan chức địa phương chức trọng quyền cao, nhưng ông lại chẳng mấy thân thiết với những người đó. Trong sáu lần ấy, có đến bốn lần khi tới Nam Kinh ông không ở trong hành cung — tất nhiên ông ngự ở bất cứ đâu thì nơi đó cũng có thể gọi là hành cung — mà ông lại ngụ tại phủ Chức tạo của người bạn thanh mai trúc mã Tào Dần. Chức quan Chức tạo này rất quan trọng nhưng xét về danh phận thì không cao lắm, chỉ là một cơ cấu trực thuộc Nội vụ phủ, quản lý việc làm đồ dệt may, may mặc y phục cho cung đình, phụ trách những việc như thế. Tuy quan trọng nhưng chẳng phải ghê gớm gì, vậy mà lần nào ông cũng nhất quyết đến đó. Tại sao? Chính là bởi Khang Hi từ khi sinh ra đã phải do nhũ mẫu và bảo mẫu nuôi nấng trưởng thành, đây là một quy tắc ngầm trong cung đình nhà Thanh về sau. Ông có rất ít cơ hội gặp mặt mẹ đẻ, chủ yếu được nuôi lớn bởi nhũ mẫu và bảo mẫu, trong đó có một bảo mẫu rất quan trọng là Tôn thị, tức thân mẫu của ông nội Tào Tuyết Cần. Tôn thị là bảo mẫu, chữ "mẫu" trong bảo mẫu thời đó không giống với người giúp việc giữ trẻ ngày nay, chữ "mẫu" này chính là mẹ. Bà đóng vai trò thay thế người mẹ, bảo mẫu này cũng không phải làm việc cho bú mớm hay hầu hạ những việc vặt vãnh, mà là dạy ông cách làm người. Dạy ông cách đứng, cách ngồi, cách nằm, cách thực hiện lễ tiết, cách ăn mặc, cách sống thành thật, cách giữ chữ tín, bà quản lý những việc đó. Khang Hi có quan hệ cực kỳ tốt với Tôn thị, bạn nghĩ xem, khi bà làm bảo mẫu tuổi tác cũng không quá lớn, bản thân cũng có con cái, và vừa vặn bà lại có Tào Dần. Về sau Tào Dần lại được tuyển vào cung để làm bạn học cùng Khang Hi, tức cái gọi là "bồi thái tử độc thư". Thời Thuận Trị khi ấy tuy chưa lập thái tử, nhưng Khang Hi là đối tượng bồi dưỡng trọng điểm, địa vị tương đương thái tử. Tào Dần làm bạn học cùng ông. Sau này Khang Hi đăng cơ, trở thành đấng thiếu niên thiên tử, Tào Dần lại trở thành thị vệ trước ngai vàng của ông, một trong những thị vệ thân cận, mối quan hệ vô cùng gắn bó bền chặt. Cho nên Khang Hi thà để cho nhà họ Tào mưu cầu mối béo bở này, chính là chức Giang Nam Chức tạo. Chồng của Tôn thị qua đời, ông để Tào Dần tiếp tục làm chức quan này; Tào Dần qua đời, ông lại để con trai của Tào Dần là Tào Ngung kế nhiệm; Tào Ngung chết yểu rất nhanh, lẽ ra coi như tuyệt tự, nhưng ông nhất quyết bắt nhận nuôi một người họ Tào từ chi thứ quá kế cho người vợ góa của Tào Dần là Lý thị làm con nuôi, rồi tiếp tục đảm nhiệm chức Giang Nam Chức tạo, bạn bảo xem họ thân mật đến nhường nào. Vì vậy Khang Hi đến Giang Nam không muốn ở chỗ khác, ở chỗ khác không thoải mái, hễ gặp được người mình tin cậy nhất lại cùng lớn lên từ thuở nhỏ, ông liền cảm thấy vô cùng thân thiết. Có một lần nam tuần ông lại ngụ tại phủ Chức tạo, Tôn thị khi đó vẫn còn sống. Sau khi Khang Hi gặp Tôn thị, theo sử liệu ghi chép lại là "sắc hỉ", nét mặt rạng rỡ mừng rỡ, liền bước tới đỡ Tôn thị mà nói: "Thử ngô gia lão nhân dã", đây chính là lão thái thái nhà chúng ta đấy, ông đã nói như vậy. Hơn nữa lúc đó ông liền vung bút viết ba chữ lớn trên một bức biển lớn, chính là "Huyên Thụy Đường". "Vinh Hi Đường" và "Huyên Thụy Đường" là một quá trình từ đời sống bước vào nghệ thuật. Sự kiện nguyên mẫu của "Vinh Hi Đường" chính là "Huyên Thụy Đường". Hồi thứ ba của "Hồng Lâu Mộng" khi tả Lâm Đại Ngọc nhìn thấy, tác giả viết vô cùng chuẩn xác, bởi vì là do hoàng đế thiên tử viết, cho nên đó là một bức biển vàng, "bức biển lớn nền xanh thẫm chạm chín con rồng bằng vàng ròng". Kế đó, ông lại viết sang những thứ khác. Không viết liền mạch mà cách ra một vài chi tiết, rồi mới viết tiếp, Lâm Đại Ngọc lại trông thấy một đôi câu đối. Đôi câu đối này ông viết rất mực cẩn trọng. Đó là biển đối bằng gỗ mun, chất liệu sử dụng kém hơn một bậc, chữ trên đó không phải mạ vàng mà là mạ bạc, "khảm nét chữ chạm bằng bạc", dùng chữ bạc là thấp hơn hoàng đế một bậc rồi. Câu đối viết rằng: "Tọa thượng cơ châu chiêu nhật nguyệt, đường tiền phủ phất hoán yên hà". Đây đáng lẽ là một đôi câu đối rất đỗi bình thường, nhưng hiện nay tôi đã tra cứu ra một tư liệu lịch sử. Điều này trước đây chưa từng có ai nói ra, tôi là người đầu tiên nêu lên. Sau khi tôi nói cho tiên sinh Chu Nhữ Xương, ông vô cùng vui mừng. Ông và tôi đã trao đổi qua rất nhiều thư từ để thảo luận về vấn đề này. Chúng ta biết rằng, vào triều Khang Hi từng lập thái tử, vị thái tử này chính là người con trai thứ hai của Khang Hi, Dận Nhưng. Khang Hi có khả năng sinh sản cực kỳ mạnh mẽ, bởi vì đến khi tuổi đã rất già ông vẫn còn khả năng sinh con, số con cái ông sinh ra ước chừng đến mấy chục người. Chỉ tính riêng việc xếp thứ tự theo năm tháng sinh sau này, con trai đã có tới hai mươi người, có những người ông còn chưa kịp xếp vào. Đứa con út của ông và con trai trưởng cách nhau rất nhiều tuổi, nói thật lòng, đứa con út xét về tuổi tác hận không thể làm cháu nội của con cả được. Bởi vì trong xã hội thời đó, mười lăm mười sáu tuổi là đã có thể thành thân, sinh con đẻ cái rồi. Con ông nhiều, năng lực sinh nở mạnh, mà ông lại còn rất thương con. Khang Hi cực kỳ yêu quý con cái của mình, đứa nào ông cũng thương. Khi ấy ông vừa đăng cơ không lâu, cảm thấy cần phải củng cố giang sơn nhà Thanh, liền quyết định lập thái tử. Đại a ca tuy xếp thứ nhất theo thứ tự tuổi tác, nhưng mẹ của ông ta lại là một phụ nữ xuất thân rất hèn kém. Bởi vì hoàng đế đôi khi tùy tiện quan hệ với những phụ nữ bên cạnh mình, có lúc gặp người địa vị rất thấp kém ông cũng phát sinh quan hệ rồi sinh con, hơn nữa quan hệ xong ông cũng chẳng còn thích người phụ nữ đó nữa, cũng không thăng thứ bậc cho bà ta, vì vậy địa vị của Đại a ca trước sau vẫn không cao. Nhị a ca là do hoàng hậu sinh ra, là đích tử do chính cung hoàng hậu sinh, chính là Dận Nhưng; ông vô cùng yêu thích Dận Nhưng, cho nên khi Dận Nhưng mới hơn một tuổi, chưa đầy hai tuổi, đã lập làm thái tử. Khi đó do nhũ mẫu của Dận Nhưng bế ông để tiến hành một đại lễ vô cùng long trọng, việc sắc lập là như thế. Vị thái tử này có rất nhiều câu chuyện, giờ tôi không kể tỉ mỉ, tôi chỉ nói cho bạn hay, do Khang Hi bồi dưỡng ông từ nhỏ, một mặt bắt phải tinh thông tiếng Mãn, một mặt phải tinh thông tiếng Hán, mời rất nhiều danh sư đại nho dạy ông học "Tứ Thư", "Ngũ Kinh", dạy ông kinh điển của người Hán, đồng thời bắt ông học thi từ ca phú, học đối câu đối. Vị thái tử này có để lại một đôi câu đối rất nổi tiếng, trong cuốn "Cư Dị Lục" của vị đại nho triều Khang Hi là Vương Sĩ Trinh có ghi chép lại. Đôi câu đối đó như sau: "Lâu trung ẩm hứng nhân minh nguyệt, giang thượng thi tình vị vãn hà". Xin hãy chú ý niêm luật bằng trắc, xin hãy chú ý chữ cuối cùng của đôi câu đối này, vế trên chữ cuối là chữ "nguyệt", vế dưới chữ cuối là chữ "hà". Đôi câu đối mà Lâm Đại Ngọc trông thấy ở chính đường phủ Vinh Quốc, vế trên chữ cuối cũng là chữ "nguyệt", vế dưới chữ cuối cũng là chữ "hà". Đây tuyệt đối không phải ngẫu nhiên, sự kiện nguyên mẫu của đôi câu đối này chính là đôi câu đối của Dận Nhưng. Rõ ràng đây là điểm rất đáng để chúng ta chú ý. Hơn nữa khi Tào Tuyết Cần viết, sợ độc giả không hiểu, nên hạ bút vô cùng cẩn trọng. "Vinh Hi Đường" là "bức biển lớn nền xanh thẫm chạm chín con rồng bằng vàng ròng", còn đôi câu đối này làm bằng gỗ, nẹp bạc, thấp hơn một bậc, nghĩa là bức biển kia thuộc về hoàng đế, còn đôi câu đối này thuộc về thái tử. Lại còn có dòng lạc khoản, lạc khoản đề: "Đồng hương thế giáo đệ huân tập Đông An quận vương Mục Thoa bái thủ thư". Theo nghiên cứu sâu hơn của tiên sinh Chu Nhữ Xương, ông nói với tôi rằng, cái gọi là "đồng hương" chính là vì tổ tiên sớm nhất của nhà họ Tào vốn ở vùng Đông Bắc, ngoài quan ải, tại địa danh Yêu Bảo Đồn, bị quân Thanh bắt làm tù binh, bị biên vào Bát Kỳ, trở thành nô lệ Bao y. Vì thế họ cùng những người thống trị thời kỳ đầu của nhà Thanh đánh hạ thiên hạ, có thể nói là đồng cam cộng khổ, sau này tiến vào quan nội thì cùng hưởng phú quý. Hơn nữa nếu Khang Hi và Tào Dần là cùng một thế hệ, thì thái tử cùng Tào Ngung, Tào Phủ là cùng một thế hệ. Nếu Tào Phủ là nguyên mẫu của Giả Chính trong tiểu thuyết, thì đôi câu đối mà Lâm Đại Ngọc trông thấy lại càng ăn khớp, cho nên ông ta mới xưng là "thế giáo đệ". Vậy còn "huân tập Đông An quận vương" thì sao? Chúng ta đều biết từ xưa đến nay thái tử ở Đông Cung, Đông Cung trở thành đại từ xưng hô thay cho thái tử. Có người sẽ vặn vẹo rằng, khi Tần Khả Khanh phát tang chẳng phải có bốn vị quận vương Đông, Nam, Tây, Bắc đến viếng sao? Hình như có Đông Bình quận vương, có Bắc Tĩnh vương — Bắc Tĩnh vương là một nhân vật vô cùng quan trọng — lại có Tây Ninh vương và một vị tên là Nam An, có đủ bốn vị quận vương. Giờ sao tự nhiên lại lòi ra một Đông An quận vương? Tác giả cố ý viết như vậy, không phải Đông Bình quận vương, thân phận này cao hơn quận vương một bậc, ngầm ám chỉ đây chính là vị thái tử. Sao lại gọi là "Mục Thoa bái thủ thư"? "Mục Thoa bái thủ thư" là một lời khiêm xưng khách khí. Mọi người đều biết, chữ "Mục" hàm ý nói thái tử mấy lần được lập rồi lại mấy lần bị phế, cuối cùng được phong làm Lý Thân vương, thụy hiệu là "Mật", chữ "Mật" và chữ "Mục" thời cổ là cùng một chữ, trong sách "Tuân Tử" có dẫn chứng này; chữ "Thoa" có nghĩa là di dời, vun trồng, điều này dính líu đến chuyện phế lập thái tử, thái tử hai lần được lập và hai lần bị phế, số phận của thái tử vô cùng bi thảm, vô cùng kỳ lạ, hai lần lập hai lần phế. Nói ra thì chuyện dài lắm. Tôi có một bài viết rất dài tên là "Trướng điện dạ cảnh", câu chuyện đó hoàn toàn ly kỳ như tiểu thuyết, nhưng nó lại là sự thật lịch sử trăm phần trăm. Bởi vì Khang Hi có quá nhiều con, ông tuy yêu thương tất cả những đứa con này, nhưng lũ con chưa chắc đã yêu thương ông đến thế. Rất nhiều đứa con thèm muốn chiếc ngai vàng dưới mông ông, thèm muốn cái vị trí quyền lực tột đỉnh ấy. Cho nên từ khi còn rất nhỏ ông đã lập Nhị a ca Dận Nhưng làm thái tử, khiến rất nhiều người không phục. Cuối cùng vào một năm, tức năm Khang Hi thứ bốn mươi bảy, khi ấy thái tử đã ba mươi lăm tuổi, làm thái tử bao nhiêu năm ròng, đã xảy ra một sự việc vô cùng trọng đại, sự việc này có thể tóm lược bằng cụm từ "trướng điện dạ cảnh" (báo động đêm nơi trướng điện). Thế nào gọi là "trướng điện"? Các vị hoàng đế thời sơ kỳ nhà Thanh đều văn võ song toàn, vì họ dựa vào quân sự, dựa vào cung ngựa mà giành thiên hạ, cho nên hàng năm họ đều đi săn bắn vây bắt thú để phô trương võ công. Trong lúc đi săn bao vây, họ không ở trong những gian nhà gạch ngói, mà ngụ trong các doanh trướng, những lều bạt này một khi hoàng thượng ngự vào thì được gọi là điện, gọi là "trướng điện". Vào năm này, Khang Hi cảm thấy vô cùng phiền muộn, nỗi phiền muộn của ông bắt nguồn từ việc Thập bát a ca lâm trọng bệnh, ông rất yêu quý Thập bát a ca. Thập bát a ca lúc đó vẫn còn là một thiếu niên. Căn bệnh này đứng từ góc độ y học ngày nay mà xem thì chẳng có gì to tát, có thể chỉ là quai bị, nhưng ở thời đại đó, ngay cả con trai hoàng đế cũng đành bó tay vô phương cứu chữa. Khang Hi ôm chặt lấy Thập bát a ca, đau đớn đến mức sống đi chết lại. Đúng lúc này thái tử tới thỉnh an, ông phát hiện thái tử dường như có vẻ rất thờ ơ chẳng bận tâm, điều này đả kích ông dữ dội, khiến ông vô cùng tức giận. Rồi vào một đêm nọ, ông cảm thấy ở trướng điện của mình có người vạch lều nhìn trộm vào trong. Vết vạch này không phải dùng dao rạch rách, bởi vì trướng điện được ghép lại từ nhiều tấm vải bạt quây quanh, giữa các mép vải có thể hé ra một kẽ hở. Ông cảm thấy có người nhìn trộm, sau đó Đại a ca và một vị a ca khác tố giác, bảo rằng chính thái tử đang lén nhìn trộm. Vì thế Khang Hi nổi trận lôi đình. Bạn nghĩ xem chuyện này sao chấp nhận nổi, đây rõ ràng là muốn tranh quyền cướp ngôi, rủa ta sao mãi chưa chịu chết già đây mà. Cho nên lần đó Khang Hi đại nộ, gọi tất cả các a ca tới trói nghiến lại, trước mặt toàn thể các a ca, đại thần và các giáo sĩ phương Tây (Khang Hi có quan hệ rất tốt với các giáo sĩ phương Tây, ông học thiên văn địa lý, hình học giải tích với họ, ông biết làm hình học giải tích, trình độ vượt xa cấp ba bây giờ, ít nhất cũng phải cỡ trình độ cao đẳng), lúc đó ông chẳng màng giữ thể diện gì nữa, lớn tiếng kể xiết bao tội bất hiếu, tội ác tày trời của thái tử. Bản thân ông cũng đau đớn tột cùng, ông lập thái tử bao nhiêu năm trời, cuối cùng lại chuốc lấy kết cục thế này, ông ôm mặt khóc lóc ngã vật xuống đất, cuối cùng bò rạp trên mặt đất mà khóc, đau đớn khôn xiết. Sau đó ông lệnh cho đám người Đại a ca áp giải thái tử về Tử Cấm Thành, giam giữ tại Thượng tứ viện, tức nơi nuôi ngựa của triều đình, cắt cử người canh giữ nghiêm ngặt, tuyên bố phế truất, tước bỏ tư cách thái tử của Dận Nhưng, bản thân ông cũng xa giá hồi loan. Cho nên đây là một biến cố cực kỳ trọng đại thời bấy giờ, biến cố này ảnh hưởng quá lớn tới gia tộc họ Tào, bởi vì vừa vặn lúc đó Tào Dần lại có quan hệ vô cùng mật thiết với thái tử. Vì ai nấy đều chắc mẩm thái tử đã ngồi vững ngai vàng, chỉ cần Khang Hi băng hà, người kế vị chắc chắn là ông ta, điều này không cần bàn cãi. Quan hệ giữa họ mật thiết tới mức nào? Theo tư liệu lịch sử ghi chép, chồng của nhũ mẫu thái tử tên là Lăng Phổ, tức là dưỡng phụ của thái tử. Khang Hi này nuông chiều thái tử đến mức vô lối, về sau ông vô cùng hối hận. Để thái tử tùy tiện sử dụng đồ đạc trong cung cho tiện lợi, ông dứt khoát bổ nhiệm Lăng Phổ làm Tổng quản Nội vụ phủ. Ông đã cưng chiều thái tử đến nước như thế. Tên Lăng Phổ này không những tùy tiện lấy dùng đồ đạc trong cung, mà đối với người như Tào Dần cũng chẳng hề khách khí, lại thêm phần quan hệ gắn bó, theo văn hiến ghi lại, Lăng Phổ có lần đến nhà họ Tào, tới phủ Giang Nam Chức tạo lấy bạc, một lần rút liền hai vạn lượng, hai vạn lượng bạc lập tức xuất kho, lập tức mang đi, mối quan hệ chính là như thế đấy. Cho nên nói thái tử bị phế truất, đối với Tào Dần mà nói cũng là một đòn giáng chẳng hề nhỏ. Thái tử vừa bị phế, hoàng đế có biết bao đứa con trai, rốt cuộc ai sẽ làm hoàng đế thì chẳng ai có thể đoán định nổi. Một người làm quan trong triều thì phải tiến hành đầu tư chính trị, bạn phải tìm đúng đường lối, theo đúng người, nếu chỉ có hai ba người thì còn dễ xoay xở, đằng này có tới hơn hai mươi đứa con trai, hoàng đế lúc thì thích đứa này, chốc lại thích đứa kia, bạn bảo biết xu nịnh bợ đỡ ai đây? Vì vậy toàn thể quan viên bấy giờ đều hoang mang hoảng loạn, Tào Dần cũng không ngoại lệ. Khi ấy người có thanh thế cao hơn cả là Thập tứ a ca, rõ ràng sau khi Khang Hi phế thái tử thì vô cùng sủng ái Thập tứ a ca, chuyện này không cần nói chi tiết nữa. Nào ngờ sau khi phế thái tử, tâm thần Khang Hi bất an, ông cảm thấy có luồng gió lạ lượn lờ quanh ngai vàng, cho rằng đó là điềm trời cảnh báo; trong mộng ông lại mơ thấy tổ mẫu, thấy người vợ, thấy hoàng hậu của mình lộ vẻ mặt không vui, bởi vì năm xưa lập thái tử, hai người phụ nữ này đã đóng vai trò rất lớn. Kế đó lại có kẻ mật báo, bảo rằng tại sao thái tử lại có những biểu hiện điên cuồng như thế, vạch lều nhòm trộm vào trong? Đó là vì mắc phải chứng cuồng tật, một thứ bệnh điên dại, do bị trúng tà yểm bùa. "Hồng Lâu Mộng" có viết về chuyện bị yểm bùa, có một hồi tên là "Chị em gặp năm ma", Triệu di nương nhờ Mã đạo bà dùng hình nhân cắm kim châm, khiến Phượng Thư và Bảo Ngọc bị trúng tà mê muội. Sau đó có người mật báo rằng chính bọn Đại a ca đã yểm bùa Dận Nhưng. Triều đình liền phái người đi khám xét phủ đệ của Đại a ca, quả nhiên đào được rất nhiều tượng gỗ chôn trong hoa viên của ông ta, lại tìm được nhân chứng, có nhiều lạt ma Mông Cổ cũng thừa nhận bị Đại a ca mua chuộc để đi yểm bùa Dận Nhưng, cho nên chỉ vài tháng sau, tức sang năm thứ hai, Khang Hi lại cho Dận Nhưng phục vị, tiếp tục lập làm thái tử, thế cục chính trị đã trải qua biết bao biến chuyển đầy kịch tính. Thế nhưng vài năm sau, Khang Hi vẫn vô cùng thất vọng về vị thái tử này, lại một lần nữa phế truất ông ta triệt để; sau khi phế truất xong thì không lập thái tử nữa, từ đó dẫn đến cục diện đại loạn. Lúc Khang Hi lâm chung, người ta vẫn không biết ông muốn chuyển giao quyền lực cho ai. Tất nhiên chúng ta đều biết, về sau Tứ a ca Ung Chính đã lên làm hoàng đế. Chuyện Ung Chính làm hoàng đế có rất nhiều truyền thuyết, tóm lại một câu, ông là kẻ soán quyền đoạt vị, hoàn toàn không phải Khang Hi thực lòng muốn truyền ngôi cho ông, mà là nhờ thủ đoạn âm mưu mới bước lên ngai vàng, điều này chúng ta không bàn sâu. Nhưng những việc này đều dính líu chặt chẽ, rút dây động rừng. Nó liên quan trực tiếp đến sự hưng vong của nhà họ Tào, bởi vì cha của Ung Chính vốn chẳng hề thích ông, chưa từng công khai bày tỏ ý định truyền ngôi báu cho ông. Ung Chính đã phong tỏa tin tức, mua chuộc đại thần quyền thế, tất nhiên hai vị quyền thần này sau đó cũng bị ông trừ khử. Về sau ông đưa ra một bằng chứng, bảo tại sao Khang Hi lại truyền ngôi cho ông? Vì Khang Hi đã trao một chuỗi niệm châu cho ông làm tín vật. Lại có một nguồn tin trong cung nói rằng khi Khang Hi đã hấp hối, đã hôn mê bất tỉnh, Ung Chính liền mò tới bên sập nằm của ông, chuyện này còn khủng khiếp hơn cả vụ báo động đêm nơi trướng điện, Khang Hi vừa mở mắt thấy Lão Tứ đến thì vô cùng tức giận, định lấy chuỗi niệm châu ném vào mặt ông ta; một ông già sắp chết dùng chút tàn lực hấp hối để ném chuỗi hạt thì ném làm sao xa được, vừa vặn bị Ung Chính giơ tay đón lấy trúng phóc, thế là trở thành biểu tượng truyền ngôi. Có một thuyết như vậy, nghe cũng thật khôi hài. Cho nên sau đó Ung Chính liền tiến hành trả thù, phàm là những gì cha mình thích, ông đều ghét; phàm là những gì cha mình ghét, ông đều thích tất. Thập tam a ca tên là Dận Tường, bản thân Ung Chính tên là Dận Chân, sau khi đăng cơ ông bắt tất cả anh em phải đổi chữ "Dận" thành chữ "Doãn", Doãn Tường này rất kỳ lạ, thời Khang Hi trước sau không hề được phong vương. Những người xếp sau Doãn Tường đều được phong vương cả, riêng Doãn Tường trước sau không được phong, Khang Hi rất ghét ông ta. Nhưng Ung Chính vừa lên ngôi, lập tức phong cho Doãn Tường làm thân vương có địa vị vô cùng tôn quý, hơn nữa còn giao Tào Phủ cho Di Thân vương Doãn Tường quản thúc dạy bảo, rồi vào năm Ung Chính thứ ba, thứ tư thì tiến hành sao kê tịch thu gia sản nhà họ Tào, sang năm Ung Chính thứ năm, thứ sáu thì giải Tào Phủ đang mang tội về Bắc Kinh, cấp cho một căn viện nhỏ để ở. Tào Phủ chịu cảnh ngộ rất thảm thương, gọi là bị gông cùm thị chúng, mỗi ngày đều phải đi "làm việc", nhưng làm việc kiểu gì? Chính là mỗi ngày ra đường đứng, mang cái gông to tướng: "Tôi là kẻ có tội, tôi vì sao có tội", ngày nào cũng làm cái trò ấy, bêu riếu trước bàn dân thiên hạ, mang gông chịu nhục, cực kỳ thê thảm. Điều tôi muốn nói là, những sự kiện có thật ngoài đời sống này khi bước vào "Hồng Lâu Mộng", sau khi đã "giấu đi chuyện thực", dùng những "lời lẽ quê mùa hoang đường" để nâng tầm thành tình tiết nghệ thuật, sự kiện nghệ thuật, thì đã cấu thành nên hình tượng Tần Khả Khanh.

Có người mang ấn tượng vô cùng sâu sắc về sự kiện Ung Chính tịch thu gia sản nhà họ Tào, cứ đinh ninh rằng ý đồ nghệ thuật của Tào Tuyết Cần hẳn phải là viết về triều Ung Chính, sau khi bị tịch thu nhà cửa thì gia tộc ông sa sút lụi tàn, nhưng giờ đối chiếu lại thấy không khớp. Kỳ thực người ta đã quên mất việc khảo chứng những sự việc diễn ra vào triều Càn Long. Ung Chính bốn mươi lăm tuổi mới lên làm hoàng đế, thời gian trị vì rất ngắn ngủi, chỉ làm được mười ba mười bốn năm thì đột ngột qua đời, bạo tử bất ngờ, cho đến tận bây giờ nguyên nhân cái chết của ông vẫn là điều các nhà sử học chưa thể làm sáng tỏ. Sau khi ông chết liền truyền ngôi báu cho Càn Long. Càn Long rất thông minh, vừa lên ngôi ông liền thực thi một chính sách gọi là "thân thân mục tộc" (thân thiện với người thân, hòa mục với hoàng tộc). Dưới triều Ung Chính, người ta vì tranh giành ngôi báu mà vẫn chém giết lẫn nhau. Thời Khang Hi tại vị, Thập tứ a ca rõ ràng được Khang Hi trọng dụng, sau khi Khang Hi qua đời ông ta đang ở Y Lê, giữ chức Trấn Viễn Đại tướng quân, là một nhân vật nắm giữ trọng trách quân chính then chốt. Ngoài ra còn có hai nhân vật cũng vô cùng lợi hại, một là Bát a ca, hai là Cửu a ca, hai kẻ này là những tay lão luyện trong việc tranh quyền đoạt vị, từ thời thái tử hai người đã rục rịch ngấm ngầm, sau khi thái tử bị phế truất thì hai kẻ này cũng chẳng chút nhường nhịn xông vào tranh đoạt ngôi vua, so kè đấu đá với cả Ung Chính; đến khi Ung Chính đã làm hoàng đế rồi họ vẫn tiếp tục so kè chống đối, Ung Chính bèn ra tay tàn độc hạ sát cả hai người. Càn Long tận mắt chứng kiến cuộc đấu đá quyền lực đẫm máu qua hai triều đại của cha và ông nội mình, liền cảm thấy muốn ổn định cục diện chính trị thì trước tiên phải xoa dịu vết thương từ chính nội bộ hoàng tộc, vì thế đã thực thi chính sách thân thân mục tộc. Tức là đối với những chuyện đã qua thì không truy cứu nữa, tất cả những người trong hoàng tộc còn sống ta đều đối đãi tử tế, đồng thời những quan viên có liên can đến cuộc tranh quyền của hoàng tộc, ta đều nhất loạt xá miễn, tha được là tha. Khi ấy Tào Phủ mang tội là do bị thâm hụt công quỹ trong nhiệm kỳ, đây là một tội danh lớn nhất. Càn Long liền hạ thánh chỉ, mọi khoản thâm hụt của các quan viên Nội vụ phủ như thế này đều được xóa sạch như một cơn gió thoảng, nhất loạt xá tội. Vì thế Tào Phủ sau đó đã được miễn tội. Nhà họ Tào sau này đã có một quá trình hồi phục dần dần, vươn lên đạt tới một cục diện tiểu khang sung túc. Đoạn sử thực này bị rất nhiều người bỏ qua, ngàn vạn lần đừng xem nhẹ, đây là chi tiết vô cùng quan trọng. Hơn nữa lại trùng hợp đến kỳ lạ, Tào Dần và Khang Hi là bạn nối khố thuở nhỏ, thì Càn Long cũng có một người bạn nối khố, tên là Bình Quận vương Phúc Bành. Ung Chính đã rút ra bài học xương máu từ cha mình, hễ lập thái tử là những kẻ khác sẽ tranh giành vương vị, cho nên không lập thái tử. Ung Chính nhắm trúng Càn Long, nhưng không lập thái tử. Thời đó, Càn Long cũng có bạn học cùng đọc sách, Càn Long cũng thích làm thơ, Càn Long từ nhỏ đã mê làm thơ, ông là nhà thơ để lại số lượng thơ nhiều nhất Trung Quốc, có thể tranh giải quán quân kỷ lục thế giới về số lượng thơ ca. Thời trẻ khi làm thơ ông liền nhờ bạn viết lời tựa cho mình, ai đã viết lời tựa cho ông? Chính là Phúc Bành. Đây là người được nhờ viết tựa cho tập thơ của hoàng đế, mối quan hệ làm sao có thể tầm thường được? Cho nên vừa nắm quyền trị vì là Càn Long trọng dụng Phúc Bành ngay, mà Phúc Bành lại là người thế nào? Thân mẫu của Phúc Bành chính là con gái của Tào Dần. Tức là cô ruột của Tào Tuyết Cần, xét theo quan hệ huyết thống thì Phúc Bành chính là anh họ của Tào Tuyết Cần. Lại còn có tầng quan hệ này nữa cơ đấy, sao có thể quên được chứ? Người ta chỉ nhớ đến việc nhà ông gặp đại nạn dưới triều Ung Chính, mà quên mất rằng sang triều Càn Long, họ có một người thân thích quan trọng đến nhường này, gia đình ông từng có một thời kỳ tiểu khang ấm êm. Cho nên Chi Nghiên Trai mới nhắc nhở bạn rằng, Nguyên phi tỉnh thân cũng vậy, cảnh vinh hoa phú quý của Giả phủ cũng thế, đều là viết về thời mạt thế, chứ không phải viết về đời sống thời kỳ Tào Dần làm Chức tạo, mà là viết về đời sống thời mạt thế. Giả mẫu năm lần bảy lượt nhắc lại: "Gia đình bậc trung như chúng ta". Tức là nói đã khôi phục về một cục diện tiểu khang, một cục diện tạm coi là tươm tất. Nhưng đối với Tào Tuyết Cần mà nói, tuổi tác của ông khi ấy sẽ không quá lớn. Có người bảo nếu đầu thời Ung Chính đã bị tịch thu gia sản, Tào Tuyết Cần vừa mới chào đời không lâu, ông làm sao có được ký ức về cuộc sống phồn hoa tột bậc, làm sao viết nổi những khung cảnh hoa lệ dường ấy? Ông có nguồn tư liệu đời sống này, thứ mà ông được trải nghiệm chính là cảnh tượng những năm đầu Càn Long; ông không thể cảm nhận được cuộc sống xa hoa mà ông nội và cha ông từng trải qua, bởi không kịp đón nhận. Cái ông kịp đón nhận chính là cuộc sống êm ấm giàu sang mới có được nhờ sự che chở chở che của những người như Phúc Bành vào những năm đầu Càn Long. Tất nhiên ông có phóng đại, vì thứ ông viết không phải gia sử mà là tiểu thuyết, ông phải tiến hành thăng hoa nghệ thuật, ông đã khuếch đại, đã tô vẽ thêm, điểm này xin mọi người hết sức lưu ý.

Giờ đây bạn đọc "Hồng Lâu Mộng" ắt sẽ vỡ lẽ, từ hồi thứ nhất đến hồi thứ mười sáu trình tự thời gian rất hỗn loạn, nhưng từ hồi thứ mười bảy, mười tám cho đến hồi năm mươi ba, việc sắp xếp theo thứ tự thời gian lại vô cùng rõ ràng rành mạch. Hơn nữa năm mà tác giả miêu tả có thể khẳng định chính là năm Càn Long nguyên niên, tức khung cảnh đời sống trong mùa xuân đầu tiên của gia đình ông. Minh chứng quan trọng nhất chính là hồi thứ hai mươi bảy, ông viết đến ngày hai mươi sáu tháng Tư là tiết Mang Chủng, các cô nương trong Đại Quan Viên coi ngày đó là tiết Tiễn Hoa, để nói lời từ biệt với mùa xuân. Bạn có thể tra vạn niên lịch, sao mà khéo đến thế, kỳ thực chẳng phải ngẫu nhiên. Bởi vì nguồn tư liệu sống, ký ức cuộc đời làm căn cứ chủ yếu để ông viết nên đoạn đời sống phồn hoa trong "Hồng Lâu Mộng" này chính là năm Càn Long nguyên niên, chính là độ đầu xuân, chính là mùa xuân năm ấy. "Tam xuân tranh cập sơ xuân cảnh" (Ba xuân sao sánh cảnh đầu xuân), một câu thơ trong trang sách mỏng về Nguyên Xuân, cùng mang một ý nghĩa với câu "Tam xuân khứ hậu chư phương tận" (Ba xuân qua rồi trăm hoa rụng hết). Tào Tuyết Cần đã hao tốn bao nhiêu tâm huyết bút mực, từ hồi mười tám đến hồi năm mươi ba, dồn hết sức lực để đặc tả trọn vẹn năm này.

Tiếp theo có một đoạn viết về cuộc sống năm Càn Long thứ hai. Giả phủ bắt đầu xuất hiện rất nhiều điềm báo chẳng lành. Rồi đến khi gần kết thúc tám mươi hồi thì viết tới tình hình của năm Càn Long thứ ba. Vậy thì "sau khi ba xuân qua đi", vào năm Càn Long thứ tư đã xảy ra chuyện gì? Đã xảy ra vụ "Hoằng Tích nghịch án". Hoằng Tích là ai? Hoằng Tích chính là con trai của phế thái tử Dận Nhưng. Phế thái tử tuổi tác đã cao, bởi vì ông là con thứ hai, Khang Hi sống rất thọ, sinh rất nhiều con cái, Khang Hi đã tận mắt nhìn Hoằng Tích lớn lên từng ngày. Khang Hi không chỉ yêu quý Dận Nhưng, mà còn vô cùng yêu thương đứa cháu nội này, yêu thương tha thiết. Cha của Hoằng Tích từng trải qua hai lần được lập làm thái tử, hai lần bị phế truất, trong lòng người con sẽ nghĩ thế nào? Ban đầu ông ta nhẫn nhục chịu đựng không phát tác, nhưng đến năm Càn Long thứ tư, sau khi ba xuân trôi qua, Hoằng Tích liền phát động một đòn tấn công dữ dội nhắm vào vương quyền của Càn Long. Đây chính là vụ "Hoằng Tích nghịch án" nổi tiếng trong lịch sử. Càn Long đã dùng thủ đoạn nhanh như chớp chặt đứt tơ vò để kết thúc vụ nghịch án này, dập tắt âm mưu đảo chính của bọn họ. Hơn nữa Càn Long thông minh ở chỗ nào? Sau khi dập tắt xong, ông không hề công bố rộng rãi ra ngoài xã hội, tiêu hủy toàn bộ các hồ sơ tài liệu trọng yếu, ngày nay trong kho lưu trữ lịch sử nhà Thanh không thể tra cứu ra được. Thế nhưng vẫn để lại rất nhiều manh mối dấu vết. Đây chính là vụ "Hoằng Tích nghịch án" trứ danh. Do đó, chúng ta phát hiện trong "Hồng Lâu Mộng" có một hồi, hồi thứ bốn mươi, hồi này tả cảnh bọn họ đánh thẻ ngà, "Kim Uyên Ương ba lần truyền lệnh thẻ ngà". Rất nhiều độc giả đọc đến đây cảm thấy rất phiền toái, nghĩ bụng cái này có gì hay ho đâu chứ? Tôi cũng đâu có biết chơi bài thẻ ngà. Bọn họ đang làm gì vậy? Thực chất là đang truyền tải những thông điệp vô cùng quan trọng. Trong đoạn "ba lần truyền lệnh thẻ ngà" xuất hiện một câu lệnh bài thế này, chẳng hạn như Sử Tương Vân nói: "Song huyền nhật nguyệt chiếu càn khôn" (Hai vầng nhật nguyệt cùng treo chiếu càn khôn). Thế nào gọi là "song huyền nhật nguyệt"? Tức là có hai trung tâm chính trị, hai bộ chỉ huy đấy. Đây vốn là thơ của Lý Bạch. Sau loạn An Sử, Đường Huyền Tông vội vã chạy trốn về đất Ba Thục. Giữa đường do ba quân binh biến, bất đắc dĩ phải giết bọn Dương Quốc Trung, bất đắc dĩ phải bức Dương Quý Phi tự vẫn. Mà đúng lúc này, con trai ông là Túc Tông, ở một nơi khác, đã tự mình tuyên bố tức vị xưng đế, Huyền Tông cũng đành phải nhường lại chiếc ngai vàng này. Đó là một cục diện chính trị vô cùng hỗn loạn, gọi là "song huyền nhật nguyệt chiếu càn khôn". "Hồng Lâu Mộng" đã dùng rất nhiều nét bút như thế để ám thị cho độc giả biết thời đại mà tác giả miêu tả chính là từ năm Càn Long nguyên niên đến năm Càn Long thứ ba, sau tám mươi hồi sẽ viết đến năm Càn Long thứ tư, tức tình cảnh sau khi ba xuân trôi qua, viết đến mùa xuân thứ tư. Cho nên "song huyền nhật nguyệt chiếu càn khôn" phản ánh một cục diện chính trị vô cùng căng thẳng, lại còn có câu "Ngự viên khước bị điểu hàm xuất" (Vườn ngự lại bị chim ngậm bay đi), có căng thẳng hay không chứ. Đâu chỉ có một câu, câu lệnh bài của Tiết Bảo Thoa là: "Chỗ nào cũng sóng gió, nơi nào cũng âu sầu", từ đây số phận của nhà họ Tào lại bấp bênh chao đảo. Câu lệnh bài của Lâm Đại Ngọc là: "Hai phía cùng ngước nhìn ngai ngọc dẫn dắt triều nghi", "hai phía cùng ngước nhìn ngai ngọc", cục diện chính trị hễ động một tí là lại thành đôi thành cặp. Hơn nữa bạn hãy xem hồi bảy mươi sáu, Lâm Đại Ngọc và Sử Tương Vân cùng nhau ngâm thơ liên hoàn, rồi Diệu Ngọc cũng xuất hiện, nối tiếp cho trọn vẹn bài thơ. Trong đó có một số câu, ở vài bản chép tay không có, nhưng ở những bản khác lại có, quan trọng nhất là mấy câu thế này: "Phạm Đẩu yêu ngưu nữ, thừa tha đãi đế tôn. Hư doanh luân mạc định, hối sóc phách không tồn". Điều này rất kỳ lạ, thế nào gọi là "phạm Đẩu"? Một vì sao Đẩu xâm phạm một vì sao Đẩu khác gọi là "phạm Đẩu", đây chẳng phải đang nói về cuộc đấu tranh giành quyền lực tối cao đó sao? "Thừa tha đãi đế tôn" (Cưỡi bè đợi cháu vua), lúc này rất nhiều người nhắm chuẩn phương hướng, tiến hành đầu tư chính trị, nhà họ Tào không còn sự lựa chọn nào khác, chỉ có thể chọn phe thái tử, chọn đảng thái tử, cho nên mới "cưỡi bè đợi cháu vua", chữ "đế tôn" quá rõ ràng rành mạch, chính là cháu nội của hoàng đế. Có người nói điển cố "đế tôn" là chỉ nàng Chức Nữ trong tích Ngưu Lang Chức Nữ, chữ "đế tôn" xét theo Đạo giáo thì nói về Chức Nữ. Nhưng xét theo nghĩa đen câu chữ, thì chính là cháu nội của Khang Hi, mà cháu nội của Khang Hi chính là Hoằng Tích. Có người bảo, ông nói thế gượng ép quá, Khang Hi nhiều con trai như vậy, thì cháu nội lại càng đông hơn. Tôi không trích lời của người khác, giờ tôi trích dẫn lời của chính Càn Long. Sau này Càn Long đã nói thế nào về Hoằng Tích? Đây là điều được sử sách hiện nay ghi chép lại, Càn Long nói: "Tự dĩ vi cựu nhật Đông Cung chi đích tử, cư tâm thậm bất khả vấn!" (Tự cho mình là đích tử của Đông Cung ngày trước, bụng dạ thật không thể lường nổi!). Ngay cả Càn Long cũng hình dung ông ta là đế tôn, là mối đe dọa chính trị lớn nhất của mình. Hơn nữa điều khiến Càn Long đặc biệt đau lòng là ở chỗ nào? Chính là những kẻ tham gia vào âm mưu mưu phản của Hoằng Tích, không những không phục việc cha ông làm hoàng đế, mà còn không phục cả việc ông ngồi trên ngai vàng. Ở đây không chỉ có phế thái tử Hoằng Tích, mà thậm chí còn có cả bản thân mấy vị thân vương được cha ông tin cậy nhất cùng con cái của họ. Trong nội bộ hoàng tộc, những kẻ này cũng cho rằng Ung Chính không phải là vầng "mặt trời" chân chính, mà cho rằng Hoằng Tích mới là vầng "mặt trăng" danh chính ngôn thuận. Lúc này, chúng ta nhớ lại hồi thứ nhất, câu thơ mà Giả Vũ Thôn đột nhiên ngâm nga: "Thiên thượng nhất luân tài bổng xuất, nhân gian vạn tính ngưỡng đầu khán" (Trên trời một vầng trăng vừa vặn nhô lên, muôn dân cõi trần đều ngẩng đầu ngước nhìn), liền cảm thấy kinh tâm động phách. Đó là lời tuyên cáo về một tình thế chính trị căng thẳng tột độ, vầng "trăng" này sắp sửa xuất hiện rồi. "Hồng Lâu Mộng" chính là được triển khai số phận của cả một gia tộc dưới tiền đề lớn của cuộc tranh đấu giữa nhật và nguyệt này. Cho nên, nguyên mẫu của nhân vật Tần Khả Khanh chính là một người em gái của Hoằng Tích, là một người con gái của Dận Nhưng. Hoặc là vào những năm đầu khi hai nhà còn giao hảo tốt đẹp đã được đưa vào nhà họ Tào làm con dâu nuôi từ bé, hoặc là sau khi sinh ra chưa kịp đăng ký vào Tông Nhân phủ, liền mượn danh nghĩa con gái nuôi của một viên quan nhỏ để gửi nuôi ở nhà họ Tào. Tào Tuyết Cần chính là dựa vào những tư liệu đời thực nguyên sơ như vậy để thăng hoa thành hình tượng nghệ thuật, nhằm kiến tạo nên bầu không khí bao trùm của tình tiết bi kịch, dựng nên đại cục diện cho kết cấu nghệ thuật bi kịch của mình. Có rất nhiều bằng chứng có thể chứng minh cho điểm này, vì hôm nay thời gian có hạn, tôi không thể giảng giải quá đỗi chi tiết. Nhưng chỉ dựa vào những manh mối dấu tích mà tôi đã phác họa ra đây, bạn cũng nên nảy sinh hứng thú, nảy sinh niềm say mê muốn truy tìm khám phá.

Ở hồi thứ mười ba, tác giả đã viết ra tình cảnh của Tần KhKhả Khanh, Tần Khả Khanh mắc phải bệnh gì? Nàng mắc phải căn bệnh chính trị. Trương Hữu Sĩ có phải là thái y không? Trương Hữu Sĩ chính là thái y. Thái y của ai? Là thái y của Hoằng Tích. Trước khi Hoằng Tích tiến hành đoạt quyền, vào mùa xuân thứ tư sau ba mùa xuân dưới triều Càn Long, khi chưa hề đăng cơ, ông ta đã dám công nhiên tự ý thiết lập bảy ty thuộc Nội vụ phủ. Đây chính là lời do đích thân Càn Long nói ra, Càn Long tức giận đến mức muốn chết đi được, Càn Long bảo, hắn tự lập bảy ty Nội vụ phủ, bảy ty đó bao gồm cả Thái y viện. Tên thái y này chính từ nơi đó lén lút thâm nhập vào kinh thành để bắt liên lạc bí mật với thành viên gia tộc là Tần Khả Khanh, cho nên ông ta mới nói những lời ám hiệu lóng ngầm. Ông ta bảo, cứ qua tiết Xuân Phân là có thể thấy được kết quả. Tức là sau ba mùa xuân là có thể thấy được kết quả. Nào ngờ "tam xuân khứ hậu chư phương tận", nào ngờ "tam xuân tranh cập sơ xuân cảnh", vạn lần không ngờ nổi, sau khi ba xuân qua đi, bước sang mùa xuân thứ tư là sụp đổ tan tành. Hoằng Tích quả thực là kẻ to gan làm càn.

Sau khi Tào Tuyết Cần viết ra, Chi Nghiên Trai cảm thấy kinh hãi run sợ. Tại sao tác giả lại phải viết đôi chút về chính trị? Bởi vì ông từng nói, mình không can dự vào thời sự. Tác giả của "Hồng Lâu Mộng" là Tào Tuyết Cần, thực sự không hề muốn viết một cuốn tiểu thuyết chính trị. Kỳ thực ông không hề viết tiểu thuyết chính trị. Tôi nói nhiều nhân tố chính trị đến thế, chỉ là muốn nói lên nỗi đau đớn tột cùng trong nội tâm sáng tác của ông. Ông buộc phải vượt lên trên những tao ngộ và trải nghiệm thảm khốc của gia tộc trong các biến cố chính trị, để viết về quá trình những người phụ nữ trẻ trung xinh đẹp kia bị hủy diệt ra sao. Nhưng ông lại không thể thoát khỏi cái bóng đen u ám ấy, ông cũng chẳng có lý do gì để rũ bỏ được bóng ma đó. Ông vô cùng đau khổ, cho nên ngay từ phần mở đầu của "Hồng Lâu Mộng", ông đã phải báo trước kết cục bi kịch này, những người phụ nữ ấy đã bị hủy diệt như thế nào. Họ bị thời đại hủy diệt, bị kết cấu vận mệnh to lớn của gia tộc hủy diệt, bị những nhân tố chính trị xã hội tàn khốc của thời đại vùi dập tiêu diệt, chứ hoàn toàn không phải do bản thân họ tự hủy hoại chính mình. Đây là một nhân tố cực kỳ quan trọng trong toàn bộ ý đồ sáng tác của ông.

Vì vậy, bây giờ tôi xin tóm lược lại kết luận rút ra từ việc giải mã "Hồng Lâu Mộng" thông qua Tần Khả Khanh:

Trước hết, sau khi tiến hành nghiên cứu nguyên mẫu, tôi rút ra rằng: Nguyên mẫu của Tần Khả Khanh chính là một người con gái của phế thái tử Dận Nhưng được bí mật gửi nuôi tại nhà họ Tào. Sau khi Tào Tuyết Cần viết xong hồi mười ba, Chi Nghiên Trai bảo, ông nhất định phải cắt bỏ, ông bèn cắt đi bốn năm tờ giấy, rồi cố ý chắp vá một miếng vá vào, mãi đến cuối hồi thứ tám mới dán thêm một miếng vá, cố tình để người đọc trông thấy sự hỗn loạn. Đây là một hành động vô cùng đau đớn xót xa của ông.

Tần Khả Khanh và Nguyên Xuân là hai sợi dây chính chi phối vận mệnh của Giả phủ. Nguyên mẫu của Nguyên Xuân chính là một người chị gái của Tào Tuyết Cần, nàng lớn hơn Tần Khả Khanh chừng năm sáu tuổi. Xoay quanh Nguyên Xuân có rất nhiều điều bí ẩn, trước hết là trong trang sách mỏng ở hồi thứ năm, bài thơ viết về Nguyên Xuân không thể nào giải thích nổi, khúc ca về sau lại càng không thể giải thích được. Bài thơ viết về Nguyên Xuân như sau: "Nhị thập niên lai biện thị phi, lựu hoa khai xứ chiếu cung vi; tam xuân tranh cập sơ xuân cảnh, hổ hủy tương phùng đại mộng quy". "Hai mươi năm trời phân biệt thị phi", nàng phân biệt thị phi của ai? Có người bảo, nàng tiến cung hai mươi năm rồi, nàng dám phân biệt đúng sai phải trái của hoàng đế sao? Nàng muốn tìm đường chết chắc? Nhất cử nhất động của hoàng đế đều là "đúng", làm gì có chuyện "sai", nàng phân biệt cái thứ thị phi gì chứ? Tranh giành sự sủng ái còn chẳng kịp nữa là, cho nên giải thích thế không thông. Vậy thì "hai mươi năm trời phân biệt thị phi", nàng phân biệt thị phi của ai? Nguyên mẫu của nàng, từ thuở nhỏ đã biết trong nhà có một người đến ở, chính là nguyên mẫu của Tần Khả Khanh, nàng cảm thấy rất kỳ lạ, lúc ấy nàng đã hiểu chuyện rồi. Sau này nàng tiến cung, nàng đã dùng suốt hai mươi năm trời để truy cứu xem người này rốt cuộc là ai. Trong một bản chép tay cổ xưa, chữ "phi" trong câu "nhị thập niên lai biện thị phi" thực ra được viết là chữ "thùy" (ai), tức là "nhị thập niên lai biện thị thùy" (Hai mươi năm trời phân biệt xem là ai). Về sau có người nghĩ là chép nhầm, đáng lẽ phải là "thị phi" chứ không phải "thị thùy", cho nên đã sửa lại. "Hai mươi năm trời phân biệt xem là ai", cuối cùng, Nguyên Xuân đã mật báo với hoàng thượng, vị hoàng đế này là có ý ám chỉ ngầm. Hoàng đế trong "Hồng Lâu Mộng" là sự cô đọng, dồn nén cả ba triều Khang Hi, Ung Chính, Càn Long vào làm một, cho nên trong truyện mới có Thái thượng hoàng. Từ khi Tào Tuyết Cần sống cho tới trước khi ông qua đời, triều Thanh không hề có Thái thượng hoàng. Mãi sau này Càn Long mới nhường ngôi cho Gia Khánh, ông lên làm Thái thượng hoàng thì triều đình mới xuất hiện Thái thượng hoàng, lúc đó Tào Tuyết Cần đã qua đời nhiều năm rồi. Nhưng trong tiểu thuyết của ông lại có Thái thượng hoàng, đó là vì ông muốn nén hoàng đế của cả ba triều đại lại để viết chung. Điều này chứng minh quá trình từ đời sống bước vào nghệ thuật của ông. "Hai mươi năm trời phân biệt xem là ai" tức là nói, nguyên mẫu này đã bộc bạch với Càn Long rằng: "Thần thiếp cảm thấy mình không nên giấu giếm. Nhà thần thiếp có lén lút nuôi giấu một giọt máu mủ của Dận Nhưng". Nhờ sự mật báo của nàng, lại thêm Càn Long ngỡ rằng vấn đề Hoằng Tích đã được giải quyết êm xuôi, nên hoàng đế đã ban ơn tha thứ xá miễn. Vì vậy, khi có người đến thông báo Giả gia chuẩn bị tiếp chỉ, bọn người Giả mẫu đều hoang mang lo sợ suốt cả ngày, khiếp vía kinh hồn. Chắc mọi người vẫn còn nhớ hồi đó chứ. Bà ấy sợ hãi điều gì? Trong lòng có điều gì mờ ám chăng? Nào ngờ cuối cùng lại là một đại hỷ kịch. Hoàng đế không những xá tội cho bà, mà cuối cùng ở hồi thứ mười ba còn viết, viên Đại thái giám trong cung là Đới Quyền, khua chiêng giương lọng, nghênh ngang đàng hoàng đến Giả gia để dâng lễ cúng tế. Nếu không có sự cho phép của hoàng đế thì liệu có được như thế không? Ngay cả theo miêu tả trong tiểu thuyết, nếu không có hoàng đế chuẩn y, ông ta cũng tuyệt đối không thể đến theo cách ấy. Lại không phải lén lút đến riêng tư, mà là khua chiêng giương lọng rầm rộ mà tới. Chiểu theo các quy định nghiêm ngặt của nhà Thanh, thái giám tuyệt đối không được phép tùy tiện rời cung. Lối miêu tả như vậy nhằm nói lên đạo lý gì? Chính là chứng minh đây là một cuộc trao đổi chính trị. "Lựu hoa khai xứ chiếu cung vi", câu này lại càng kỳ lạ hơn nữa. "Hoa lựu", mọi người đều biết, chốn cung đình luôn mong mỏi con đàn cháu đống, khả năng sinh con của Khang Hi cực kỳ mạnh mẽ, có lẽ ông đã sinh hết sạch phần con cái của cả hoàng gia nhà Thanh rồi, thành thử về sau triều Thanh toàn là bất lực liệt dương, đến đời Quang Tự thì hoàn toàn không còn bất kỳ năng lực sinh sản nào nữa. Càng về sau càng không thể sinh đẻ, đến cuối cùng thì nát bét be bét, sang đời Tuyên Thống thì không nỡ nhìn nổi nữa. Điều này chẳng có gì lạ, trong cung đình trồng thạch lựu là để cầu mong đông con nhiều cháu. Chúng tôi tra cứu ra được, khi Dận Nhưng làm thái tử, từng làm thơ vịnh hoa thạch lựu. Hơn nữa nguyên mẫu của Nguyên Xuân ban đầu không phải được đưa đến hầu hạ bên cạnh hoàng đế, mà là đưa tới bên cạnh thái tử. Sau khi thái tử bị phế truất, mới được chuyển dịch sang bên cạnh hoàng đế, điều này ở triều Thanh chẳng có gì to tát. Bởi vì người ta quan niệm phụ nữ là thứ hoàng đế có thể tùy ý chiếm đoạt. Hơn nữa tôn ti thứ bậc giữa các thế hệ cũng có thể đảo lộn bừa bãi. Điểm này lại càng đáng để nghiên cứu sâu hơn, tôi không dám khẳng định liệu câu "lựu hoa khai xứ chiếu cung vi" có hàm ý rằng trong thiết kế nhân vật Nguyên Xuân của tác giả, sau tám mươi hồi sẽ hé lộ thực chất nàng có mối quan hệ nào đó với Nghĩa Trung Thân vương lão thiên tuế hay không, tôi không dám khẳng định như vậy. Nhưng có thể tạm gác lại để nghi vấn. "Tam xuân tranh cập sơ xuân cảnh" tức là nói sau khi nàng nhận được sự xá miễn của hoàng đế, lại được hoàng đế sủng ái yêu thương, những ngày tháng nàng trải qua trong mùa xuân đầu tiên vô cùng tốt đẹp, nhưng về sau thì mùa xuân sau lại chẳng bằng mùa xuân trước, để rồi đến mùa xuân thứ tư thì "hổ hủy tương phùng đại mộng quy". Có người bảo không đúng, phải là "hổ thỏ tương phùng đại mộng quy" chứ. Các bản thông hành đều viết là "hổ thỏ tương phùng đại mộng quy", hơn nữa Cao Ngạc khi viết phần tục thư, đã viết cái chết của Nguyên phi vô cùng thanh thản bình yên, chỉ là vì ăn quá nhiều đồ béo ngấy, đờm tắc nghẽn, phát phì, mắc bệnh nhà giàu, sau đó vì đờm ứ không thở nổi mà chết. Hơn nữa Cao Ngạc còn bịa đặt càn quấy rằng, năm đó là năm Giáp Dần, ngày mười tám tháng Chạp lập xuân, ngày Nguyên phi hoăng thệ là ngày mười chín tháng Chạp đã giao sang năm Mão tháng Dần, ý nói năm nàng chết là năm Dần tháng Mão, Dần là hổ, Mão là thỏ, cho nên mới có câu "hổ thỏ tương phùng đại mộng quy". Tra cứu lịch thư, người Trung Quốc khi tính con giáp là tính theo năm, mỗi một năm chia một con giáp, chứ các tháng thì không chia theo con giáp. Tuy có mười hai tháng, nhưng không ai bảo tháng Giêng là tháng Chuột cả. Các thầy bói toán bát tự đôi khi tính toán như vậy, nhưng bạn cứ tra cứu các sách tướng số liên quan là biết ngay, Cao Ngạc cũng chỉ nói bừa nói bãi. Dù tính thế nào đi nữa, tháng đó cũng không thể là tháng Thỏ, cũng không phải tháng Mão, ông ta chẳng còn cách nào khác, ông ta làm vậy là để gượng ép sửa chữ này nhằm làm tròn cho câu "hổ thỏ tương phùng". Kỳ thực, câu đúng phải là "hổ hủy tương phùng", "hủy" là một loài mãnh thú tựa như tê giác, hổ và hủy chạm trán nhau ắt xảy ra một trận ác chiến kinh hoàng, trận ác chiến ấy chính là chỉ vụ "Hoằng Tích nghịch án". Hơn nữa trong mười hai khúc ca "Hồng Lâu Mộng" — thực tế phải là mười bốn khúc, nhưng theo thói quen đều gọi là mười hai khúc ca — trong khúc ca viết về Nguyên Xuân đã nói rất rõ ràng, Nguyên Xuân phải chịu cái chết vô cùng thê thảm, nàng tuyệt đối không phải chết một cách bình yên, do ăn nhiều đồ béo phát phì tắc đờm mà chết. Nàng chết vô cùng thảm khốc. Hơn nữa câu đố đèn ở hồi hai mươi hai cũng đã nói rất rõ: "Một tiếng vang rền người khiếp sợ, ngoảnh đầu nhìn lại đã thành tro", đó là cái chết bất đắc kỳ tử, là cái chết đầy bi thảm ở một nơi non cao nước thẳm xa xôi muôn dặm. Do đó Nguyên Xuân cũng có nguyên mẫu ngoài đời thực. Nguyên mẫu của Nguyên Xuân và nguyên mẫu của Tần Khả Khanh đều vô cùng quan trọng, là hai nhân vật chi phối trực tiếp đến vận mệnh của cả gia tộc. Cho nên qua sự phân tích này của tôi: Tần Khả Khanh mắc phải căn bệnh chính trị, sự kiện nguyên mẫu chính là "Hoằng Tích nghịch án". Đầu xuân, ba xuân đều có thể nhận được lời giải thích vô cùng thông suốt hợp lý. Sự kiện nguyên mẫu chính là việc Càn Long xử lý vụ nghịch án một cách kín đáo không lộ thanh sắc, giữ gìn trọn vẹn vẻ đường hoàng thể diện bên ngoài. Tần Khả Khanh và Nguyên Xuân là hai nhân vật nắm giữ then chốt vận mệnh của Giả phủ. Nhưng tôi muốn nói rằng, tâm đắc nghiên cứu của tôi là thế này: Tào Tuyết Cần thực sự không hề muốn can thiệp vào chuyện thời thế. Ông muốn vì chốn khuê các mà lập truyện, nhưng những sinh mệnh thanh xuân tươi đẹp ấy lại phải sinh tồn trong một hoàn cảnh chính trị vô cùng hiểm ác, sự hủy diệt của họ là không thể nào tránh khỏi, đó là sự hủy diệt tất yếu dưới một đại cục diện chính trị tàn khốc. Do đó, ông thậm chí đã biểu đạt một hàm ý, một chủ đề sâu sắc đến mức tột cùng: Cá nhân chính là con tin của lịch sử. Chủ đề này ở phương Tây, mãi đến tận thế kỷ trước mới có một số nhà văn bắt đầu tiếp cận tới. Vậy mà Tào Tuyết Cần từ rất sớm đã bắt đầu chạm tới một chủ đề nhân loại vĩ đại như thế: Cá nhân chính là con tin của lịch sử. Một khi đã bị đại cục diện này bắt làm con tin, thì bạn có ngâm thơ vẽ tranh, bạn có say nằm trên đệm hoa thược dược, bạn có thêu rồng vẽ phượng, bất kể bạn có tiêu dao tự tại đến nhường nào, thì vẫn luôn có một bóng đen khổng lồ bao trùm lên cuộc sống của bạn: "Song huyền nhật nguyệt chiếu càn khôn", hoàn toàn không có cách nào thoát khỏi.

Sau hồi tám mươi, có thể tưởng tượng được, cảnh tượng ông viết chính là "ào ào như tòa nhà lớn sụp đổ", là một tấn bi kịch khổng lồ không thể nào né tránh. Sự sụp đổ của Giả phủ, ý đồ sáng tác ban đầu là do Ninh Quốc phủ cưu mang Tần Khả Khanh mà chuốc lấy đại họa. Điều này ở hồi thứ năm của "Hồng Lâu Mộng" đã được ám thị vô cùng rõ ràng. Hồi thứ năm có rất nhiều câu văn như thế, năm lần bảy lượt nhắc nhở chúng ta điểm này, chẳng hạn như "Việc nhà tiêu tán tội đầu ở Ninh", v.v., đều nói Ninh Quốc phủ đã gieo rắc đại họa diệt vong cho Giả gia. Nhưng ở tám mươi hồi đầu chúng ta thấy rằng, do hồi thứ mười ba đã bị ông cắt bỏ, nên Tào Tuyết Cần đã tiến hành điều chỉnh lại văn bản. Sau đó, ông liền dịch chuyển căn nguyên chuốc họa sang phía Vinh Quốc phủ. Hồi thứ bảy mươi lăm, U thị nói nàng muốn sang thượng phòng, mấy bà vú già liền can ngăn: "Bà đừng đi, vừa mới có mấy người bên Chân gia tới, lại mang theo một số đồ đạc, chẳng biết là làm việc cơ mật gì". Việc cất giấu tài sản cho gia tộc của quan viên phạm tội, dưới triều Thanh là điều hoàng đế không thể dung thứ nhất, đó là tội chết. Ở hồi bảy mươi lăm, Tào Tuyết Cần bắt đầu viết như vậy. Kỳ thực, nơi thực sự mang tội nghiệt ngập đầu là Ninh Quốc phủ chứ không phải Vinh Quốc phủ. Ông đã tiến hành sự chuyển dịch trong ý đồ sáng tác, thông qua việc nghiên cứu văn bản, chúng ta đều có thể rút ra kết luận như thế, điều này vô cùng thú vị. Đến khi Cao Ngạc viết phần tục thư cho "Hồng Lâu Mộng", Giả gia mắc tội, Giả Trân là thê thảm nhất, ông ta bị lưu đày, không được ân xá, thoạt đầu triều đình xử lý Giả Trân nghiêm khắc khôn cùng. Nhưng Cao Ngạc tìm tới tìm lui, những tội ác mà ông ta gom góp để viết thay cho hoàng gia định tội Giả Trân rốt cuộc chỉ có hai điều, một điều hết sức vô lý, gọi là "cưỡng chiếm vợ con của dân lành làm thiếp, nàng không theo liền bức tử", điều này là nói về U Nhị Thư. Đáng lẽ đó phải là Giả Liễn mắc tội mới phải chứ, thế nhưng Giả Liễn rốt cuộc lại bình an vô sự, chỉ bị tịch thu tài sản. Bảo Giả Trân bức tử con gái nhà lành thì quá đỗi vô lý. Tiếp theo lại bảo "U Tam Tỷ tự vẫn đem chôn cất mà không báo quan", trong nhà có người chết mà không trình báo, đây là tội danh rất nhẹ. Cao Ngạc chẳng còn cách nào khác, để đối phó cho khớp với câu "tội đầu ở Ninh" đã nói ở phía trước, ông ta đành phải nói càn nói bừa. Kỳ thực, Tào Tuyết Cần viết vô cùng gian khổ, vô cùng đau đớn. Bởi vì sau khi sửa đổi thân thế thực sự và nguyên nhân cái chết thực sự của Tần Khả Khanh ở hồi mười ba, ông buộc lòng phải tiến hành một số điều chỉnh ở phần phía sau.

Điều càng đáng chú ý hơn nữa là, gia tộc Tào Tuyết Cần có mối quan hệ vô cùng mật thiết với phế thái tử. Ở hồi thứ hai của "Hồng Lâu Mộng", khi Giả Vũ Thôn và Lãnh Tử Hưng bàn luận về hai phủ Ninh, Vinh, Giả Vũ Thôn đã phát biểu một luận điểm về những dị nhân bẩm thụ hai luồng khí chính tà. Luận điểm này vô cùng quan trọng, loại nhân vật này trên thực tế bao hàm cả phế thái tử. Giả Vũ Thôn nói rằng, những nam nữ do hai luồng khí chính tà xung đột va đập rồi đúc kết nên, "ở trên thì không thể làm bậc nhân nhân quân tử, ở dưới cũng không thể làm kẻ đại hung đại ác; đặt giữa muôn vạn người, khí chất thông minh linh tú của họ vượt lên trên vạn vạn người, nhưng cái thói quái đản tà ngụy không hợp tình đời lại tụt xuống dưới vạn vạn người. Nhược bằng sinh vào nhà công hầu phú quý, ắt là kẻ tình si tình chủng; nhược bằng sinh vào chốn thi thư thanh bần, ắt là bậc dật sĩ cao nhân; dẫu có ngẫu nhiên sinh ra nơi bần hàn bách tính, quyết chẳng thể làm kẻ tôi tớ sai vặt, cam chịu để bọn dung nhân sai khiến cưỡi đầu, ắt phải làm con hát kỳ tài, kỹ nữ danh tiếng". Hơn nữa Giả Vũ Thôn một hơi liền nêu ra hơn ba mươi ví dụ, trong số những ví dụ này xuất hiện mấy vị hoàng đế, đều là những hoàng đế thất bại: Trần Hậu Chủ, Đường Minh Hoàng, Tống Huy Tông, tiền đồ chính trị của họ vô cùng tồi tệ, thế nhưng Giả Vũ Thôn lại dành cho họ những lời đánh giá rất cao, cho rằng loại dị nhân này rất đáng để coi trọng. Ông cũng xếp Giả Bảo Ngọc vào loại người này, trên thực tế một số thiên bẩm trong nguyên mẫu của Giả Bảo Ngọc chính là được chắt lọc từ vị phế thái tử Dận Nhưng này. Con người phế thái tử này rất đáng để các nhà sử học cũng như những người nghiên cứu "Hồng Lâu Mộng" phải tìm hiểu cặn kẽ, bóng hình của ông tuy không trực tiếp cấu thành một hình tượng nghệ thuật trong "Hồng Lâu Mộng", nhưng dấu vết của ông thì luôn phản chiếu thấp thoáng bên trong.

"Hồng Lâu Mộng" là tác phẩm ra đời sau khi gia tộc bị cuốn vào vòng xoáy đấu tranh chính trị tàn khốc rồi dẫn đến diệt vong, nhưng tác phẩm này lại không phải là tiểu thuyết chính trị; Tào Tuyết Cần với tâm trạng phức tạp vô cùng đau đớn xen lẫn ngọt ngào, giữa hoàn cảnh nhân văn như thế, đã kiên trì theo đuổi một cuộc sống đầy chất thơ siêu thoát khỏi chính trị, ngợi ca những người phụ nữ trẻ trung, phơi bày những nhân tố tươi đẹp nhất trong nhân tính, chẳng hạn như tấm lòng "tình bất tình" của Giả Bảo Ngọc — chữ "tình" thứ nhất là động từ, chữ "bất tình" là danh từ, "bất tình" là chỉ những sự vật không có tình cảm, những thứ không thể đáp lại tình cảm của bạn, hoặc là người, hoặc là vật, Giả Bảo Ngọc đều có thể đem lòng đi "tình", chữ "tình" này là động từ, chỉ việc đem tình cảm của mình trao gửi cho những sự vật "vô tình", cụm từ "tình bất tình" này được hé lộ trong lời phê của Chi Nghiên Trai, nói rằng ở phần cuối của "Hồng Lâu Mộng" có một Bảng Tình. Liệt kê từng nhân vật ra, mỗi một nhân vật đều có một lời bình. Lời bình dành cho Đại Ngọc là "tình tình", chữ "tình" thứ nhất là động từ, chữ "tình" thứ hai là danh từ; còn Giả Bảo Ngọc là "tình bất tình". Ông dành trọn lời ngợi ca cho vẻ đẹp của nhân tính, nhưng đồng thời lại dự ngôn rằng những điều tươi đẹp ấy ắt sẽ bị hủy diệt, gợi lên cho độc giả niềm suy tư sâu sắc khôn nguôi. Về phần nghiên cứu tìm kiếm những mất mát xoay quanh Tần Khả Khanh, về cơ bản tôi đã chia sẻ xong với tất cả quý vị rồi.

Tiếp theo, tôi muốn nói thêm đôi điều. Ý tôi muốn nói là gì? Bản thân tôi tuy đã nghiên cứu về Tần Khả Khanh hơn mười năm nay, nhưng tôi không sợ người ta bảo mình đang mở ra một nhánh "Hồng học" mới gọi là "Tần học". Nhánh rẽ của "Hồng học" quá nhiều, bao gồm nghiên cứu tư tưởng, tính nghệ thuật, nghiên cứu văn bản của tác phẩm, đây là mảng học thuật lớn nhất; rồi đến tác giả của nó, nghiên cứu về Tào Tuyết Cần, tức "Tào học"; có nghiên cứu về các dị bản gọi là "Phiên bản học"; trong các bản có lời phê của Chi Nghiên Trai, gọi là "Chi học"; có "Nhân vật luận" bàn về các nhân vật được viết trong "Hồng Lâu Mộng", như tiên sinh Vương Côn Luân đã viết cuốn "Hồng Lâu Mộng nhân vật luận"; lại có nghiên cứu về trang phục, đồ chơi cổ ngoạn, Đại Quan Viên trong tác phẩm, bản thân Đại Quan Viên cũng tạo thành một phân nhánh; thơ từ ca phú trong đó lại là một môn học thuật riêng. Một trong những hướng nghiên cứu nguyên mẫu là thông qua Tần Khả Khanh để khảo sát "Hồng Lâu Mộng", tôi cho rằng cũng có thể tạo thành một phân nhánh. Tôi cho rằng nên mở rộng, phát triển không gian "Hồng học" trong dân gian. Hôm nay có nhiều bạn bè quan tâm đến "Hồng Lâu Mộng" tới dự như thế này, chứng tỏ "Hồng Lâu Mộng" không chỉ thuộc về các chuyên gia, không chỉ thuộc về một cơ quan nào đó, mà nó thuộc về tất cả chúng ta, trước hết nó thuộc về dân gian. Cách đây không lâu, tôi có đọc một cuốn sách của Lý Phụng Tá và Kim Hâm viết, nhan đề là "Tào Tuyết Cần gia thế tân chứng", do Nhà xuất bản Văn nghệ Xuân Phong ấn hành bản thứ nhất vào tháng 2 năm 2001, chỉ in có 1000 cuốn, ước chừng sau này không tái bản nữa, đây chính là công trình nghiên cứu nghiệp dư của hai học giả địa phương. Thế nhưng tôi thấy thành quả nghiên cứu của họ đã đạt đến trình độ chuyên gia, thậm chí họ còn sửa chữa cả những sai lầm của các chuyên gia. Ví dụ, họ nghiên cứu "Tào học", nghiên cứu tấm "Đại Kim lạt ma pháp sư bảo ký bi", trong bia văn này có một cái tên gồm hai chữ "Ngao Quan", họ "Ngao" này không hề hiếm, trong số những người tôi quen cũng có người mang họ "Ngao", nhưng một số chuyên gia của chúng ta lại nhìn "Ngao Quan" thành "Giáo quan", cho rằng đó không phải tên người mà là tên một chức vụ. Hai vị học giả này trong tác phẩm của mình đã đính chính sự sơ suất của chuyên gia, hơn nữa tấm bia này hiện vẫn được lưu giữ tại viện bảo tàng địa phương, các bạn có thể đến đó khảo sát. Cho nên, chúng ta không thể coi thường các nghiên cứu trong dân gian, đừng hễ mở miệng là bảo người ta ngoại đạo, hễ mở miệng là bảo người ta không đáng nghe, không đáng xem, làm vậy là không công bằng. Tôi biết cách đây ít lâu, cũng có tiên sinh Hồ Đức Bình đến đây diễn thuyết, tiên sinh Hồ Đức Bình tuy bản thân có một số thân phận chính trị, chức danh chính trị, nhưng xét về mặt nghiên cứu "Hồng học", ông ấy cũng bước vào lĩnh vực này với tư cách của một người chơi tài tử, một người nghiệp dư. Ông ấy rất ủng hộ các nhà nghiên cứu "Hồng học" và những người yêu thích "Hồng học" trong dân gian, điều đó làm tôi rất cảm động. Như cụ Thư Thành Huân, nay cụ đã qua đời, cụ từng sống tại viện số 39 thôn Chính Bạch Kỳ ở Hương Sơn. Lại còn có một người công nhân, tất nhiên đã nghỉ hưu từ lâu, tên là Trương Hành, ông ấy sở hữu hai chiếc hòm sách bằng gỗ thông vàng, trên đó có khắc một số chữ viết và hình vẽ. Lại có một vị nữa là cụ Khổng Tường Trạch, cụ từng cùng người Nhật Bản chép lại một phần của cuốn "Phế nghệ trai tập cảo" nhiều khả năng là trước tác của Tào Tuyết Cần. Bạn có thể thảo luận với những người này, nói cho họ biết, tôi cho rằng những thứ này không phải là thật, có thể là giả, nhưng thái độ phải bình đẳng. Giữa chuyên gia và người không phải chuyên gia cần có sự giao lưu bình đẳng, cần phải tôn trọng lẫn nhau. Không nên hễ chút là phong sát, mắng chửi người ta, đừng làm như thế. Tôi xin kết thúc bài diễn thuyết của mình bằng một câu nói này: Nghiên cứu "Hồng học" nên là một không gian mở được công chúng cùng chia sẻ.

Hỏi: Xin chào thầy Lưu, trước hết rất cảm ơn thầy. Tôi có một câu hỏi, ở hồi 26 có nhắc đến chuyện Phùng Tử Anh đi núi Thiết Võng trở về, bị chim thỏ hốt vạt cánh. Trước đó cũng từng nhắc tới việc ván áo quan của Tần Khả Khanh cũng lấy từ núi Thiết Võng ra. Tôi muốn hỏi một chút, thầy có nhận định gì về chi tiết này không? Còn một câu hỏi nhỏ nữa, thầy có thể chia sẻ cách nhìn nhận của thầy về Giả Trân được không? Bởi vì trong sách thầy có viết rằng Giả Trân là một trang nam tử tuấn tú, trong những đánh giá về ông ta có thể thấy được những lời ngợi khen của thầy, xin thầy chia sẻ góc nhìn của mình về nhân vật này. Xin cảm ơn thầy.

Đáp: Câu hỏi thứ nhất, trong sách của tôi đã có lời giải đáp rõ ràng, hôm nay vì không muốn nói lan man nên tôi chưa giảng về núi Thiết Võng ở Hoành Hải, đây là một thông tin vô cùng quan trọng. Nó vừa có nguyên mẫu về mặt địa lý, lại vừa có nguyên mẫu về mặt sự kiện. Bao gồm cả mối quan hệ thù địch giữa Phùng Tử Anh và Cừu Đô úy, cũng như mối quan hệ giữa Phùng Tử Anh và Giả Trân, tất cả đều rất đáng để đi sâu tìm hiểu.

Nhân vật Giả Trân này quả thực rất đáng để nghiên cứu lại. Bạn thấy lúc làm lễ cầu phúc ở miếu Thanh Hư, Giả Trân là tộc trưởng. Điểm này mọi người cần phải biết, Giả mẫu tuy vai vế rất cao, nhưng bà là nữ giới. Trong Giả phủ, tuy Giả Xá, Giả Chính vai vế cũng cao hơn Giả Trân, nhưng tộc trưởng lại là Giả Trân. Ông ta quả thực có phong thái của một tộc trưởng, là tộc trưởng của một đại gia tộc, tôi đã từng đề cập đến điều này trong một bài viết. Kể cả nhân vật chính trong bộ phim truyền hình "Đại trạch môn" của chúng ta hiện nay, đều mang máng có bóng dáng nào đó của Giả Trân. Sự khắc họa của "Hồng Lâu Mộng" về một dạng nam tính nhất định trong các đại gia tộc phong kiến Trung Quốc đã trở thành một yếu tố nghệ thuật, và nó vẫn có thể xuyên suốt cho đến tận ngày nay.

Hỏi: Xin chào Lưu thầy giáo. Qua bài diễn thuyết của thầy đã giúp tôi có thêm nhiều nhận thức và hiểu biết hơn về nhân vật Tần Khả Khanh. Tôi muốn hỏi một câu, theo phân tích của thầy, Tần Khả Khanh có xuất thân rất bi thảm, là con gái của Phế thái tử. Nếu như vậy, làm sao có thể giữ bí mật được? Con gái của Thái tử sau khi sinh ra, theo chế độ của triều Thanh, ắt hẳn phải có ghi chép lưu lại, ông ấy làm sao có thể giữ kín được bí mật này? Còn một câu hỏi nữa, tôi cho rằng dưới ngòi bút của Tào Tuyết Cần, Tần Khả Khanh không phải là một người phụ nữ có số phận chìm nổi gặp nạn, mà Tần Khả Khanh là một người phụ nữ dâm đãng, trước khi nghe bài diễn thuyết của thầy, tôi rất ác cảm với nhân vật này. Tôi cho rằng nàng là một nhân vật phản diện, nhưng làm sao thầy lại mang đến cho nàng một diện mạo như thế này?

Đáp: Câu hỏi thứ nhất hỏi rất hay. Khi nghiên cứu vấn đề, chúng ta tối kỵ việc suy luận theo lối thuần logic, tức là chỉ nhìn nhận đơn thuần trên mặt lý thuyết. Thái tử đã bị phế truất, bị giam lỏng trông coi, làm sao ông ta còn có thể tuồn lén một số thứ ra ngoài, bao gồm cả đồ vật lẫn con người? Thế nhưng bạn phải biết rằng, Khang Hi tuy phế bỏ ngôi vị Thái tử của ông, nhưng tình cảm dành cho ông vẫn dùng dằng vương vấn, dẫu sao cũng là con đẻ của mình, đãi ngộ dành cho ông vẫn rất hậu hĩnh. Còn mối quan hệ giữa lính canh gác và ông ta cũng không giống như bạn tưởng tượng là toàn bộ đều thù ghét ông ta. Hơn nữa khi "Nghịch án Hoằng Tích" xảy ra, Hoằng Tích được an trí trong vương phủ ở thôn Trịnh Gia, cũng coi như là bị quản thúc tại gia. Nhưng vương phủ này cực kỳ rộng lớn. Hoằng Tích coi như đã bị tước đoạt giá trị chính trị của một hoàng tôn, thế nhưng sự thu xếp giữa nội bộ hoàng tộc dành cho ông ta vẫn vượt xa sức tưởng tượng của chúng ta. Thôn Trịnh Gia ở Xương Bình, nay gọi là Trịnh Các Trang, không biết còn di tích này hay không. Nơi này lớn nhỏ có tổng cộng 189 gian vương phủ, phòng ăn, phòng trà, nhà ở cho binh lính lên tới 1973 gian, làm sao có thể canh phòng nghiêm ngặt không một kẽ hở được? Thêm vào đó trong lịch sử có ghi chép, lúc đó Hoằng Tích đã trưởng thành, ông ta biết cha mình sau khi bị giam cầm, dĩ nhiên, cha ông tuy bị giam lỏng nhưng vẫn có rất nhiều phụ nữ cùng chung sống, không chỉ có chính thê mà còn có nhiều nàng hầu. Có một vị phúc tấn của ông bị bệnh, khi mời thái y đến khám bệnh, Dận Nhưng đã từng dùng nước phèn viết mật thư, việc này cũng là về sau bị tố giác mới bị phát hiện ra. Chuyện này trong sử sách nhà Thanh có ghi chép rất rõ ràng. Thứ nhất, ông ta không thể nào chịu an phận; thứ hai, chó cùng rứt giậu, ông ta ắt sẽ tìm cách truyền tin ra ngoài. Ông ta có rất nhiều thê thiếp, nếu có người mang thai mà không bị phát hiện kịp thời; hoặc ông ta nói là bị sảy thai, nhưng lại đút lót mua chuộc người đỡ đẻ để bế trộm đứa bé ra ngoài, thì đều là chuyện hoàn toàn có thể xảy ra. Sau khi xem xét các tư liệu lịch sử thì sẽ biết, chí ít cả hai khả năng này đều có thể xảy ra.

Việc cho rằng Tần Khả Khanh là một hình tượng dâm đãng, chính là sai lệch nảy sinh do trước đây người ta chưa đọc hiểu những nét miêu tả trong "Hồng Lâu Mộng". Mối tình giữa Tần Khả Khanh và Giả Trân trong cuốn sách này của tôi đã có luận chứng tỉ mỉ. Tình cảm của họ là chân thành, nàng không yêu Giả Dung, nàng yêu Giả Trân, nàng có quyền được yêu Giả Trân. Chúng ta đều biết Tào Ngu có một vở kịch tên là "Lôi vũ", xin hỏi bạn, Chu Bình và Phồn Y là thứ tình yêu gì? Là tình yêu loạn luân, chẳng phải bạn cũng rất đồng cảm với Phồn Y sao? Bạn ngồi dưới khán đài có ném giày rách vào Phồn Y không? Người bạn căm ghét là Chu lão thái gia, có phải thế không? Bạn đồng cảm với Phồn Y và Chu Bình, có phải vậy không? Thế nhưng bây giờ bạn có thể đồng cảm với mối tình của Phồn Y và Chu Bình, tại sao lại không thể tha thứ cho tình yêu chân thành giữa Giả Trân và Tần Khả Khanh? Tất nhiên, bạn vẫn có thể bảo lưu quan điểm của mình, chúng ta có thể cùng thảo luận.

Phó Quang Minh: Nghe xong bài diễn thuyết của thầy Tâm Vũ, chúng ta có cảm nhận như thế này không? Thầy ấy đã dùng giác quan nhạy bén của một tiểu thuyết gia để nắm bắt những manh mối và phục bút tinh vi mà Tào Tuyết Cần để lại trong "Hồng Lâu Mộng", từ đó tiến hành khảo chứng học thuật. Quả thực bản lĩnh vô cùng cao cường, lại có kiến giải độc đáo. "Hồng học" còn được mệnh danh là "Mê học" - tức môn học về những điều bí ẩn. Chính vì thế, mỗi người chúng ta đều có lý do cũng như có quyền, giống như thầy Tâm Vũ đây, đem những trải nghiệm nhân sinh của chính mình hòa quyện vào đó, để phá giải những ẩn đố và tìm lại những nét chìm của Hồng Lâu. Sau cùng, chúng ta hãy cùng bày tỏ lời cảm ơn đối với bài diễn thuyết tuyệt vời mà thầy Tâm Vũ đã mang đến cho chúng ta.