Chỉ vì uống hai ly rượu, người họa sĩ bỗng đâm ra ngà ngà say và trở nên hào hứng đến mức lạ thường.

– Chúng ta đi quán khác đi, – ông vừa nói vừa hua tay. – Tôi sẽ dẫn các cậu đến nơi tuyệt nhất!

Khi đã đưa những người bạn của mình vào ngôi nhà mà theo lời ông là tuyệt nhất ấy, ông tuyên bố một cách quả quyết rằng mình muốn khiêu vũ một điệu quadrille. Vị bác sĩ bắt đầu lầm bầm càu nhàu rằng họ sẽ phải trả tiền nhạc công tới một rúp, nhưng rồi cũng đồng ý làm bạn nhảy đối diện với ông. Điệu nhảy bắt đầu.

Nơi được gọi là tuyệt nhất này cũng chẳng khá khẩm gì hơn những chốn tồi tàn nhất. Ở đây cũng vẫn những tấm gương và bức tranh ấy, cũng những kiểu tóc và xiêm y ấy. Nhìn quanh nội thất và trang phục lúc này, Vassiliev mới hiểu rằng đây không phải là sự thiếu thẩm mỹ, mà là một thứ có thể gọi là phong cách và gu thẩm mỹ đặc thù của con phố S——v, thứ hoàn toàn không thể tìm thấy ở bất cứ nơi nào khác, một điều gì đó trọn vẹn, không phải ngẫu nhiên, đã hình thành qua năm tháng. Sau khi đã ghé qua tám ngôi nhà, anh không còn ngạc nhiên trước màu sắc của những chiếc váy, những phần đuôi áo dài thượt, những chiếc nơ sặc sỡ, những bộ đồ thủy thủ, hay lớp phấn dày cộm và lòe loẹt trên má nữa; anh hiểu rằng tất cả những điều này đều hài hòa với nhau, rằng nếu chỉ cần một người phụ nữ ăn mặc ra dáng con người hơn, hay một bức tranh in tử tế treo trên tường, thì tông màu chung của cả con phố sẽ bị phá hỏng ngay.

Sao bọn họ lại điều hành việc này tồi tệ đến thế nhỉ? Lẽ nào họ thực sự không hiểu rằng thói hư tật xấu chỉ có sức mê hoặc khi nó đẹp đẽ và kín đáo, được che giấu dưới chiếc áo choàng của đức hạnh? Những chiếc váy đen giản dị, những khuôn mặt tái nhợt, những nụ cười buồn bã và bóng tối có tác dụng mạnh mẽ hơn nhiều cái vẻ hào nhoáng vụng về này. Đồ ngốc! Nếu bản thân họ không hiểu điều đó, thì những vị khách của họ phải dạy cho họ chứ....

Một cô gái mặc trang phục Ba Lan viền lông thú trắng bước đến sát cạnh anh và ngồi xuống.

– Sao anh không khiêu vũ hả, cục cưng tóc nâu của em? – cô hỏi. – Sao mà trông chán chường thế?

– Vì nó chán.

– Mời em một ly Château Lafitte đi, thế thì anh sẽ hết chán.

Vassiliev không đáp. Anh lặng thầm một lúc, rồi cất giọng hỏi:

– Thường thì mấy giờ cô đi ngủ?

– Sáu giờ.

– Mấy giờ cô dậy?

– Lúc thì hai giờ, lúc thì ba giờ.

– Thế sau khi dậy cô làm gì?

– Bọn em uống cà phê. Bảy giờ ăn tối.

– Thế bữa tối có món gì?

– Thường là súp hoặc sủi cảo schi, bít-tết, tráng miệng. Bà chủ của bọn em chăm sóc đám con gái rất chu đáo. Nhưng mà sao anh lại hỏi mấy chuyện này làm gì?

– Chỉ để trò chuyện thôi mà....

Vassiliev muốn hỏi đủ thứ chuyện trên đời. Anh rất muốn tìm hiểu xem cô đến từ đâu, bố mẹ cô còn sống không, họ có biết cô ở đây không; làm thế nào cô bước chân vào chốn này; cô có hạnh phúc và bằng lòng với cuộc sống không, hay đang u sầu, chìm đắm trong những nghĩ suy đen tối. Liệu cô có bao giờ hy vọng được thoát thân.... Nhưng anh hoàn toàn không biết phải bắt đầu từ đâu, hay làm sao để đặt câu hỏi mà trông không có vẻ bất lịch sự. Anh trầm ngâm suy nghĩ một hồi lâu rồi hỏi:

– Cô bao nhiêu tuổi?

– Tám mươi, – cô gái đùa cợt, vừa nhìn vừa cười trước những trò nghịch ngợm tay chân của người họa sĩ.

Cô bất chợt khúc khích cười và thốt ra một câu tục tĩu dài thật to đủ để ai cũng nghe thấy.

Vassiliev hoảng hốt, chẳng biết phải nhìn đi đâu, đành cười gượng gạo đầy bứt rứt. Chỉ có một mình anh mỉm cười: tất cả những người khác, từ bạn bè anh, các nhạc công cho đến đám phụ nữ — chẳng ai mảy may chú ý đến người hàng ghế bên cạnh anh cả. Cứ như thể họ chẳng hề nghe thấy gì.

– Mời em một ly Lafitte đi, – cô gái lại lặp lại.

Vassiliev bỗng cảm thấy ghê tởm lớp viền trắng trên trang phục lẫn giọng nói của cô, liền đứng phắt dậy rời đi. Anh thấy không gian ngột ngạt và nóng bức. Tim anh bắt đầu đập chậm nhưng mạnh từng nhịp như búa bổ: một, hai, ba.

– Chúng ta ra khỏi đây đi, – anh nói, giật tay áo người họa sĩ.

– Đợi chút. Để tụi này nhảy nốt đi chứ.

Trong lúc vị bác sĩ và người họa sĩ đang hoàn thành nốt điệu quadrille của họ, để tránh nhìn vào đám phụ nữ, Vassiliev hướng ánh nhìn về phía các nhạc công. Người chơi piano là một ông cụ đáng mến đeo kính, có khuôn mặt trông giống Thống chế Basin; tay chơi vĩ cầm là một thanh niên có bộ râu ngắn, màu vàng nhạt, ăn mặc theo mốt tân thời. Chàng thanh niên trông không hề ngu ngốc hay đói khát, trái lại, cậu ta có vẻ lanh lợi, trẻ trung và tươi tắn. Cậu ăn vận phảng phất nét độc đáo và chơi đàn đầy cảm xúc. Thật là một bài toán khó: làm sao mà cậu ta và ông cụ đáng kính kia lại lạc đến chốn này? Sao họ không thấy hổ thẹn khi ngồi đây? Họ nghĩ gì khi ngắm nhìn những người phụ nữ ấy?

Nếu chiếc piano và cây vĩ cầm được tấu lên bởi những kẻ rách rưới, đói khát, ủ rũ, say sỉn với gương mặt hốc hác, đờ đẫn, thì sự hiện diện của họ có lẽ còn dễ hiểu. Đằng này, Vassiliev hoàn toàn chẳng thể hiểu nổi điều gì. Ký ức anh chợt ùa về câu chuyện anh từng đọc về người phụ nữ bất hạnh nọ, nhưng giờ đây anh nhận ra rằng bóng hình con người với nụ cười mang mặc cảm tội lỗi ấy chẳng dính líu gì đến khung cảnh này cả. Anh có cảm giác rằng những người phụ nữ anh đang chứng kiến không phải là những kẻ bất hạnh, mà họ thuộc về một thế giới hoàn toàn khác biệt, xa lạ và không tài nào tưởng tượng nổi đối với anh; nếu tận mắt thấy thế giới này trên sân khấu hay đọc được trong sách vở, chắc chắn anh sẽ chẳng bao giờ tin nổi.... Cô gái với lớp viền áo trắng lại khúc khích cười và nói ra một câu tục tĩu to tiếng. Anh cảm thấy buồn nôn, đỏ bừng mặt và bước ra ngoài:

– Đợi với. Tụi tôi ra ngay đây, – người họa sĩ gọi với theo.