Thỉnh thoảng vẫn có những đêm giông bão đáng sợ với sấm chớp, mưa gió, mà người nhà quê vẫn gọi là "những đêm sẻ". Đã có một đêm sẻ như thế trong chính cuộc đời riêng của tôi....

Tôi giật mình tỉnh giấc sau nửa đêm và lập tức chồm dậy khỏi giường. Chẳng hiểu sao, tôi có linh cảm rằng mình sắp chết đến nơi. Tôi không rõ vì sao nữa, bởi cơ thể tôi chẳng hề có một triệu chứng nào báo hiệu một cái kết cận kề; thế nhưng nỗi kinh hoàng cứ đè nặng lên tâm hồn tôi, hệt như thể tôi vừa trông thấy một ngọn lửa khổng lồ, điềm gở trên bầu trời.

Tôi vội vã thắp đèn và tuôn một ngụm nước uống thẳng từ bình. Rồi tôi lao nhanh ra cửa sổ. Thời tiết thật tuyệt vời. Không khí đượm mùi cỏ khô và thoang thoảng một hương thơm tuyệt diệu nào khác. Tôi nhìn thấy những đầu nhọn của hàng rào khu vườn, những tán cây còi cọc đang ngái ngủ bên cửa sổ, con đường mòn, và dải rừng tối thẫm. Ánh trăng chiếu rọi điềm tĩnh và rực rỡ trên bầu trời không một bóng mây. Thật thanh bình. Không một chiếc lá rung động. Đối với tôi, dường như vạn vật đều đang nhìn tôi và ngóng chờ tôi chết.

Sợ hãi bóp nghẹt lấy tôi. Tôi khép cửa sổ lại, chạy ào về phía giường và tự bắt mạch cho mình. Tôi chẳng tài nào tìm thấy mạch ở cổ tay; tôi liền dò dẫm ở thái dương, ở cằm, rồi lại ở bàn tay. Tất cả đều lạnh ngắt và ướt đẫm mồ hôi. Hơi thở của tôi ngày một gấp gáp; cơ thể run rẩy, ruột gan cồn cào, còn mặt và trán thì có cảm giác như vừa vướng phải một lớp mạng nhện.

Tôi phải làm gì đây? Có nên gọi người nhà không? Chẳng ích gì. Tôi chẳng biết vợ tôi và Liza sẽ làm gì khi họ bước vào phòng tôi nữa.

Tôi giấu đầu dưới gối, nhắm chặt mắt lại và chờ đợi, chờ đợi.... Sống lưng tôi lạnh toát. Nó như muốn co rút lại bên trong. Và tôi cảm nhận được rằng tử thần sẽ chỉ đến với tôi từ phía sau, thật khẽ khàng.

"Kivi, kivi." Một tiếng kêuéc khẽ vang lên giữa tĩnh lặng đêm khuya. Tôi không biết âm thanh ấy phát ra từ lồng ngực mình hay từ ngoài đường phố.

Chúa ơi, thật khủng khiếp làm sao! Tôi muốn uống thêm chút nước; nhưng giờ đây tôi sợ phải mở mắt, và sợ cả việc ngẩng đầu lên. Nỗi kinh hoàng ấy thật vô lý, mang bản năng loài thú. Tôi không tài nào hiểu nổi tại sao mình lại sợ hãi. Là vì tôi còn muốn sống, hay vì một nỗi đau đớn mới mẻ, chưa từng biết tới đang chờ đợi tôi?

Trên trần nhà, phía tầng trên, có tiếng rên rỉ, rồi tiếng cười... Tôi lắng tai nghe. Chút xíu sau có tiếng chân bước trên cầu thang. Ai đó đang vội vã chạy xuống, rồi lại chạy lên. Chỉ một phút sau, tiếng chân lại vang lên ở tầng dưới. Ai đó dừng lại bên cửa phòng tôi và lắng nghe.

"Ai đấy?" Tôi lên tiếng gọi.

Cánh cửa mở ra. Tôi bạo dạn mở mắt và nhìn thấy vợ mình. Gương mặt bà nhợt nhạt và đôi mắt đỏ hoe vì khóc.

"Anh vẫn chưa ngủ đấy chứ, Nicolai Stiepanovich?" bà hỏi.

"Có chuyện gì thế?"

"Vì Chúa, anh hãy xuống xem con Liza đi. Nó đang có chuyện bất ổn."

"Được rồi... anh xuống ngay đây," tôi thì thầm, vô cùng mừng rỡ vì mình không phải đối diện với sự cô độc. "Được rồi... đi ngay đây."

Vừa bước theo vợ, tôi vừa nghe những lời bà nói, nhưng vì quá hoảng hốt nên chẳng hiểu nổi dù chỉ một từ. Những đốm sáng từ cây nến trên tay bà nhảy múa trên từng bậc cầu thang; những chiếc bóng dài của chúng tôi run rẩy; vạt áo choàng của tôi vướng cả vào chân. Hơi thở tôi đứt quãng, và tôi có cảm giác như có kẻ đang bám theo sau, cố tóm lấy sau lưng mình. "Ta sẽ chết ngay trên cầu thang này mất, ngay giây phút này đây," tôi thầm nghĩ, "ngay giây phút này." Nhưng chúng tôi đã qua khỏi cầu thang, qua phòng khách tối tăm với khung cửa sổ kiểu Ý và bước vào phòng Liza. Con bé đang ngồi trên giường trong chiếc áo lót mỏng; đôi chân trần thả thõng xuống và nó đang rên rỉ.

"Ôi Chúa ơi... ôi Chúa ơi!" nó thì thầm, nheo đôi mắt lại vì ánh nến của chúng tôi. "Con không chịu nổi, không chịu nổi nữa đâu."

"Liza, con yêu của cha," tôi nói, "có chuyện gì thế con?"

Vừa nhìn thấy tôi, con bé liền kêu lên và ôm chầm lấy cổ tôi.

"Cha yêu dấu ơi," nó nức nở. "Cha quý hóa ơi... cục cưng của con. Con chẳng biết nữa.... Đau lắm ạ."

Nó ôm lấy tôi, hôn tôi và thốt lên những lời nũng nịu mà tôi từng nghe thấy khi nó hãy còn là một đứa trẻ.

"Bình tĩnh nào con yêu. Có Chúa phù hộ con mà," tôi nói. "Con đừng khóc nữa. Cha cũng đang thấy đau đây này."

Tôi cố gắng đắp chăn lại cho con bé; vợ tôi rót nước cho nó uống; cả hai chúng tôi luống cuống quay quần quanh chiếc giường. Vai tôi va vào vai vợ, và đúng khoảnh khắc ấy, tôi chợt nhớ lại những ngày chúng tôi từng tắm cho các con mình.

"Nhưng hãy cứu nó đi, cứu con đi chứ!" vợ tôi khẩn khoản. "Làm gì đi chứ!" Và tôi có thể làm gì cơ chứ? Chẳng làm được gì cả. Có một sức nặng nào đó đang đè nặng lên tâm hồn đứa trẻ; thế nhưng tôi chẳng hiểu gì, chẳng biết gì và chỉ có thể lặp đi lặp lại:

"Không sao đâu, không có gì đâu.... Rồi sẽ qua thôi.... Ngủ đi con, ngủ đi."

Như để trêu ngươi, bỗng có tiếng chó hú ngoài sân, thoạt đầu dè dặt và trầm đục, rồi cất cao tiếng, vang lên bằng hai thứ giọng. Tôi vốn chẳng bao giờ tin vào những điềm gở kiểu chó hú hay cú kêu; thế nhưng giờ đây tim tôi thắt lại đầy đau đớn, và tôi vội vã tìm cách giải thích cho tiếng chó hú ấy.

"Nhảm nhí," tôi tự nhủ. "Đó chỉ là sự ảnh hưởng của sinh thể này lên sinh thể khác mà thôi. Sự căng thẳng thần kinh tột độ của tôi đã truyền sang vợ tôi, sang Liza, và sang cả con chó. Chỉ vậy thôi. Những sự truyền nhiễm như thế giải thích cho mọi linh cảm và dự cảm."

Chút xíu sau, khi trở về phòng để viết đơn thuốc cho Liza, tôi không còn nghĩ rằng mình sắp chết nữa. Tâm hồn tôi bỗng trở nên nặng nề và mụ mẫm, thậm chí tôi còn thấy buồn vì mình đã không chết quách đi cho rồi. Tôi đứng thẫn thờ giữa phòng một hồi lâu, trăn trở không biết nên kê đơn thuốc gì cho Liza; nhưng tiếng rên rỉ trên trần nhà đã dứt và tôi quyết định không viết đơn thuốc nữa, cứ thế đứng lặng ở đó.

Không gian chìm trong sự tĩnh lặng đến rợn người, một sự tĩnh lặng mà như ai đó từng viết, là có thể nghe thấy cả tiếng ù trong tai. Thời gian trôi đi chậm chạp. Những vệt trăng hắt trên bệ cửa sổ nằm im bất động, hệt như đã bị đông cứng lại.... Trời hãy còn lâu mới sáng.

Thế nhưng cánh cổng vườn chợt có tiếng có cót két; ai đó lẻn vào, bẻ một cành cây từ những tán cây còi cọc, và thận trọng gõ nhẹ cành cây ấy lên cửa sổ phòng tôi.

"Nicolai Stiepanovich!" tôi nghe thấy một tiếng thì thầm. "Nicolai Stiepanovich!"

Tôi mở cửa sổ ra và ngỡ rằng mình đang mơ. Dưới cửa sổ, sát ngay vách tường là một người phụ nữ trong bộ đầm đen. Nàng được ánh trăng chiếu rọi sáng rỡ và đang nhìn tôi với đôi mắt mở to. Gương mặt nàng nhợt nhạt, cứng cõi và kì ảo dưới ánh trăng, trông tựa như tạc bằng cẩm thạch. Cằm nàng khẽ run rẩy.

"Là em đây...." nàng nói, "em đây... Katy!"

Dưới ánh trăng, đôi mắt của mọi người phụ nữ trông đều to và đen thẳm, con người ta cũng có vẻ cao hơn và nhợt nhạt hơn. Có lẽ đó là lý do vì sao trong khoảnh khắc đầu tiên tôi đã không nhận ra nàng.

"Có chuyện gì thế?"

"Xin anh hãy tha thứ cho em," nàng nói. "Bỗng nhiên em thấy cô đơn trống trải quá... em không thể chịu đựng nổi. Thế nên em đã đến đây. Thấy đèn trong phòng anh vẫn sáng... và em quyết định gõ cửa.... Xin anh tha thứ cho em.... À, giá mà anh biết em cảm thấy cô độc nhường nào! Giờ này anh đang làm gì thế?"

"Chẳng làm gì cả. Bệnh mất ngủ thôi."

Lông mày nàng khẽ nhướng lên, đôi mắt lấp lánh ngấn lệ và toàn bộ gương mặt bừng sáng như thể được chiếu rọi, mang theo nét mặt quen thuộc nhưng đã lâu lắm rồi tôi không còn thấy — nét mặt đầy vẻ tin tưởng.

"Nicolai Stiepanovich!" nàng khẩn khoản nói, vươn cả hai bàn tay về phía tôi. "Anh yêu dấu, em cầu xin anh... em nài xin anh.... Nếu anh không khinh miệt tình bạn và lòng kính trọng của em dành cho anh, thì xin hãy làm theo điều em cầu xin."

"Chuyện gì thế?"

"Hãy nhận số tiền của em."

"Lại nữa sao? Tiền của em thì có ích gì cho tôi chứ?"

"Anh sẽ đi đâu đó để chữa bệnh. Anh phải tự chữa trị cho mình chứ. Anh sẽ nhận nó chứ? Vâng nhé? Anh yêu dấu... Vâng nhé?"

Nàng đăm đăm nhìn vào mặt tôi và lặp lại:

"Vâng nhé? Anh sẽ nhận chứ?"

"Không em yêu ạ, tôi sẽ không nhận đâu....", tôi nói. "Cảm ơn em."

Nàng quay lưng về phía tôi và cúi gằm đầu xuống. Có lẽ giọng điệu từ chối của tôi không cho phép bất kỳ câu chuyện nào về tiền bạc có thể tiếp tục.

"Em hãy về nhà đi ngủ đi," tôi nói. "Ngày mai anh sẽ gặp em."

"Nghĩa là, anh không coi em là bạn của anh sao?" nàng buồn bã hỏi.

"Tôi đâu có nói thế. Nhưng tiền của em chẳng có ích gì cho tôi cả."

"Xin lỗi anh," nàng nói, hạ thấp giọng xuống hẳn một quãng tám. "Em hiểu anh rồi. Phải mang ơn một kẻ như em... một nữ diễn viên đã giải nghệ... Thôi em chào anh."

Và nàng bước đi nhanh đến nỗi tôi chẳng kịp thốt lên câu "Chào em" nữa.